Boekomslag, met de eeuweling Etienne Nkasi
Voor de Senia-leesgroep heb ik het boek Congo gelezen. Ik vond het zeer indrukwekkend. Het is een onbekend stuk geschiedenis voor mij, alhoewel een groot deel zich tijdens mijn leven heeft afgespeeld. In de vijftiger, begin zestiger jaren waren de uitzendingen van de Radio Nieuwsdienst gevuld met berichten over Lumumba en Kasavubu. In de film Noorderlicht - als ik het me goed herinner - van Alex van Warmerdam - worden er ook steeds grappen over gemaakt, door twee vriendjes, luisterend naar de radio. Destijds was ik nog te jong om te begrijpen waar het over ging. Later was ik misschien onverschillig, of vond ik de hele geschiedenis te ingewikkeld om te kunnen volgen. Ik denk nu bijvoorbeeld aan de strijd tussen Hutu's en Tutsi's, die van Rwanda overging naar Zaïre, en opeens omgedraaid was: de slachtoffers van eerst waren de daders van nu. Wie begreep het eigenlijk nog? Maar David van Reybrouck beschrijft ook dat verhaal zeer overzichtelijk.
Hij laat de geschiedenis van Congo beginnen in 1870, en vertelt hem in chronologische volgorde. Daarbij maakt hij zo veel mogelijk gebruik van orale bronnen. De indrukwekkendste is de stem van de oude Etienne Nkasi, geboren in 1882. Hij heeft zelfs Stanley nog meegemaakt! (Van: 'Mister Livingstone, I presume?')
Reybrouck vertelt niet alleen de politieke geschiedenis, ook de economische, de religieuze, de muzikale en de sportgeschiedenis, met name boksen en voetbal.
De al genoemde Kasavubu, Lumumba, Thsombe en Mubutu komen natuurlijk uitgebreid aan de orde. Dag Hammarskjöld, de man in wie ik mij een aantal jaar geleden verdiepte vanwege zijn grote spirituele inzicht, is omgekomen in Congo, toen hij daarheen op weg was om een crisis te bezweren.
De feiten zijn dikwijls gruwelijk om te lezen, mensen werden en worden beestachtig vermoord. De vete tussen de Hutu's en Tutsi's is nog altijd niet voorbij.
Het is ook vreselijk om te lezen hoe het land er nooit op vooruit is gegaan, ondanks zogenaamde democratisering. Want al leek het aanvankelijk onder Mobutu beter te gaan, al gauw bleek dat hij alleen zichzelf en zijn gunstelingen verrijkte, en het land verwaarloosde. Alle wegen die de Belgen hadden aangelegd, verkommerden, de inflatie steeg torenhoog, er was niet genoeg te eten - om enkele voorbeelden te geven.
Slaven, ivoor, rubber, koper, goud, uranium, delfstoffen die nodig zijn voor onze computerindustrie: Congo had of heeft het allemaal, vandaar de grote belangstelling voor dit enorme land. Alleen: wie is er van die rijkdom beter geworden?
Tegenwoordig is China actief in Afrika. Ze halen er grondstoffen en geven er infrastructuur voor in de plaats: wegen, een vliegveld, een ziekenhuis. Chinezen bemoeien zich niet met de moraal van een land. Afrikanen reizen ook naar China, en halen daar goedkope merk-namaakproducten, die met flinke winst in Afrika verkocht worden. Veel vrouwen zitten in de handel. Er lijkt wat meer hoop, al begreep ik dat de Chinezen het onderhoud van de infrastructuur wel weer aan de Congolezen zelf overlaten. En of dat gaat lukken, ik vrees van niet.
Deze film gaat over Mobutu, zijn opkomst en val.
Muziek van Werrason, popmuzikant die meedraait in de promotiemachine van Heineken en Skol
De villa van Mobutu, één van zijn vele rijkdommen. Mobutu werd om die reden wel vergeleken met Ceaucescu
Het lied dat in 1960 belangrijk was
Om Zaïre (= Congo t.t.v. Mobutu) op te stoten in de vaart der volkeren werd Muhamed Ali naar het land gebracht in opdracht van de president. Hij vocht er zijn legendarische strijd tegen George Foreman
Reactie in de Verenigde Naties op de dood van Dag Hammarskjöld
Scene uit de film Hotel Rwanda, over het verschil tussen Hutu's en Tutsi's
De rivier de Congo (de Zaïre)
In de begintijd, van Koning Leopold, werden mensen gemutileerd als ze niet genoeg rubber opbrachten. Hier legt een missionaris een case daarvan vast.
Tenslotte vond ik nog een documentaire over Kimbangu, die een nieuwe religieuze stroming bracht in Congo. Deze kreeg veel invloed.
