Sturmhöhe, Liebe, Hass und Rache - Mathilde Damoisel, 2022.

Plaatje bij film

Arte-documentaire, oorspronkelijke titel: Les Hauts de Hurlevent.
Besproken werd het boek Wuthering Heights, Woeste Hoogten, van Emily Brontë. Het boek verscheen in 1847. Opmerkelijk genoeg onder pseudoniem, Elli Bell.
Het was in die tijd nog ongebruikelijk dat vrouwen publiceerden, vandaar het pseudoniem. Ook Emily's zusters, Charlotte en Anne, schreven onder pseudoniem. 

Dit zijn de telgen uit het gezin Brontë; te zien zijn Anne, Emily en Charlotte. Als weggeretoucheerd figuur zien we vagelijk nog broer Branwell. 

 Twee oudere zusjes stierven jong. Dit portret is gemaakt door Branwell, die zichzelf eruit haalde voor de compositie. 

Vader Patrick was dominee, de pastorie stond in Haworth. Het is nu het Brontë-museum. 

Brontë Parsonage Museum, Haworth. 

Het boek Wuthering Heights is vele malen verfilmd, tot mijn verrassing ook onder andere in Japan, door Yoshishige Yoshida. Hij situeerde het verhaal in Middeleeuws Japan. 

Het boek geldt als wereldliteratuur. 

Ik ben het op het moment aan het lezen, en beleef er geen plezier aan. Ik lees het denkelijk niet eens uit. Het zit vol nare dingen, moorden, discriminatie, vernederingen. Daarbij is de psychologie idioot. Ik denk dat het boek zijn populariteit te danken heeft aan het griezelgehalte, misschien ook wel aan de gebotvierde haat. 

Des te verheugder ben ik dat ik deze docu heb gezien, het heeft een aantal zaken verduidelijkt:

In de docu kwam een zwarte schrijver aan bod, Caryl Philips, die erop wees dat een hoofdthema in het boek is klassenonderscheid.

Caryl Philips, geboren 1958.

Heathcliff - een vondeling, wees - wordt onderaan de maatschappelijke ladder geplaatst, alles is 'Engelse klasse'. De onberedeneerdheid van die discriminatie is één van de dingen die het lezen van het boek af en toe zo vervelend maakt.

De zwarte schrijver legde uit, dat Heathcliff's personage goed gebaseerd zou kunnen zijn op een zwart jochie uit Liverpool. Er was daar een levendige slavenhandel, het zou een verloren, verdwaald kind kunnen zijn in de haven, wiens moeder verder verscheept werd naar een van de Amerika's. 

Wat een treurige achtergrond! - Het maakt het verhaal trouwens wel zeer actueel, met onze aandacht voor het slavernijverleden!

Terwijl het jochie dus gered werd, zal het - vanwege zijn afwijkende huidskleur - zeer waarschijnlijk in het Engeland van toen de mensen angst ingeboezemd hebben.

Daarbij viel het ook nog eens uit de (culturele) toon.  

 

Precies zoals Emily zelf uit de toon viel, betoogt de filmer, omdat ze als vrouw schreef. Het feit dat ze dat moest verhullen met haar mannelijk pseudoniem zegt iets over haar positie in de wereld. 

Wuthering Heights (1988) by Yoshishige Yoshida, Clip: Takamaru discovers that Kinu is now dead...

Veel is er niet over Emily's leven bekend. Wel, dat ze met haar siblings speelde met een doos met soldaatjes. Daarover schreven ze met z'n vieren - Anne, Charlotte, Emily en Branwell - avonturen in piepkleine boekjes, de boekjes waren dan zogenaamd van de soldaten. Zo was Emily al heel jong bezig met haar fantasie te uiten. Te schrijven, het werden romantische verhalen in de sfeer van Sir Walter Scott, en andere toen populaire schrijvers. 

Er is een graphic novel gewijd aan deze vroege schrijfwerkjes van de Brontës. De maakster daarvan, Isabel Greenberg, kwam ook aan het woord in de documentaire. 

Beschrijving van de uitgever: 

"Een graphic novel over de Brontë-broers en zussen en de vreemde en prachtige denkbeeldige werelden die ze tijdens hun jeugd hebben uitgevonden, Glass Town is een originele graphic novel van Isabel Greenberg die de excentrieke jeugd van de vier Brontës omvat: Charlotte- Branwell- Emily- en Anne. Het verhaal begint in 1825, met de dood van Maria en Elizabeth, de oudste broers en zussen. Het is als reactie op dit verlies dat de vier overgebleven kinderen pen op papier zetten en de fictieve wereld creëerden die bekend werd als Glass Town. Deze wereld en zijn cast van personages zouden de Brontës helpen ontsnappen aan de realiteit van hun leven. In Glass Town beleefden de broers en zussen liefde, vriendschap, oorlog, triomf en liefdesverdriet. Door een combinatie van citaten uit de oorspronkelijk door de Brontës geschreven verhalen, biografische informatie over hen, en Greenbergs levendige stripboekillustraties, zullen lezers in vervoering raken door deze fascinerende denkbeeldige wereld."

Isabel Greenberg thuis in Londen. Foto van Karen Robinson/The Observer

Manuscript van Emily Brontë; bevat gedichten over Gondal, een parakosmos. 

Zie Wikipedia: een parakosmos is gedetailleerde denkbeeldige wereld, ontstaan in de kindertijd. 

Uiteraard is dit stuk uit de biografie van Emily en haar broer en zusters grondig onderzocht. Dit boek is eraan gewijd: 

Geschreven door Christine alexander. 

"In their collaborative early writings the Brontës created and peopled the most extraordinary fantasy worlds, whose geography and history they elaborated in numerous stories, poems, and plays. Together they invented characters based on heroes and writers such as Wellington, Napoleon, Scott, and Byron, whose feuds, alliances, and love affairs weave an intricate web of social and political intrigue in imaginary colonial lands in Africa and the Pacific Ocean. The writings of Glass Town, Angria, and Gondal are youthful experiments in imitation and parody, wild romance and realistic recording; they demonstrate the playful literary world that provided a 'myth kitty' for their early - and later - work.'

Het hele verhaal over Heathcliff berust op Emily's fantasie. 

Het boek werd transgressief genoemd, het ging over bepaalde grenzen heen. De haat en de wraak gaan daarin erg ver. Ook de dood speelt een grote rol, er komt onder meer het openen van een graf in voor. Grote rol voor het kwaad. 

Emily schreef ook gedichten. Charlotte en Anne publiceerden eveneens. 

Laurence Olivier, 1939, als Heathcliff. 

William Wyler verfilmde het boek in 1939 voor de eerste keer, met in de rol van Heathcliff door Laurence Olivier. 

Er volgden meer verfilmingen, waaronder de al genoemde Japanse. 

Kate Bush werd beroemd met haar hit Wuthering Heights. 

Kate Bush, Wuthering Heights, hit in 1978.

Arte vertelt dit over de documentaire: 

Mit seltener und stets relevanter Klarheit stellt sich der Roman den unbequemen Wahrheiten des Menschseins. Emily Brontë enthüllt nie, wer Heathcliff ist. Ein verlorenes Kind? Ein Mann aus Böhmen? Oder ein Sohn von Sklaven, die 1771 in Liverpool, dem damals großen Sklavenhafen Englands, strandeten? Dieser originellen Hypothese geht der Romanautor Caryl Phillips nach. Gerade heute, wo die Erinnerung an Sklaverei und Kolonialismus die westliche Wertegemeinschaft einholt, ist Emily Brontës Werk von zeitloser Aktualität.

Die Dokumentation geht dem bahnbrechend abgründigen Werk auf den Grund. Sie kehrt an die Schauplätze des Romans und des Lebens seiner Autorin - die raue Moorlandschaft von Yorkshire und das bedrückende Pfarrhaus von Haworth - zurück, wo Emily Brontë im Alter von nur 30 Jahren starb.

Ergänzt wird dieses Stimmungsbild durch persönliche Einblicke von Lucasta Miller, der Biografin der Brontë-Schwestern, und Ann Dinsdale, der Chefkuratorin des Brontë Parsonage Museums.

Lucasta Miller, schreef een biografie: 

Biografie Brontës

Ann Dinsdale, curator van het Brontë-museum

Beschrijving van dit boek: 

Ann Dinsdale paints a detailed picture of everyday life at Haworth in the 1840s, recounting the Brontë family history and describing the local village and surrounding countryside. She goes on to consider the Brontës' poetry and novels in the context of their socio-historic background.

This book provides fascinating insight into the lives of the authors of The Tenant of Wildfell Hall (Anne B.), Jane Eyre (Charlotte) and Wuthering Heights and will be a must for both literature students and Brontë admirers. It is illustrated with numerous rarely seen images from the Haworth archives, including drawings by Charlotte and Emily, together with evocative pictures by local photographer Simon Warner.

De maakster van de documentaire, Mathilde Damoisel

Conclusie: Zeer de moeite waard.... het boek ben ik after all toch maar aan het uitlezen....

Het einde van diaspora en uniciteit van het jodendom, H.W, van der Dunk, 2016.

Boek waarin dit essay staat

Auteur H.W. van der Dunk, 1928-2018.

Historicus

Jood zijn is geen ras: er zijn Sefarden en Ashkenazim, etnisch verschillen die enorm van elkaar. het zijn zeg maar de rijke en de arme tak van het Jodendom. De Sefarden waren van voornamelijk Portugese afkomst, de Ashkenazim Oost-Europees.
Joden waren van oudsher een nomadenvolk. Ze leefden overal en nergens, en namen hun God met zich mee in de Ark van het Verbond. 

Transport van de ark van het verbond, reliëf in de kathedraal Sainte-Marie d'Auch.

Historisch gezien draagbare kist met daarin de stenen tafelen met de tien geboden van Mozes. 

Hun god en godsdienst (met alle regels en wetten) is wat al die Joden over de wereld (in de diaspora) met elkaar verbindt. Het gaat dus niet om ras of nationaliteit. Er is zo lang als ze bestaan over die God gediscussieerd en er zijn boeken en wetten vól over hem geschreven. Er werden spijswetten ontwikkeld, en seksuele regels en voorschriften. Door die aan te hangen waren joden overal te herkennen. 
De Oost-Europese Joden hadden het Jiddisch als gemeenschappelijke taal die hen bond. Deze Ashkenazim zijn ontstaan door de bekering van de Chazaren, 'een ietwat mysterieuze volksstam in de Kaukasus, die volgens de legende onder hun koning Bula in de zesde of de zevende eeuw als geheel tot het jodendom zou zijn overgegaan.'

Legendarisch rijk der Chazaren, mogelijke oorsprong der Ashkenazim

Jits van Straten, De herkomst van de Asjkenazische Joden, de controverse opgelost. 2009. 

Aan de diaspora is een einde gekomen met de stichting van de staat Israël. De Joden hebben nu hun eigen land. 

Van der Dunk beschrijft mooi de antisemitische gevoelens, en waar die vandaan komen. Hij noemt onder andere de jaloezie op hun rijkdom en culturele bagage. 

Dat Joden die in hoge mate verwierven verklaart hij uit de eigen positie die ze innamen, Vooral is de Verlichting heel vruchtbaar geweest voor de Joden. Omdat ze met hun godsdienst al heel erg gewend waren abstract te denken, konden ze floreren in de wetenschap, noem alleen maar de filosofie. Drie grote namen noemt hij: Einstein, Freud, en Marx - niet alleen filosofen, dat is duidelijk - zijn alle drie Joden. 

Van de filosofen noemt hij Wittgenstein, Derrida. Buber. 

Overigens konden de Joden mensen binnen hun eigen gelederen het hardste treffen en uitsluiten als ze niet voldeden aan de geloofseisen: hij noemt een paar maal Spinoza.    

1632-1677, Baruch de Spinoza.

Een andere geleerde die Van der Dunk memoreert, is Juda Halevi, om een opmerkelijke uitspraak: 

Juda Halevi, standbeeld in Israël.  

Ik citeer van der Dunk:

"De grote middeleeuwse Hebreeuws-Arabische dichter-filosoof Jehuda Alevi heeft in zijn verhandeling Kusari profetisch geschreven dat God tot de joden in de diaspora zei: "Jullie bescheidenheid is een functie van jullie machteloosheid; als jullie macht hebben zullen jullie net zo wreed zijn als andere volkeren."

Aan de bijzonderheid van de joden is een eind gekomen door het einde van hun leven in de diaspora. 

Bijzonder waren ze, aldus vdD,  "dankzij enkele sterke mentale en intellectuele eigenschappen die zich hadden ontwikkeld op de voedingsbodem van de lange positie als randspelers, onderdrukt en toch onmisbaar als de theologisch-religieuze en populaire zondebok, maar niet minder als de onmisbare financieel-economische expert en communicatieschakel. Die combinatie(..) bracht door de generaties heen een uitzonderlijke antenne en inventiviteit voor technische en geestelijke menselijke moeilijkheden mee. (pag. 233) 

Süss de Jood, prachtig boek van Lion Feuchtwanger, 1939. Joseph Süss is een historisch figuur, die goed demonstreert wat vdD hierboven zegt: de grote kennis van de joden op financieel en economisch gebied. 

Süss Oppenheimer, Joods bankier, leefde van 1698/99-1738. Feuchtwangers boek behandelt zijn leven. De nazifilm van Veit Harlan (met dezelfde titel) veranderde het verhaal geheel en al. 

In het vignet vooraan de galg waaraan het leven van Joseph Süss eindigde. 

 

Interessant vond ik ook het verschil tussen antisemitisme en anti-judaïsme, waarop de schrijver wijst. Ik citeer Wikipedia: 

Anti-judaïsme is het geheel of gedeeltelijk afwijzen van de joodse religie en de mensen die deze religie aanhangen. Anti-judaïsme richt zich op de verschillen tussen judaïsme en andere geloofsrichtingen, met name binnen het christendom. Het wordt onderscheiden van antisemitisme, dat gebaseerd is op raciale en etnische vooroordelen.

Het anti-judaïsme vindt zijn oorsprong volgens van der Dunk in het christendom, dat uit het jodendom ontstond. Weliswaar was er ook animositeit tegen de moslims, maar dat waren vijanden, de joden waren verraders. 'Met behulp van de associatieve naamsverwijzing naar aartsverrader Judas.' 

16e eeuws fresco, Judas krijgt de dertig zilverlingen betaald.

Van der Dunk zegt op pagina 207 dat heel zijn betoog 'vanzelfsprekend los staat van de vraag naar religieuze waarheid - of wijsheid. Hij onderzoekt wording, samenhang, overname, imitatie, oorspronkelijkheid en vijandschap.'

De Haskala is de Joodse verlichting, ik citeer Wikipedia: 
'Haskala of haskalah (השכלה,, Hebreeuws voor verlichting) was een joodse beweging die in de tweede helft van de 18e eeuw in Europa ontstond als joodse tegenhanger van de Europese Verlichting. Aanhangers van de beweging bepleitten een betere integratie van de joden in de Europese samenleving en het geven van beter onderwijs. Haskala had zijn oorsprong in het Duitse jodendom.
Belangrijke representanten waren onder anderen Moses Mendelssohn, Samson Raphael Hirsch en Hermann Cohen. 

De haskala heeft zowel zionisme als antizionisme voortgebracht.'

Boek over de Haskala, willekeurig van internet geplukt. 

'De wetenschap', zegt van der Dunk 'verving voor de geëmancipeerde joden het orthodoxe geloof.'

vdD ziet overigens ook een voorkeur bij joden voor het linkse gedachtengoed. Dat verklaart dan weer des te beter, dat Hitler tegen zowel communisten als joden was. Het was één en hetzelfde gevaar dat volgens hem de wereld dreigde te overspoelen,

De aandacht voor de Shoah in dit essay is logisch en terecht. Minder logisch is, zegt vdD, dat andere volkerenmoorden veel minder aandacht kregen in de geschiedschrijving: Cambodja, Rwanda, Srebrenica. vdD schrijft dat ook toe aan 'de industrieel-technische moordmethode en de ideologische transformatie van weerloze en objectief volstrekt ongevaarlijke burgers in schadelijke bacteriën ipv vijanden, waarbij in het hoogste tempo de grootst mogelijke aantallen werden vernietigd als insecten.' 

Ingang vernietigingskamp Auschwitz

De auteur is ook niet bang de Shoah in perspectief te plaatsen, wat betreft onze wijze van beschouwen. Hij vindt, dat ons schuldgevoel (in Nederland) tegenover de joden eraan heeft bijgedragen dat we ná WO-II sterk voor het zionisme waren, en aanvankelijk niet bereid waren in te zien, dat Israël al bewoners had. Het was een nieuw kolonialisme, met verschrikkelijke gevolgen voor de Palestijnen. 

Er zitten prachtige zinnen in het essay, zoals deze: "De Israëlische discriminatiepolitiek van de Palestijnen is een fataal spiegelbeeld van de Europese joodse discriminatie in veel landen ook al vóór Hitler."

Churchill stond als filosemitist bekend. 

Hij wijst ook op het verschijnsel filosemitisme: dit kwam vooral na de oorlog voor: Een positieve generalisatie, met name in literatuur en kunstkritiek, 'waar het oordeel vaak niet meer los kon staan van een morele schuldaflossing en inhaalbehoefte.' p. 171

En: De officiële relatie tot Israël stond van het begin af aan in het teken van verzwegen gene, moreel verplichte sympathie en behoefte om die fout te repareren. 

Nog enkele opmerkingen over beeldvorming: 

De joden zijn het uitverkoren volk van God, vdD koppelt dat aan het feit dat ze altijd overal geminacht werden. Een soort compensatie dus. Een uitverkorenheidsmythe.

Christenen werden voor de orthodoxe joden 'de farizeeën, die achter een verkeerde Messias aanliepen.' Joden waren voor christenen 'de godslasteraars en moordenaars van hun heiland, die tevens gods zoon en dus zelf goddelijk was.' 

Joden en christenen delen overigens een dele van hun heilige boeken: het hele Oude Testament (van de joden, met hun god als hoofdman van de strijders) werd in het christendom ingepast. 

Interessant vond ik nog, dat vdD Jahweh een henotheïstische god noemt: Henotheïstische religies worden veelal sterk gekenmerkt door een onderwerping aan de betreffende superieur geachte godheid. Jahweh vocht voor de joden, liet hen winnen of verliezen.

Overigens werd de naam van Jahweh (ook Adonai, als naam van God) altijd verborgen gehouden, hetgeen volgens vdD mee zal hebben gewerkt aan het vermogen van de joden abstract te kunnen denken. Door hun vele studies over de religie is dat vermogen sterk ontwikkeld gedurende de eeuwen.   

Max Weber maakte ook een studie over het antieke jodendom, waarin de lectuur van een dergelijke omvang is, dat men een vol mensenleven nodig zou hebben om alles wat daarover bekend is te lezen. vdD stelt dat er een eeuw later zelfs een aantal mensenlevens voor nodig zou zijn!

Jodenster, 1942, Nederland.

De nazi's smeedden in feite een nieuw en omvattender joods bewustzijn, ook bij degenen waar dit niet meer had bestaan (omdat ze al helemaal geseculariseerd en geïntegreerd waren) 

Ook joden buiten Europa die niet hadden geleden onder de vervolging ontkwamen er niet aan zich te identificeren met dit nieuwe joods bewustzijn.  

Menorah, symbool jodendom.

(Publiek Domein – wiki)

Conclusie over dit essay: 

Ik vond hierin een paar zeer verhelderende inzichten over het jodendom. Ik heb het met veel interesse gelezen, en het heeft me zeker verrijkt. Anderzijds moet ik zeggen dat het af en toe onbegrijpelijk geschreven was, met veel moeilijke woorden en ingewikkelde zinnen. Daardoor ontging mij hier en daar wel het een en ander. De kritiek die ik bovendien vond op Historieknet vond ik wel terecht: er ontbreekt een centrale vraagstelling (voor het hele boek geldt dit!), die zocht ik ook tevergeefs! 

Sir, Rohena Gera, 2018.

Poster bij de film

Op de poster zien we de twee hoofdpersonen om wie het draait: huishoudster Ratna, en haar baas Ashwin. 

Je ziet ze allebei aan een andere kant van een muur die hen scheidt. Die muur is er in werkelijkheid, in het huis van Ashwin, waar Ratna huishoudster is, en Ashwin en diens gasten bedient. 

Maar ook sociaal zijn ze gescheiden door een kloof.

 Ratna, Ashwin; hij is beleefd en vriendelijk tegen haar. Zij vergeet nooit haar plaats. Ze is ondergeschikt, zeer duidelijk van een andere kaste. 

Toch worden ze verliefd op elkaar. 

Regisseuse Rohena Gera.

De titel is prachtig gekozen. Voor Ratna blijft haar baas Sir. Ze zou zich een hoer voelen als ze toegaf zomaar aan hun wederzijdse liefde. Haar mede-bedienden lachen haar zelfs uit, als dreigt aan het licht te komen dat haar baas iets met haar wil. 

Dat weigert ze. 

Vol liefdesverdriet neemt hij zich voor te vertrekken naar Amerika.

Maar dan gebeurt iets onverwachts: Ratna heeft leren naaien, en is daar erg goed in. Ze krijgt een kans om werkelijk ontwerpster te worden. 

Zo wordt ze vrij. Ze krijgt een heel goede baan aangeboden. 'Sir' belt haar op. 'Ratna', zegt hij. 'Ashwin', zegt zij terug.

Einde film.... :-) 

Trailer. 

Ondertitel van de film is: Is Love Enough?

Nee dus. Het kaste-systeem is sterk....

De film speelt in Mumbai, en is in Hindi. 

Capharnaúm, Nadine Labaki, 2018.

Filmposter

Aangrijpende film over Libanon, Beiroet. Maar eigenlijk tegelijk over zo veel arme steden, waar mensen in onbeschrijflijke armoede en schrijnend pijnlijke omstandigheden leven. 

Hoofdpersoon, een kind, verzorgt een nog kleiner kind.

Hoofdpersoon Zain, een jongetje,  is geboren in een veel te groot gezin (gezien de omstandigheden waarin ze leven), ze slapen en wonen met zeer velen in één kamer - zelfs in één bed - vader en moeder weten de eindjes niet aan elkaar te knopen en er komt rustig weer een nieuwe baby aan. 

De kinderen worden met harde hand opgevoed en krijgen nauwelijks iets wat een kind nodig heeft. Onze hoofpersoon heeft een nauwe band met zijn iets oudere zusje Sahar. Die vreugde wordt hen allebei ontnomen omdat de ouders het meisje uithuwelijken.  De kinderen zelf hebben niks in te brengen, want er dreigt eenvoudig uithuiszetting. 

Beeld aan het begin van de film. Zichtbaar is de sloppenwijk, maar ook hoe kinderen hier soldaatje spelen. De achtergrond van de Beiroet is natuurlijk de jarenlange oorlog die gewoed heeft in Libanon. 

Regisseuse Nadine Labaki

Zain loopt van huis weg, en komt terecht bij een zwarte moeder, de Ethiopische Rahil, met baby Yonas; zij kan ook al nauwelijks het hoofd boven water houden. Zij is illegaal in Libanon. 

Zain blijft wonen bij Rahil en Yonas, hij zorgt overdag voor de baby zodat de moeder kan werken. 

Yordanos Shiferaw & Boluwatife Treasure Bankole, in de rollen van Rahil en Yonas.

Maar op een dag wordt zij opgepakt door de politie, als illegaal. Vanaf dat moment zorgt Zain voor Yonas. Aangrijpend en hartverscheurend. Tegelijk een aanklacht, zoals ik ergens las.

Het loopt wonderwel goed af, moeder en kind vinden elkaar terug, en Zain mag naar Zweden. Hij krijgt een paspoort, en voor het eerst zien we een glimlach op zijn gezicht. Einde film.

Zain als zichzelf, acteur. 

Voor een uitstekend commentaar op deze fil zie de site Apache, België.

Ik heb nog even naar de titel gekeken: 
Capharnaüm is oorspronkelijk een stadje in het oude Galilea, vlakbij Nazareth waar Jezus zijn kinderjaren doorbracht. Hij begon daar ook te prediken en verrichtte er zelfs enkele mirakels. Maar dat liet de inwoners koud. De boze Christus vervloekte daarom de stad: "Gij zult afdalen tot het rijk der doden." (Mattheus 11:23 en Lucas 10:15)

Een vervloekte en hopeloze stad: sedert die weinig sympathieke passage in het Nieuwe Testament is het woord ‘Capharnaüm’ synoniem geworden voor een hel op aarde, een chaotische plek waar alles scheef gaat. De film met deze titel toont ons precies een dergelijke plaats –vandaag. De kijker ziet dat het een grote Arabische stad is, maar begrijpt pas gaandeweg dat het om Beiroet gaat, de hoofdstad van Libanon.

Ik citeer hier ook nog een stuk over de geschiedenis van Beiroet, het is niet onbelangrijk om dat te weten om het verhaal goed te plaatsen:

"Maar laten we hier toch focussen op Beiroet, ooit beschreven als een Parel van de Middellandse Zee, de hoofdstad van het "Zwitserland van het Midden-Oosten". Na de Franse koloniale overheersing, in 1943, maakte het onafhankelijke Libanon inderdaad een korte periode van voorspoed mee die haar deze vleiende titels opleverde. In de jaren 1950-1960 was Beiroet een welvarende stad, waar de (voor sommigen!) winstgevende handel en het bankwezen oogverblindend werkten en een vrij uniek ‘westers’ cachet gaven aan deze Midden-Oostenstad.

Libanon was echter een broos mozaïek, zowel sociaal, als etnisch en religieus. De zogenaamde welvaart in de steden was niet voor iedereen weggelegd, ook niet in die glansjaren. Inkomensongelijkheid en armoede deden velen emigreren. Tegelijk was Libanon decennialang een toevluchtsoord voor massa's immigranten. Tal van Armeniërs die de genocide door de Ottomaanse Turken tijdens de Eerste Wereldoorlog overleefd hadden, vestigden zich in het land om een nieuw leven te beginnen. Voor wie de film aandachtig bekijkt: de oude man die werkt in het aftandse pretpark is van Armeense afkomst.

Na 1948 werden vele Palestijnen uit het pas opgerichte Israël verjaagd, of ze ontvluchtten de Joodse staat. Zo ontstonden grote kampen en nieuwe sloppenwijken rond Beiroet. Na 2010 werd Libanon bovendien overspoeld door Syriërs die de gruwelijke burgeroorlog ontvluchtten. Zij zijn in Capharnaüm vertegenwoordigd door de familie van Zain. De jongen die de rol van Zain neerzet, Zain Al Rafeea, leefde zelf overigens als Syrisch vluchteling in Beiroet toen de regisseur hem ontdekte.

Momenteel zijn in Libanon twee inwoners op vijf vluchtelingen. In de film komen die haveloze groepen uitdrukkelijk naar voren, net zoals de Afrikaanse of Filipijnse migranten die clandestien aan de kost proberen te komen: ze worden uitgebuit maar tegelijk ook vervolgd door de politie. Dat gegeven speelt een centrale rol in het intrieste verhaal van het hoofdpersonage.

Libanon is ook een mozaïek omwille van de tegenstellingen tussen de vele religies: enerzijds de christelijke geloofsgemeenschappen en anderzijds de talrijke moslimstromingen (soennieten, sjiieten, druzen). Deze aspecten komen amper aan bod in de film (op een korte passage na, wanneer een christelijke geestelijke de gevangenen komt bezoeken). Maar net die talrijke tegenstellingen, samen met de massale aanwezigheid van Palestijnse vluchtelingen, hebben geleid tot een bloedige burgeroorlog (1975-1990) die het land en de staatsinstellingen grondig vernielde. De laatste drie decennia, na het akkoord tussen de strijdende partijen, probeerde men om de staat en de publieke voorzieningen te reconstrueren. Dat is maar gedeeltelijk gelukt."

Zain Al Rafeea (Arabisch: زين الرافعي, geboren 10-10-2004. In Syrië geboren Noorse acteur, vooral bekend om zijn rol in deze film. De film won in Cannes in 2018 de Juryprijs. 

Nogmaals Nadine Labaki; zij is ook actrice. 

Arm op straat.

Het kind dat voor het nog kleinere kind zorgt. Bedenk dat de kleine Yonas nog borstvoeding heeft. Hoe lost Zain dat op...?

Ook voor zijn zusje Sahar was Zain zorgzaam. Zorgde voor maandverband voor haar. 

Boven en onder Zain met Yonas op sleeptouw, ze kunnen het huisje (krot) van Yonas' moeder niet meer in.

Trailer

Nos Batailles, Guillaume Senez, 2018.

Poster

Deze film greep mij behoorlijk aan, en dat zat 'm in het geweldige script. Natuurlijk ook in het goede spel van de acteurs, vooral de vader Olivier, en daarbij de kinderen. Elliot en Rose. - Maar de hoofdzaak is toch het goede script, volgens mij is dat van de maker Guillaume Senez. 

Hier is moeder Laura nog thuis en is lief voor haar twee kinderen. 

Moeder Laura verdwijnt zomaar op een dag, zonder briefje, niks. Ook haar kinderen weten van niks, ze zijn natuurlijk verschrikkelijk in de steek gelaten. Vader Olivier moet het maar zien te rooien. Zijn moeder springt in, en ook zijn zus Betty.

Papa Oliveri met Betty, aan wie hij zojuist bekent dat hij een slippertje heeft gemaakt. 

Wij weten als kijker ook niet waarom Laura weg is. Maar eigenlijk kunnen we dat tijdens het kijken van de film heel goed opmaken uit het gedrag van Olivier. Hij is ploegbaas in een distributiecentrum, hij werkt onder een verschrikkelijke cheffin, die alles durft en kan doen om het onderste uit de kan te halen bij haar werknemers. Hoewel Olivier het voor 'zijn' mensen opneemt - hij is lid van een vakbond, en doet ook daar 'goed werk' - praat hij nooit iemand echt ergens over. In het begin maken we dan ook mee, dat een oudere werknemer ondanks gesprekken met hem zelfmoord pleegt. Cheffin Agatha ontsloeg de man omdat hij het fysiek niet meer aan zou kunnen, Olivier ontwijkt een echt gesprek. 

Olivier met zijn kinderen. Hij geeft ze niks anders te eten, lijkt het wel, dan ontbijtgranen. Hij is er niet echt voor zijn kinderen. 

Guillaume Senez (1978) in 2016

Het einde van de film is treurig, want Laura komt niet terug. Olivier verdwijnt met zijn gezin, en laat een briefje voor Laura achter waar haar gezin te vinden is. 

Trailer

Een prachtige, verdrietige film over menselijk tekort. 

3 Faces, Jafar Panahi, 2018.

Filmposter

Jafar Panahi is een Iraans filmer, die niet meer mag werken in zijn eigen land. Eerder keek ik al van hem Taxi Teheran.

Ook dit keer trotseert hij de religieuze autoriteiten, en maakt een film, dit keer speelt hij er zelfs de hoofdrol in. 

De film begint met een eigengemaakt videofilmpje van een meisje, dat een zelfmoord laat zien. Ze stuurt dit filmpje naar een bekende actrice. Deze weet niet zeker of het echt is of niet, maar gaat voor alle zekerheid op zoek naar het kind. 

Panahi zit achter het stuur. De vrouw is een bekende actrice, ze speelt zichzelf, net als Panahi.

Dit is een beeld van de (zogenaamde?) zelfmoord in een grot. Het kind is wanhopig omdat ze niet naar de filmacademie mag in Teheran.

Onderweg komen ze langs allerlei absurde, of grappige dingen. Hierboven een oude vrouw die alvast oefent om in haar doodskist te liggen. 

Dit is aan het eind van de film, als de actrice het zelfmoord-meisje gevonden heeft. 

Deze twee vrouwen zijn twee van de drie vrouwen uit de titel. De derde vrouw leeft incognito ergens in een dorpje in de bergen. Ze toont haar gezicht niet, omdat ze anders niet meer kan werken. 

Zo is de film een verkapte aanklacht tegen de vrouwen-onderdrukkende regering in Iran. 

De actrice Jafari en regisseur Panahi

De situaties onderweg waren af en toe lachwekkend, maar ook van een grote achterlijkheid.  

Recensie The Guardian 

Trailer

Eindoordeel: 

Hoewel de film een goed beeld gaf van het leven op het platteland in Teheran, waar alles wel achtergebleven lijkt - en dus verstikkend werkt op iemand die verder wil in het leven - had ik te weinig geduld om deze film met echte aandacht uit te zitten. 

Desondanks erken ikeen zekere schoonheid. 

.