Cold Pursuit, Hans Petter Moland, 2019

Filmposter

Deze film bekeken we intussen al twee maal. Het is een heerlijke wraakfilm, om de een of andere reden doet dat Ton en mij altijd goed. Het kwade wordt voor 100% bestraft, in het werkelijke leven komt dat niet zo vaak voor..... 

Buiten het 'sappige' verhaal zijn er ook prachtige natuurbeelden van bergen in de sneeuw, maar ook de sneeuwschuiver die de hoofdpersoon bedient is nieuw voor onze ogen, en oogstte  kijkplezier. 

De film levert ook een flinke portie zwarte humor, en in dit kader doet dat het ook heel goed. Een voorbeeld daarvan zijn de kruisjes (eventueel andere religieuze symbolen) met namen van de nieuwe dode(n) eronder, die na elke episode verschijnen. Tegen een zwart scherm. 

Een andere poster. De naam van de streek wordt genoemd. Het is in of naast een Indianengebied, Indianen spelen ook een rol. 

Het einde van de man in de auto was, gezien de gerechtvaardigde wraak, extra 'leuk'! 

Liam Neesan speelt de hoofdrol. Hij heeft, naar menselijke maatstaven, alle recht op wraak, omdat de film begint met de moord op zijn zoon. 

Dit is ook zo'n scene waarbij je moet lachen, ondanks het vreselijke van de situatie: vader en moeder (Laura Dern) gaan naar het lijkenhuis. De baar waarop het lijk ligt, wordt met trappen op een pedaal steeds hoger getild. Wij zien niets, alleen de gezichten van de ouders. Opeens komt dan het dode gezicht van de zoon (zie foto) 'oppiepen'. 

Galgenhumor, ja. 

Beide mannen verloren hun zoon aan de maffia. Hun wraak: een zoon voor een zoon. 

Gelukkig blijft de jonge zoon van Nels Coxman (Neesan) in leven. 

Niet alleen de humor houdt de film behapbaar, zie ook de prachtige scene als Coxman voorleest aan de zoon van Viking. Hij leest de gebruikershandleiding van de sneeuwschuiver voor. 

Trailer

Terwijl ik een foto zocht van de regisseur, Hans Petter Moland, ontdekte ik dat Cold Pursuit een remake is van de Noorse film In order of disappearance, 2014) 

De titel lijkt te slaan op de intermitterende terugkeer van de kruisjes van de doden. 

Trailer van de Noorse versie. 

Hans Petter Moland, geboren 1955. 

We vertelden Tons fysiotherapeut van ons vermaak met Cold Pursuit, en deze vriendelijke man wees ons toen op een andere film met Liam Neesan: The Grey. 

Filmposter The Grey

Het was het proberen - en de film zeker het bekijken - waard. Wel miste hij de humor van Cold Pursuit, en dat maakte de gruwelijke scenes moeilijker verteerbaar. 

De plot gaat over een groep mannen die met hun vliegtuig verongelukken, en de een na de ander wordt opgevreten door een meute wolven (The Grey); Neesan als allerlaatste. 

De Idioot, Fjodor Dostojevski, 2022 (1869)

Vertaling Arthur Langeveld, uitgave 2022

Oorspronkelijk: 1868-1869

Dit was zeker geen gemakkelijk boek om te lezen. Eén oorzaak van de moeilijkheden zat in de Russische de namen van de personages. En aangezien aan de namen allerlei verschillende karakters gekoppeld waren, die ook niet allemaal even consistent waren, raakte je al snel het spoor bijster. 

De hoofdpersoon is Lev Nikolájevitsj Mýsjkin  (Lev Nikolájytsj); aristocraat, oftewel vorst Mýsjkin. 

Hij is de Idioot van de titel. 

De plot van het boek, kort samengevat is: (uit Wikipedia:)

Vorst Mýsjkin keert terug naar Rusland. Hij zoekt de familie Jepántsjin op omdat de vrouw des huizes een ver familielid van hem is. Aglája Ivanovna Jepántsjina is de jongste en mooiste dochter van het gezin. Hoewel ze voortdurend overhoop ligt met haar familie, kan het steeds worden bijgelegd. Daar wordt de vorst diep getroffen door het portret van Nastásja Filíppovna Barjasjkova, een wees die wordt onderhouden door een rijke heer. Ze haalt bedenkelijke lieden over de vloer en heeft een slechte reputatie gekregen. De vorst houdt van beide vrouwen, maar op een verschillende manier. Voor Aglája Ivanovna voelt hij een meer sentimentele liefde, terwijl hij voor Nastásja Filíppovna meer een liefde uit medelijden voelt. Hij is echter niet de enige die zijn oog op hen heeft laten vallen en de vrouwen zijn allesbehalve standvastig in hun besluit met wie ze willen trouwen. Aldus geraakt vorst Mýsjkin in twee complexe driehoeksverhoudingen.

De vorst heeft nog maar pas een aanzienlijke erfenis gekregen of er dient zich een stelletje oplichters aan die op zijn geld uit zijn. Deze toestanden zijn niet bevorderlijk voor zijn gezondheid. Zijn ziekte is aan het terugkeren.

Het dilemma van de driekhoeksverhoudingen met Aglája Ivanovna, evenals Nastásja Filippovna, en de terugkeer van zijn ziekte leidt uiteindelijk tot een meeslepende ontknoping.

Ik ga een beetje naar eigen willekeur door het boek heen, richt me daarbij op de hoofdpersonen: 

Nastásja Filíppovna Barisjkóva, kortweg Nástja, is de ene liefde van de vorst. Zij is een Petersburgse schoonheid, en maintenee van Tótski. Deze Afanasi Ivánovitsj Tótski is grootgrondbezitter. 

Levs liefde voor Nástja komt voort uit barmhartigheid, mededogen. 

Aglája Jepántsjina is de jongste dochter van generaal Jepántsin. Haar oudere zusters heten respectievelijk Aleksándra en Adelaïa; hun moeder is Lísaveta Prokóvjevna Jepántjsina, hun vader heet Ivan Fjódorovitsj Stepántsin; de al genoemde generaal.

Lísaveta is een verre bloedverwant van vorst Mýsjkin, vader Ivan is hooggeplaatst ambtenaar met de titel van civiel generaal en zakenman. 

Maar er zijn veel meer personages. Ik laat ze even voor wat ze zijn. Ze komen straks gaandeweg aan bod. 

Ik heb voor mijn verslag gebruik gemaakt van de site Spark Notes. Ik geef daarvan nu eerst de algemene samenvatting: 

Logo; Studying, simplified. 

De ideale mens

In De Idioot probeert Dostojevski de ideale mens af te schilderen – een 'positief, mooi individu'. Vorst Mýsjkin vertegenwoordigt alle kwaliteiten die Dostojevski als de beste aspecten van een mens beschouwt. Ten eerste is hij openhartig en open; in tegenstelling tot andere leden van de high society, zoals Gánja  (Gavríla Ardaliónovitsj Ivólgin, Gánja, Ganétska, Gájnka) en generaal Jepántsin, verbergt Mýsjkin zijn ware gevoelens niet achter een vernis van vriendelijkheid om iets te winnen of alleen maar de schijn op te houden. De vorst zegt altijd wat hij denkt, ongeacht of het perfect past bij de sociale omgeving. Hij is ook erg zachtmoedig. In tegenstelling tot andere personages: zoals Gánja, die zichzelf en reputatie belangrijker vindt dan wat dan ook in het leven; Nastásja Filíppovna, die meer geeft om haar eigen schande dan om het geluk van Mýsjkin of Aglája; Hyppolíte Teréntjev - jongeman, tbc-patiënt, vriend van Kólja, die de dood niet kan accepteren zonder een gedenkwaardige uitspraak menen te moeten doen. 

Mysjkin nu, denkt helemaal niet aan zichzelf. In tegenstelling tot de andere personages, van wie velen zich constant proberen te laten gelden, is Mýsjkin juist erg altruïstisch. Hij is niet alleen nederig, maar hij is ook erg vrijgevig en medelevend. Maar: deze ogenschijnlijk perfecte eigenschappen van de mens komen in botsing met een corrupte wereld.

De botsing tussen het goede en de echte wereld

Wat gebeurt er als de ideale mens in de echte wereld komt? 

In de visie van Dostojevski brengt de ideale mens niet het goede, maar wordt zijn eigen goedheid omgekeerd en gemanipuleerd, wat leidt tot de vernietiging van zowel zichzelf als zijn ideaal. De wereld waarin vorst Mýsjkin zich begeeft, is er een van morele corruptie en verval, met geld als het belangrijkste onderwerp. In deze wereld maakt geld je niet alleen een beter mens (Gánja gelooft bijvoorbeeld dat het zijn middelmatigheid kan genezen), maar het kan je ook een mooie bruid opleveren (de verschillende mannen boden geld op Nastásja Filíppovna). Niemand beschouwt vorst Mýsjkin als een goede echtgenoot voor Aglája, terwijl bijna iedereen Ptítsyn (Iván Petróvitsj Ptisyn, Vánja) - een embleem van middelmatigheid die zichzelf heeft verrijkt door woeker - als de meest respectabele partij beschouwt. Mooie, intelligente vrouwen zoals Nastásja Filíppovna worden onteerd en bijgevolg naar de ondergang gebracht.

De wereld van de roman zit vol met dronkaards (Lebedev, generaal Ivolgin, Ferdysjtjénko, Rogózjin en zijn gezelschap) en schurken (Lébedev, Doktorénko, Keller, Ferdysjtjénko en anderen). Vrijwel iedereen, zoals de Ptítsyns en de Ivólgins, heeft een middelmatig/gewoon karakter. De high society zit vol met oppervlakkige, nietszeggende mensen. En er zijn de mensen als generaal Jepántsjin, die zich daaraan conformeren, ook zij gedragen zich oppervlakkig, doordat zij zich onderdanig gedragen tegenover die nietszeggende upper class, alleen maar om een hoge positie te verwerven. Hoewel Mýsjkin oneindig moreel superieur is aan de wereld die hij betreedt, is zijn effect op deze wereld uiteindelijk nul - d.w.z. een mix van positief en negatief. Hoewel Mýsjkin probeert de mensen om hem heen te helpen, drijft hij een aantal van hen - generaal Ivólgin, Nastásja Filíppovna, Aglája - naar de ondergang. Het falen van Mýsjkins mededogen om degenen te redden om wie hij het meest geeft, vooral Nastásja Filippovna, drijft hem tot waanzin.

Russisch christendom en verlossing

Vorst Mýsjkin is een Christusfiguur, hoewel Dostojevski een volgens hem Russisch element aan deze messias toevoegt. Mýsjkin beschrijft religie als een enorm sterk gevoel, vergelijkbaar met de vreugde die God voelt voor zijn schepping - een gevoel dat hij herkent wanneer hij een jonge moeder ziet die haar baby vreugdevol borstvoeding geeft. Net als het idee dat religie een gevoel is in plaats van een reeks regels die men volgt, kan  het Christus-achtige in Mýsjkin ook worden gereduceerd tot een gevoel: zijn immense mededogen en liefde voor anderen.

Dostojevski verkent het idee van verlossing in een reeks personages die veroordeeld zijn. Mýsjkin probeert zich tijdens zijn eerste ontmoeting met de Jepántsjins de gevoelens van een veroordeelde voor te stellen voorafgaand aan zijn executie. (prachtig stukje, over het verliezen van alle hoop bij de doodstraf, de doodstraf die erger is dan de misdaad waarvoor de straf werd opgelegd), in mijn boek p. 28-29): 

"Het vonnis is geveld en het feit dat je dat met zekerheid niet zult ontlopen, daarin zit hem die afschuwelijke kwelling en erger dan dat is er op de wereld niet."

Later ontrafelt de roman personages die - net als de man die op het schavot die op zijn executie wacht - op de rand van de afgrond staan. Zulke personages zijn onder meer de Zwitserse vrouw Marie, Nastásja Filíppovna, Hippolíte, Rogózjin, generaal Ivólgin en zelfs Aglája. Mýsjkin biedt een soort hoop – zo niet de volledige omkering van het doodvonnis, dan toch de verzachting van het psychisch lijden dat het de veroordeelden toebrengt.

Terzijde: 
De Zwitserse Marie, een jonge dienstmeisje uit de roman De Idioot, speelt een kleine maar cruciale rol. Ze is een symbolische figuur die de zuiverheid en onschuld vertegenwoordigt waar de protagonist, vorst Mýsjkin, een diepe connectie mee voelt. Haar verhaal dient als een metafoor voor de verlossing van de vorst en de mogelijkheid van liefde en mededogen, zelfs in de meest ellendige omstandigheden.
Ook speelt zij een rol in Mýsjkins psychologie: De interactie met Marie versterkt Mýsjkins compassie en begrip voor het lijden van anderen en zijn geloof in de kracht van liefde en vergeving. 

NB: het verhaal staat in hoofdstuk 6,  vanaf p. 77 in mijn uitgave. 

Het gaat om het verstoten meisje Marie, met tbc. Verstoten nadat ze verleid was door een Franse commis. Marie verzorgde haar zieke moeder, maar ook die mishandelde haar 'slechte' dochter, en de dominee en alle dorpelingen ook. Alleen de kinderen krijgen via Mysjkin oog voor Marie, en beginnen haar in het geheim te steunen. 

Mýsjkin erkent dat hij het hart van een kind heeft, méér voor hem voelt dan voor volwassenen. 

Het boek zit ook vol met zondaars, van onschuldige dronkaards zoals generaal Ivólgin tot doodgewone leugenaars en schurken zoals Ferdystsjénko, Lébedev, Keller, Doktorenko en zelfs moordenaars zoals Rogózjin. Vorst Mýsjkin brengt een aanzienlijke hoeveelheid tijd door met al deze zondaars, zelfs nadat velen van hen hem slecht hebben behandeld. Ze hebben de vorst moreel en geestelijk nodig. Zijn pogingen om hen te helpen, zelfs na hun beledigingen, vertegenwoordigen het ultieme in onbaatzuchtig mededogen.

Motieven:

Motieven zijn terugkerende structuren, contrasten en literaire middelen die kunnen helpen bij het ontwikkelen en informeren van de belangrijkste thema's van de tekst.

Schoonheid

Schoonheid komt in verschillende vormen naar voren in de roman. Iedereen verbaast zich over de schoonheid van Nastásja Filíppovna. Aglája staat bekend om haar schoonheid. De Jepántsjin-dochters  zeggen dat schoonheid macht is. Mýsjkin merkt op dat schoonheid een raadsel is. Tijdens het verlovingsfeest bij de Jepántsjins roept de vorst uit dat schoonheid te vinden is in heel Gods schepping.  Een bepaalde spirituele schoonheid doordringt de roman als het gaat over vorst Mýsjkin en zijn liefde die hij alle andere personages betoont. Inderdaad, zo'n schoonheid is een raadsel omdat het een gevoel is en daarom onmogelijk te definiëren. Het is veelbetekenend dat tegen het einde van De Idioot alle voorbeelden van schoonheid in de roman, zoals Nastásja Filippovna, Aglája en Mýsjkin, te gronde zijn gericht.

Licht en donker

Dostojevski zorgt vanaf het begin voor een contrast tussen licht en donker, door beschrijvingen van het donkere haar en de donkere ogen van Rogózjin naast het lichte haar van Mýsjkin te plaatsen. Vrijwel alles wat met Rogózjin te maken heeft, is duister – zijn uiterlijk, zijn huis, de zaal waarin hij Mýsjkin probeert te vermoorden en de studeerkamer waarin hij Nastásja Filippovna vermoordt. Duisternis wordt ook vaak geassocieerd met Nastásja Filippovna: ze draagt een donkere jurk op het avondfeest en als hij aan haar denkt, moet Mýsjkin aan duisternis denken. Mýsjkin daarentegen schrijft de brief aan Aglája over zijn 'licht'. Aglája's naam zelf betekent ook 'licht'. Het contrast tussen licht en donker benadrukt het contrast tussen de goedheid van de prins en de verdorvenheid van de wereld om hem heen. Dit contrast onderstreept ook de verschillende effecten die Nastásja Filippovna en Aglaya op Mysjkin hebben: terwijl de eerste zijn ziel vult met duisternis, vult de laatste haar met licht.

Liefde

Dostojevski geeft voorbeelden van vele soorten liefde: liefde uit ijdelheid, passie, romantische liefde en medelijden. Gánja's genegenheid voor Aglája is ijdele liefde; hij is niet bereid om er alles voor op te offeren, zoals we zien in deel I wanneer hij Aglája om een soort verzekering vraagt voordat hij bereid is zijn verloving met Nastásja Filíppovna te verbreken. Rogózjins gevoelens voor Nastásja Filíppovna zijn een voorbeeld van allesverslindende passie; dit soort liefde benadert haat en is zeer destructief, zowel voor de minnaar als voor het object van liefde. Zowel Nastásja Filippovna als Aglája zijn een voorbeeld van romantische liefde in hun gevoelens voor vorst Mýsjkin, die op zijn beurt Aglája liefheeft met romantische liefde. Ten slotte is de sterkste liefde van allemaal in de roman medelevende liefde, of mededogen, belichaamd in Mýsjkin en is bijzonder sterk gericht op Nastásja Filíppovna.

Ik beschouw dit als het hoofdmotief. 

Symbolen:

zijn objecten, personages, figuren en kleuren die worden gebruikt om abstracte ideeën of concepten weer te geven. 

Geld:
Geld is een van de grootste verleidingen voor de mens; in de gecorrumpeerde wereld van De Idioot is vrijwel iedereen behalve de vorst en Nastásja Filíppovna bezweken voor hebzucht. Gánja is bereid om bijna alles te doen in zijn passie voor geld - zelfs trouwen met iemand die hij veracht en die zijn familie sterk afkeurt. Generaal Ivólgin wil geld om zijn drinkgewoonte te kunnen betalen en ook omdat het voor hem de enige mogelijkheid biedt om tijd door te brengen met zijn minnares, Márfa Teréntjeva. Lébedev is bereid zijn handen in de open haard te steken om het pakket met 100.000 roebel te grijpen dat Nastásja Filíppovna heeft weggegooid. Niemand in de omgeving van Nastásja Filíppovna schenkt enige aandacht aan Mýsjkin tot het moment dat hij van zijn erfenis vertelt; nadat hij dat heeft gedaan, wordt hij omringd door lui die zijn geld willen. Mensen als Boerdóvski en zijn bende gaan zelfs zo ver dat ze liegen om te proberen wat van het geld van de vorst te krijgen. In de samenleving van De Idioot creëert geld niet alleen iemands fortuin - bijvoorbeeld dat van Ptítsyn - het zorgt er ook voor dat je de bruid krijgt. "Biedingen" op Nastásja Filíppovna variëren van 75.000 roebel tot 100.000, zelfs tot meer dan een miljoen. Geld is dus een duidelijk symbool van de perversie van menselijke waarden in de roman.

Het huis van Rogózjin
De donkere en verstikkende woning van de familie Rogózjin symboliseert de levensstijl van Rogózjin. De duisternis ervan staat symbool voor de man zelf: zowel zijn fysieke verschijning als zijn innerlijke wereld zijn gevuld met jaloezie, obsessie en agressie. Net als de ijzeren tralies voor de ramen van het huis, is de passie van Rogózjin verstikkend. Zijn liefde voor Nastásja Filíppovna is beklemmend.

Het monster in de droom van Hippolite
Tijdens het lezen van zijn 'Mijn Noodzakelijke Verklaring' pagina 419 beschrijft Hyppolíte - hij lijdt aan tuberculose en staat op het punt te sterven - een droom met een gruwelijk monster dat op het punt staat hem te verslinden. Dit lelijke monster vervult hem met vreselijke angst. Op psychologisch niveau vertegenwoordigt het monster de natuur zoals Hippolíte die ziet - een kracht die op het punt staat hem letterlijk te verslinden. Op een bredere schaal vertegenwoordigt het monster echter de lelijkheid en corruptie binnen de samenleving die Dostojevski portretteert in De Idioot. Het morele verval dat we overal zien, dreigt de personages in de roman te verslinden, net zoals het monster Hippolíte in zijn droom dreigt te vernietigen.

Voor verdere uitpluizing van het boek verwijs ik naar  Spark Notes.

0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0

Fjodor Dostojevski, 

1821-1861

Net als vorst Mýsjkin, leed Dostojevski aan epilepsie. 

Geld speelde trouwens in zijn eigen leven ook een grote rol, Dostojevski was gokverslaafd .

Ik stuitte nog op een interessante site over dit boek: op de ISW, Internationale School voor Wijsbegeerte , speciaal over het conflict in de ziel van Mÿsjkin. Geeft Spark Notes vooral een bruikbare opsomming van feitelijkheden, de ISW gaat veel dieper in op de gedachten van Dostojevski. Zij formuleren het conflict helderder. 

Ik geef een enkel citaat: 

"Mýsjkin weet dus waar zijn geluk uit bestaat: de ervaring van schoonheid, een besef van vereniging met alles. Het probleem is: hij ervaart meerdere soorten van schoonheid, in de persoon van Nastásja Filíppovna en in de persoon van Aglája Jepántsina, en zij vragen hem ertussen te kiezen. Mýsjkin wil geen keuze maken, en hij wil van allebei houden. Joseph Frank becommentarieert de val van Mýsjkin als volgt: ‘[…] De prins is de boodschapper van een christelijke liefde die niets anders is dan universeel; maar hij is ook een mens, geen bovennatuurlijk wezen – een man die verliefd is geworden op een vrouw als een schepsel van vlees en bloed. De noodzakelijke dichotomie van deze twee uiteenlopende liefdes brengt hem onvermijdelijk in een tragische impasse waaruit geen ontsnappen mogelijk is, een impasse waarin de universele verplichting tot medelijden de menselijke liefde, die voor de prins een moreel onberispelijke vorm van “egoïsme” is, fataal doorkruist.

Morele universaliteit, het mededogen van Christus, betekent liefde voor alle mensen. Wanneer de prins deze universaliteit moet verbreken tijdens de ontmoeting tussen Nastásja Filíppovna en Aglája Jepántsjina, verwerpt hij zijn diepste morele overtuigingen en vernietigt hij zichzelf. De volgende uitspraak van Friedrich Schiller zou deze gang van zaken nog meer kunnen verduidelijken: ‘Liefde is tegelijk het meest grootmoedige en het meest zelfzuchtige in de natuur; het eerste: omdat zij niets van het object van haar liefde ontvangt, maar het alles geeft […] het tweede: omdat het altijd slechts zichzelf is dat zij in haar voorwerp zoekt en koestert.’13 In een echte liefde zijn deze twee eigenschappen van liefde niet met elkaar in tegenspraak: er is niets tegenstrijdigs aan om iets te zeggen als: ‘Ik heb je lief, daarom wil ik alles wat van mij is aan jou geven, en ik heb je lief omdat ik je nodig heb.’ In prins Mýsjkin zijn grootmoedigheid en zelfzuchtigheid is er wel iets tegenstrijdigs: hij kan de combinatie van groothartigheid en egoïsme die liefde eigen is niet accepteren, omdat hij niet egoïstisch kan zijn. Nooit. Een paradoxaal mens is mogelijk, iemand die schijnbaar onverenigbare eigenschappen heeft. De paradoxale mens koestert verschillende vormen van liefde voor verschillende mensen. Volgens Dostojevski zijn we allemaal zo’n schijnbare onverenigbaarheid die zich toch aaneen weet te smeden in een of andere persoonlijkheid. Maar wie te allen tijde moreel integer wil zijn, kan geen morele tegenstrijdigheid tolereren. Daarom moet, omdat hij een moreel integer mens is, het brein van Mýsjkin hem verlaten."

Einde citaat.

Logo Internationale School voor Wijsbegeerte

Mijn eindconclusie: 

Mij dunkt dat dit artikel de vinger beter op de 'wonde' legt dan dat van Spark Notes. Mýsjkin botst weliswaar met de maatschappij - dus onbaatzuchtigheid versus eigenbelang - maar de  botsing in het innerlijk van Mýsjkin zelf is fundamenteler. 

Voor mogelijke verdere studie van het werk van Dostojevski: 

Boek van Stefan Zweig, over Dostojevski. 
Commentaar uitgever: 

"Zweigs inzichten over Dostojevski zijn gebaseerd op intensieve studie van Dostojevski’s biografie en geschriften....."

Great Expectations, David Lean, 1946

Filmposter

Het is erg leuk om zo'n oude film te bekijken, en tot de slotsom te komen dat het ondanks alle onwaarschijnlijkheden en tijdgebondenheden een mooie film is!

Het plot is naar het boek van Charles Dickens met dezelfde titel, geschreven in 1860-1861; het verscheen in die jaren eerst als feuilleton. 

Één van de verrassingen bij deze film zat  aan het eind, toen we achterhaalden wie de regisseur was: David Lean. Deze man is niet de eerste de beste: hij regisseerde spektakelfilms als Lawrence of Arabia, The Bridge on the River Kwai, Doctor Zhivago en A Passage to India. 

Lean leefde van 1908 tot 1991. Hij won vijf keer een Oscar, één voor Great Expectatations.

Hier zien we Miss Havesham, samen met de jonge Estella. 

Hoofdpersoon is de wees Pip. Hij komt terecht in het grote huis van Miss Havesham, die wil dat Pip daar komt spelen, tot haar vermaak. Miss Havesham is een excentrieke dame, met veel geld.  In het huis onbtmoet Pip een ander kind, het meisje Estella, op wie hij op slag verliefd wordt. 

Die rijke dame brengt haar tijd alleen maar treurend door, zittend in een fauteuil, naast een gedekte tafel waar niemand aan komt zitten. Een verloren liefde. Met dan die kinderen als vermaak. Het haardvuur dat we zo mooi zien op de foto zal haar uiteindelijk fataal worden.

Zo betreedt Pip haar kamer voor het eerst, als kleine jongen. 

Het verhaal is een beetje 'raar',  wat onwaarschijnlijk en alles dubbeldik erbovenop liggend. Zie de vreemde hobby van de dame: graag spelende kinderen om zich heen hebben. Maar het Dickens-achtige is ook juist wel weer erg leuk: de kerkhof-scenes, de duidelijke stellingname: rijken zijn slecht, armen goed. En de film-tijdgeest van 1946 is ook charmant. De vieze kamer waarin Miss Havisham zich uit het leven heeft teruggetrokken, en alleen maar bij de haard zit, naast een langge gedekte tafel, die alleen maar verstoft. De hele kamer zit vol spinnenwebben!  
Onze hoofdpersoon Pip, de wees, woont bij zijn akelige zus en haar aardige man, een smid. Hij ontmoet de andere protégé van Havesham, Estella, in het huis van Havesham. Ze presenteert zichzelf als een meisje zonder hart. Maar Pip is op slag verliefd op haar.  

Zo is de eerste ontmoeting in het boek van Dickens afgebeeld. 

Estella kijkt neer op arme mensen, dus op Pip. Maar zie wat de geschiedenis in petto heeft: Pip wordt later een rijk man, door een weldoener die hem onbekend is. 

Dit is de weldoener van Pip. 

De onbekende weldoener heet Mr. Magwitch; hier zien we hem, zoals afgebeeld in de roman van Dickens. Dit is het moment dat hij komt opdagen en zijn identiteit aan Pip bekendmaakt. 

Estella blijkt zijn dochter - zo'n prachtige Dickiaanse onthulling! Maar Estella weet daar niks van. 

Het leven van Pip heeft een onverwachte wending genomen door de rijkdom die hem zomaar in de schoot geworpen werd. Hij dacht altijd, dat hij de toelage van Miss Havesham gekregen had. Hij heeft er een opleiding van kunnen volgen en is een vooraanstaand heer met een hoge zijden hoed geworden, een enorme strik onder zijn kin. Maar het geld bleek achteraf van de arme sloeber te zijn gekomen - die zelf in later leven ook geen arme sloeber meer was - die hij ooit, als jongen op een  kerkhof te eten heeft gegeven. Uit dankbaarheid steunde deze man in het geheim Pips ontwikkeling. Intussen is er wel een conflict  sluimerend tussen deze ex-crimineel, en een andere, met een litteken over de wang. Die Pips dood gezworen heeft. Gewoon uit kwaadaardigheid. 

Pip bedankt Havesham voor het geld, in die verstofte kamer van haar. Hij verkeert dan nog in de waan dat het geld van háár afkomstig was. Zo aardig ws ze echter niet. Als hij de waarheid heeft gehoord, laat Pip het zonlicht binnen in die nare kamer, Havesham vliegt helaas in de brand door een brandend houtblok dat uit de haard viel. 

Ongeveer gelijktijdig ontdekt  Estella wie ze echt is - een dochter van Pips weldoener! En daarmee blijkt ze helemaal geen luxe hotemetoot, maar ook maar een gewoon mens. Mét die ontdekking vindt ze haar hart en,  hoera! - haar liefde voor Pip. Pips weldoener sterft helaas, maar pas na een ongelooflijk spectaculaire scene op zee (of op de Theems?) waarbij de schurk met het litteken vermalen wordt door de schoepen van een schip... Echt spannend en ongelooflijk om te zien, voor die tijd. 

(Ik vond er helaas geen foto's van.)

Aan het eind komt alles goed: Estella doorziet nu ook de voosheid van haar rijke aanbidders, en houdt van Pip en vice versa. 

Foto van een van de scenes op water. 

Lachen als je die hoge hoed ziet, in die roeiboot!

Hoe verliefd Pip ook is, het duurt lang voordat die liefde beantwoord wordt!

In dit chique milieu schaamt de jonge Pip zich voor de smid, die zijn pleegvader is. Toch zal hij de gewone mensen nooit verloochenen. 

Dit is de regisseur David Lean, in 1965. 

Trailer.

De titel slaat op de wens van Pips weldoener, van Pip een man te maken 'of great expectations',  met goede vooruitzichten. 

Wisselwachter, Geert Mak, 2025.

Boekomslag

Op de kaft vlnr: premier Churchill, Harry’s dochter Diana en Harry Hopkins bij het Witte Huis.

Ton en ik hebben dit boek met heel veel plezier gelezen, Het stond nog op de lijst van de leesclub, maar we slaagden er niet in het voor onze samenkomst over dit boek op tijd uit te hebben. Sinds Tons herseninfarct op 23 april 2024 kan ik alleen nog aan hem voorlezen, andersom gaat niet meer. Dat, en andere beperkingen van Ton sinds zijn CVA maken dat het voorlezen niet erg opschiet. 

Genoten hebben we er wel zeker van.

Met de persoon Wisselwachter is bedoeld Harry Hopkins, een voor ons (en voor vele anderen!) een totaal onbekend figuur uit de Amerikaanse geschiedenis. Mak heeft allerlei boeken en archieven doorgespit, en kwam zo tot dit indrukwekkende boek. Hopkins was raadsman van Roosevelt, mede-onderhandelaar, minister van buitenlandse zaken. 

Harry Hopkins, 1890-1946

(Foto zonder jaartal.)

Niet alleen het leven van Hopkins maakt het boek zo interessant, voor ons leverde het ook veel meer inzicht op in de geschiedenis van voor, en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wij zijn als Nederlanders opgevoed met kennis van de Wereldoorlog die zich eigenlijk beperkt tot de vaderlandse geschiedenis, en ook veel van de Holocaust. Natuurlijk weten we ook van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, en zo zijn er wel meer deelgebieden te vinden waar we iets van weten.

Niet dat dit boek pretendeert compleet te zijn, maar het feit dat de Amerikaanse president centraal staat, mét de 'wisselwachter' als zijn rechterhand, maakt dat we veel meer  oorlogsgebieden de revue zien passeren. 

Én:  het perspectief ligt anders. 

Voorbeeld van een serie foto's die Adolf Hitler (1889-1945) door Heinrich Hoffmann had laten maken. Hitler besteedde veel aandacht aan de indruk die hij tijdens toespraken op zijn toehoorders maakte.

Ik was bij voorbeeld geschokt door de oorlog die Hitler tegen Groot Brittannië heeft gevoerd. Zo veel bommen, ook op Londen. 

We zien ook de aandachtsgebieden Italië, Griekenland, Afrika voorbij komen. De onderhandelingen tegen het eind van de oorlog, met Roosevelt, Churchill, Stalin én met Harry Hopkins maken heel veel indruk. Harry Hopkins is ongelooflijk knap in het snel denken, en weet moeilijke karakters voor zich in te nemen, én voor dat moment te verzoenen: Stalin, Churchill, Roosevelt zelf (tot een bepaald moment) praten graag met hem, en hij weet veel te bereiken. 

Hopkins pleegt trouwens enorme roofbouw op zichzelf. Hij heeft al niet zo'n geweldige gezondheid, maar hij doet ook niets om zichzelf te ontzien. Hij rookt en drinkt, vooral met Churchill, maar ook met Roosevelt méé; slaapt weinig, negeert doktersvoorschriften. Talloze malen ligt hij in het ziekenhuis, maar hij is in staat om doodziek op te staan en toch weer mee te reizen naaar een belangrijke onderhandelingstafel. 

In zijn manier van doen is hij een sloddervos, creëert chaos om zich heen en kleedt zich slecht. Hij eindigt broodmager en ziek. 

Aan Missy Lehand is een biografie gewijd die haar haar plaats in de geschiedenis geeft. 

Het boek laat ook veel persoonlijke geschiedenisssen zien. Het huwelijk van Hopkins met Barbara loopt stuk, hij ontmoet een nieuwe vrouw, Louise; we lezen het verdere verloop van de levens van zijn kinderen.

Hetzelfde geldt voor Roosevelt, die veel getrouwen om zich heen had, naast Hopkins. Ook een aantal vrouwen, die een grote rol spelen in het Witte Huis. Een erg aardige man was Roosevelt niet in het persoonlijke vlak: aangrijpend vond ik het verhaal van Missy Lehand, de vrouw die een herseninfarct kreeg, en daarna verdween uit het Witte Huis, maar ook uit de aandacht van Roosevelt. Haar belangrijke plaats in het Witte Huis werd vrijwel onmiddellijk ingenomen door Lucy Mercer, een oude liefde van FDR. Die daarmee trouwens ook Roosevelts echtgenote 'verdreef', Eleanor Roosevelt. 

Hopkins dochter Diana komt veelvuldig voor in het boek, zij woonde ook in het Witte Huis. 

Geen idee had ik trouwens dat het Witte Huis zo veel kamers herbergde, Hopkins woonde daar ook lang. Churchill had er een eigen suite. 

Eleanor Roosevelt, 1884-1962 .

The New Deal krijgt veel aandacht, dat vond ik ook interessant. Die speelde vóór de Tweede Wereldoorlog, en was voor mij een ongekend staaltje van indealisme. Prachtig! Helaas mislukte die New Deal, wat samenviel met de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, toen er een oorlogseconomie moest komen. Binnen heel korte tijd moesten er tanks, bommenwerpers, jeeps, allerlei oorlogstuig gemaakt worden. Deze New Deal slaagde wél. Toen de Geallieerden aan de invasie begonnen, was er volop materieel, dat over de oceaan naar Groot Brittannië was overgebracht. Ongelooflijk!

Gruwelijk zijn de verhalen van de bevrijdingsoorlog die de Geallieerden voerden. Want de policy was zo veel mogelijk mensen (Duitsers) te doden, die anders mogelijk maar mee konden vechten met Hitler. Haast niet te verteren bij het lezen.

Door brandbommen veroorzaakte branden in Dresden tijdens de tweede aanvalsgolf door de britse luchtmacht. Filmstill 13-14 februari 1945.

Fotocollectie Imperial War Museums

Lees hierover: Het Stenen Bruidsbed, Harry Mulisch. 

Stalin speelde een geweldig belangrijke rol, omdat hij erin slaagde de Duitsers te stoppen. Zonder Stalin was het beëindigen van de oorlog wellicht niet mogelijk geweest, en Stalin was zich dat goed bewust. De Amerikanen en Britten (en in mindere mate: de Fransen) konden niet om hem heen. Stalin deed zich sluw voor als een eerlijk onderhandelaar, die overigens wel veel als tegenprestatie opeiste. Terecht trouwens, met wat de Russen hadden bereikt. Maar intussen had hij een giga spionage-netwerk, waardoor hij altijd al lang op de hoogte was van wat er achter de schermen speelde. 

Ook interessant is het inkijkje in de geschiedenis met De Gaule. De Gaule was van 'de goede kant' van de Fransen, hij wilde Frankrijk ook losworstelen van de Duitse overheersing. Maar het was wel een heel moeilijke man, nauwelijks voor rede vatbaar, en erg hautain. Heel erg veel hebben de Fransen niet bijgedragen aan het geallieerde offensief tegen de Duitsers. 

Charles de Gaule (1890-1970) in 1945.

Al snel na de oorlog bleek dat er met de Russen niet echt viel samen te werken. Ze verbraken overeenkomsten, en pikten het oosten van Europa in, dat achter 'het ijzeren gordijn' verdween. 

De holocaust krijgt ook aandacht, en daarbij is opvallend dat de Joden voor Roosevelt niet zo'n rol van betekenis hebben gespeeld. Hij was bezig met de oorlog, met het Manhattan Project (de ontwikkeling en de toepassing van de atoombom) en met de binnenlandse politiek: hij moest ervoor zorgen dat hij wel gekozen werd, want binnen Amerika was niet iedereen een voorstander van het deelnemen van de Amerikanen aan de oorlog. De isolationisten vonden dat Europa het maar zelf moesten utizoeken met Hitler. Pas na Pearl Harbor beseften de Amerikanen dat ze wel mee moesten vechten, ze lagen nu ook zelf onder vuur. 

Josef Stalin (1878-1953), in 1943

Roosevelt is vier maal tot president gekozen. Zijn laatste termijn heeft hij niet af kunnen maken, hij stierf in 1945. Hij was ook op, misschien niet zo erg als Hopkins, maar toch. Roosevelt kon niet lopen, zat in een rolstoel. Allerlei aanpassingen aan voer- en vliegrtuigen maakten dat hij deel kon nemen aan allerlei conferenties overal ter wereld.  

Hij wordt door Mak aan het eind van zijn boek als een groot staatsman omschreven, wat ik goed snap... Maar een heel erg aardige man was hij niet. Hij nam het Hopkins bij voorbeeld kwalijk als die voor een enkele keer eens 'nee' zei. Hopkins zei dat alleen waneer hij half dood was, bij wijze van spreken! 

Ik noemde ook de geschiedenis met Missy Lehand al. Waaraan ik trouwens moet toevoegen dat Roosevelt weliswaar nooit erg liet merken dat hij haar miste, maar bij haar dood vermaakte hij toch een grote rente-opbrenst aan haar: alle medische kosten zouden door hem worden betaald. 

Franklin Delano Roosevelt 1882-1945

Foto gemaakt in 1944.

Ook opmerkelijk is de geschiedenis van Eleanor Roosevelt. Zij was een heel bijzondere vrouw van wie ik graag nog wel meer zou willen weten. Het huwelijk tussen haar en haar man was al lang stuk. Hij vond haar geloof ik ook te streng. Pijnlijk was het, dat bij de dood van haar man niet zij, maar zijn minnares het eerste werd geïnformeerd. Zij reageerde daar fel, maar met waardigheid op. 

Ik ken haar ook uit haar contact met ik meen Juliana, voor wie zij ook veel betekend heeft. In de epiloog komen haar verdiensten voor de wereld nog eens aan de orde. Met name voor de mensenrechten was zij een groot activiste. 

Ik noem hier de biografie van Ingrid Baraitre: Eleanor Roosevelt - First Lady van de twintigste eeuw. 2012: Witsand, Tielt.

Winston Churchill, in 1941.

1874-1965

Churchill speelde uiteraard ook een hoofdrol in dit boek. Hopkins kon heel goed met hem overweg, vergaderen, besluiten nemen en.... roken en drinken. 

Duidelijk wordt ook, dat Churchills gewenste aanpak van het beëindigen van de oorlog anders was dan die van Roosevelt: Churchill was uit op het behoud van het Britse Gemenebest. Anderen beseften dat die tijd voorbij was. Het zorgde voor veel controverse bij de aanpak van de bevrijding. 

Schrijver en journalist Geert Mak, geboren in 1946

De foto is van 2025

Uiteraard spelen er nog veel meer mensen een rol in dit boek. Mak geeft in zijn epiloog aan wat er van iedereen geworden is. 

Conclusie: net als de andere boeken van Mak, met name die over Europa, vond ik dit een heel prettig leesbaar, zeer informatief boek. We hebben ons er geen moment bij verveeld, ondanks dat het lang duurde voordat we het samen uit hadden!

The Descendants, Alexander Paine, 2011.

Filmposter, met hoofdrolspeker George Clooney.

Wij zijn natuurlijk laat, deze film nog te ontdekken; 14 jaar oud is hij inmiddels.

Maar wat een genoegen was het!

De film speelt op Hawaï, maar was niet oppervlakkig. Heerlijk was bij voorbeeld dat de filmmuziek heel onverwacht interessant was.  

Soundtrackalbum van verschillende kunstenaars; uitgegeven 15 november 2011

Genre: Hawaiiaans, reggae, rock-'n-roll, jazz.

Producent Alexander Payne, Amy Driscoll, Dondi Bastone

Ik ken Hawaiiaans muziek alleen maar als een beetje lullige muziek met ukelele, maar dit was héél anders. Ik citeer Alexander Paine:

"Voor zo'n klein gebied (Hawaï ) is er een intimiderende hoeveelheid te leren over hun enorme muzikale erfgoed. Muziekbegeleider Dondi Bastone had naar "bergen muziek" geluisterd om de liedjes te selecteren die bij de film pasten. Bastone en Payne kregen les van Jay Junker, professor aan de etnomusicologieopleiding van de Universiteit van Hawaï, die inzicht kreeg in het vertalen van verwijzingen, metaforen en dubbelzinnige betekenissen van die liedjes...."

Maar er is veel meer over de film te zeggen. Het verhaal liet een prachtige combinatie van drama en humor zien. Voor een samenvatting van het plot verwijs ik naar WIKIPEDIA. 

Terwijl Matts vrouw Elizabeht in coma ligt en zal sterven, Matt zich geconfronteerd ziet met twee opgroeiende meiden, een van tien en een van zeventien, en ook nog verwikkeld zit in een ingewikkelde financiële transactie, schiet je als toeschouwer regelmatig in de lach. Aan de hand van deze film kun je heel goed uitleggen hoe humor niet kan bestaan zonder tragiek!

Matt begint als nogal een onaardige vader, maar hij eindigt als een man die oprecht rouwt om het verlies van zijn vrouw, en die opeens wél betrokken is bij zijn gezin, en zijn kinderen bijeen houdt. 

Wat een opmerkelijk feit was, dat de vriend van Alex (de 17-jarige) zomaar opeens onthulde dat zijn vader kort geleden overleden was. Opeens kreeg je als toeschouwer - en kreeg Matt, als vader van Alex - een totaal ander beeld van deze jongen Sid. 

Matt en Sid; het matcht aanvankelijk helemaal niet, maar dat is één van de dingen die wel veranderen. 

Vader met twee dochters. 

Het aanvankelijke cynisme en de boosheid om hete vreemdgaan van zijn vrouw maakt uiteindelijk plaats voor gewoon verdriet. Noemt haar toch 'vriendin'. 

Dochter Alex, nog maar net geconfronteerd met het bericht van de coma van haar moeder. 'Je zwembad is smerig.'

Lachen als hij het huis van de minnaar van  zijn vrouw bespioneert. 

Geïrriteerd omkijken naar Sid op de achterbank. 

Matt, Alex en Scotty

Dit is de minnaar van Matts vrouw, Brian Speers, die Matt opgespoord heeft. Met zijn vrouw. 

De hoofdrolspelers met de regisseur, Alexander Paine. 

Als een vernieuwd gezin op pad, aan het werk. 

Hier beseft Matt dat hij zojuist zijn rivaal Brian Speers als joggende tegenligger heeft gespot. 

Baai Hawaï. 

Behalve de prachtige Hawaiiaanse muziek waren er af en toe ook prachtige beelden van de natuur van het land. En nog meer: Matt stamde af van rijke voorouders die landgoederen op Hawaï al jaren lang beheerden. Matt wil daarin doorgaan, en verkoopt zijn bezit niet - tegen alle wensen van neven in. Zo hervindt hij zichzelf ook als de persoon die hij werkelijk is, en niet langer alleen de geldwolf. 

The Desendants, roman geschreven door Kaui Hart Hemmings (2007).

Het boek is zelfs in vertaling beschikbaar!

De schrijfster Kaui Hart Hemmings; Amerikaanse; geboren 1975. 

Ik vond het natuurlijk leuk om te lezen dat er een roman aan de film ten grondslag lag. Dit feit kwam niet een-twee-drie naar boven, maar de Engelse Wikipedia gaf dit wel. 

Bij de info aldaar vond ik ook nog dat er een analoge werkelijkheid was.

Ik citeer:

"Bernice Pauahi Bishop was een prinses van het koninkrijk Hawaï die trouwde met de rijke vastelander Charles Reed Bishop . Haar landgoed, het Bernice P. Bishop Estate, is nu een van Amerika's rijkste particuliere grootgrondbezitters."

Trailer