Het Nationaal Socialisme als Rancuneleer, Menno ter Braak, Bas Heijne, 2022.

Boekomslag

Voor een samenvatting van de denkbeelden van Menno Ter Braak maak ik gebruik van het artikel uit de Humanistische Canon, van de hand van Drs. Jo Nabuurs.

 

Het nationaal-socialisme als rancuneleer (1937) mag als een karakteristieke analyse van Ter Braak gelden. Het heeft een dubbele laag, namelijk sociaal-psychologisch en politiek-cultureel. Rancune, wrok en ressentiment vormen de psychologische ondertoon. Uitkomst van deze gevoelens en gedragingen zijn uiteindelijk de pervertering van de democratie. 

Ter Braak noemt de rancuneuze mens een 'raté'. Het is de mens die het meerdere bezit van een ander niet verdragen kan. Hij klaagt, wordt wrokkig, en gaat uiteindelijk haten. 
Met een variant: 'zij hebben wat wij niet hebben, zij zijn wat wij niet zijn.’

Anton Mussert; 

Ter Braak vreesde de bezetting door de nazi's, Mussert heeft hij zichzelf bespaard. 

Deze NSB-er gold van 1942 tot mei 1945 als de leider van Nederland.

Zowel nationaal-socialisme als fascisme voeden zich aan het ressentiment: rancune vormt hun basis. De ressentiments-mens heeft een zo eenvoudig mogelijk wereldschema nodig; het simplisme is voor hem de maat van alle dingen. De wereld wordt vereenvoudigd tot een strijdtoneel van de ene groep tegen de andere.

Menno ter Braak

1902-1940

De rancunemens streeft vóóir alles naar gelijkheid. Maar hoewel ieder individu streeft naar gelijkheid, zijn wij in biologisch en sociaal opzicht niet aan elkaar gelijk. De een heeft meer en kan meer dan de ander. Het streven om allemaal even rijk en succesvol te zijn, kan onmogelijk gerealiseerd worden. Omdat het gelijkheidsideaal er altijd is, is de rancune er ook altijd. Ook in een democratie. 

Is daarmee de democratie waardeloos?

Nee! Want: ‘…in een democratie (…) heeft het ressentiment minstens de vrijheid om zichzelf te diagnosticeren.’ 

Ter Braak achtte zeker de democratische gelijkheid voor de wet van groot belang. Maar het streven naar economische en sociale gelijkheid is zijns inziens een bron van afgunst.

De verleiding van het nationaal-socialisme.
Het nationaal-socialisme had zijn aantrekkingskracht; betekende dat dan niet dat er iets goeds in moest schuilen? Waarom zou het anders zo verleidelijk zijn? 

Onzin, zegt Ter Braak. Juist de verleiding moet ons alert maken. Het is ‘de verleidende kracht van de reclame‘. Het democratisch socialisme kan ‘pervers’ worden, zijn eigen doel voorbijstreven:

'Het ressentiment wil eigenlijk niet wat zij beweert te willen: ‘... zij kritiseert niet om het kwaad te verdelgen, maar bedient zich van het kwaad als voorwendsel tot scheldwoorden.’  In onze dagen: ‘het zijn allemaal zakkenvullers’. Bovendien: er moten redenen blijven tot rancune. Dus oplossingen zijn soms onplezierig, worden afgewezen! De woede moet in stand gehouden worden. Het gaat om de lust om te haten: ‘haten om te haten', kankeren om het kankeren. Oppositie uit principe. ‘Het onmiddellijk overslaan van het ene gekanker op het andere (wanneer per ongeluk iets in vervulling gaat).’ 

Wat expliciet niet bij rancune hoort is humor: relativeringsvermogen ontbreekt de rancunemens.

Van: DEZE SITE.

Het ging Menno ter Braak met name om het ontmaskeren van de aanvallers op de open samenleving. Als kritisch humanist kapittelde hij zowel het officiële humanisme, alsook het marxisme en reformistisch socialisme. Hij verwierp het gelijkheidsideaal, en bovendien kon de menselijke waardigheid volgens hem nooit aan een ideologie gekoppeld worden. Hij bleef tot het einde een zéér onorthodoxe, soms onnavolgbare humanist.

Bas Heijne; gaf het essay van Ter Braak opnieuw uit, met een voorwoord. 

Hierboven een still uit Buitenhof, waarin hij zijn boekje promootte. 

Menno ter Braak (1902-1940) geldt als één van de scherpzinnigste, anti-autoritaire intellectuelen van de twintigste eeuw in Nederland. Hij was onorthodox, soms onnavolgbaar. Ook toen het politieke risico’s met zich meebracht, stond hij pal voor de Europese, humanistische waarden. In zijn denken bleef hij volstrekt onafhankelijk; een 'politicus zonder partij'. 

Ter Braak heeft maar kort geleefd. Op 14 mei 1940 pleegt hij zelfmoord: hij kon ieder moment door de nazi’s gearresteerd worden. Dit besef was ondraaglijk. Gedurende zijn hele, korte leven was Ter Braak een man zonder dogma’s, de onafhankelijke humanist voor wie de beschaafde mens boven alles ging. Dat hij lid werd van het Comité van Waakzaamheid lag voor de hand toen de beschaving vanwege het fascisme en nationaal-socialisme in het geding was. Door zijn vlijmscherpe pen joeg hij de NSB en de nazi’s in de gordijnen. In 1939 schreef hij: ‘Tegen Hitler-Duitsland moet worden opgetreden’. 

Exemplaar van het Comité van Waakzaamheid.

Het inleidend essay van Bas Heijne heeft als titel Met de moed der wanhoop.

Hij legt uit welke plaats Ter Braak had in de geschiedenis, en dat zijn moed om tegen Mussert en tegen het nationaals-socialisme op te treden, de moed der wanhoop was. Omdat hij zich geen enkele illusie maakte over zijn toekomst onder nazi-bewind, pleegde hij zelfmoord. 

Joris Ivens, filmmaker,

1898-1989

Samen met Joris Ivens richtte Ter Braak ooit de Filmliga op, die de experimentele cinema naar een groter publiek wilde brengen, en zich afzette tegen het Hollywoood-vermaak.

Met Edgar du Perron richtte hij Forum op, het belangrijkste literaire tijdschrift van vóór de oorlog.

E. du Perron, 1899-1940.

Overleed haast tegelijkertijd met Ter Braak; bij Du Perron ging het om een aanval van angina pectoris. 

Rancune, uitvloeisel van nationaalsocialisme, komt volgens Ter Braak weliswaar rechtstreek voort uit het democratisch stelsel. Dat betekende niet dat hij tegen democratie was. Immers, juist democratie kan/kon zichzelf diagnosticeren, debat, kritiek en tegenspraak kunnen helend werken.

Ter Braaks grote voorbeeld was Friedrich Nietzsche: volgens beiden gaat democratie, net als christendom, tegen de menselijke natuur in. Gelijkheid tussen mensen bestaat niet. 

Friedrich Nietzsche, 1844-1900; inspirator van Ter Braak.

Er worden tegenwoordig vaker parallellen getrokken tussen het fascisme van de 20e eeuw en de tegenwoordige tijd. Heijne noemt dat een zinloze exercitie, omdat de geschiedenis zich nooit één op één herhaalt. Dat neemt echter niet weg, dat er nog zeer veel van Ter Braaks pamflet herkenbaar is. 

De begrippen rancune en ressentiment doen elitair aan, en het is verdacht om ook maar enigszins elitair te lijken. 

We hebben geleerd de zielen van de tegenstander te begrijpen, ons erin te verdiepen, en te zoeken naar een redelijke grond van het ongenoegen, de woede. We voelen ons gedwongen de 'boze', de raté, als slachtoffer te zien. Hun boosheid afdoen als 'haat om de haat' is 'een intellectuele doodzonde'.

Maar in iedere politieke uitspraak - van bijvoorbeeld: Poetin, Donals Trump. Erdogan, Orban, Salvini, Forum voor Democratie - is een vijand aan te wijzen. 

Als voorbeeld noemt Heijne J.D. Vance, die Hillbilly Elegy schreef. Het is 'het beste boek om de Trump-stemmer te begrijpen.' In dit boek beschreef Vance Trump als 'immoreel en absurd'.... Maar in 2021 bood hij Trump zijn excuses daarvoor aan, en verdedigde de leugen dat 'de verkiezingen gestolen zouden zijn.' Hij ging werken voor Trump!

Een ander voorbeeld van hoe de rancune en het ressentiment eruitziet:

Hold-Up, de documentaire over het coronavirus, die er eigenlijk geen is.

Duurt 2½ uur, volop fake-news.

'Langzaam maar zeker verandert de documentaire in een composthoop van wantrouwen en rancune.' 

Vertaling van The Age of Anger, Pankaj Mishra.

Dit boek is van een ander niveau; het geeft achtergronden, verbreedt het inzicht:

Pankaj Mishra (1968) is een Indiaas schrijver en journalist. We leven in 'the age of anger', aldus Pankaj Mishra. Tijd van woede (2017) behandelt eveneens de globalisering en de wereldwijde opkomst van ressentiment als krachtige politieke emotie. Mishra verklaart dit ressentiment vanuit de niet-ingeloste en tegenstrijdige beloften van kapitalisme (rijkdom, vooruitgang) en democratie (gelijkheid). Hij legt verbanden tussen het islamitisch terrorisme, de verkiezing van populisten als Modi en Trump, en de etnische zuivering van Myanmar door boeddhistische extremisten. 

Woede en haat zouden nog weg te nemen zijn, rancune en ressentiment niet. Die vragen zelfinzicht.

De conclusie van Heijne is somber: Rancune en haat behoren 'tot de meest essentiële verschijnselen van onze cultuur', ja van ons mens-zijn. Redelijkheid is helaas geen remedie, rancune is alomtegenwoordig. Lees Twitter, denk aan het gescandeerde 'Lock her up', en 'Stop the steal'- en denk dan weer terug aan Ter Braak, die zegt dat wrok 'een doel op zich' kan zijn. Ze kan worden geëxploiteerd door handelaren in rancune.

Het kost ons grote moeite onszelf onder ogen te zien. De rancune, dat zijn wij. Aldus Bas Heijne. 

Dark Waters, Todd Haynes, 2019.

Filmposter.

Amerikaanse historische dramafilm uit 2019, regie Todd Haynes. 

Todd Haynes, geboren 1961. 

De film is gebaseerd op de lange, juridische strijd die advocaat Robert Bilott eind jaren 1990 begon te voeren tegen chemiebedrijf DuPont. 

Robert Bilott, de advocaat die in werkelijkheid strijd voerde met Dupont. 

Geboren 1965.

Dupont zit in Nederland in Dordrecht. 

De hoofdrollen worden onder anderen vertolkt door Mark Ruffalo en Anne Hathaway. Echtpaar, met twee zonen. 
Het script is van Nathaniel Rich, die zich baseerde op een artikel in The New York times, getiteld  "The Lawyer Who Became DuPont's Worst Nightmare". 

Verhaal
Een advocaat ontdekt een duister verband tussen een groot aantal onverklaarde sterfgevallen en een van de grootste bedrijven ter wereld. Hij zet zijn leven en carrière op het spel om de waarheid aan het licht te brengen.

Voorgeschiedenis
Bedrijfsadvocaat Robert Bilott werd in 1998 door een veehouder uit Parkersburg, West-Virginia, ingeschakeld om een rechtszaak aan te spannen tegen het chemiebedrijf DuPont. De veehouder meende dat het bedrijf een plaatselijke kreek, waar zijn vee van gedronken had en ziek van was geworden, vervuild had. In de daaropvolgende juridische strijd tegen DuPont bracht Bilott een decennialange geschiedenis van milieuverontreiniging aan het licht. Het ging in het bijzonder om de ongezonde effecten van perfluoroctaanzuur (C8), een van de PFAS. 

Voor mij is van belang dat het in teflon zit, en we het dus via die weg binnen hebben gekregen. Jarenlang. 

Teflon-pan. 

Twee jaar na het artikel van Rich regisseerde Stephanie Soechtig met The Devil We Know (2018) een documentaire over het onderwerp.

Poster van de documentaire. 

De opnames voor de film Dark Waters gingen midden januari 2019 van start en eindigden in maart 2019. De film ging op 22 november 2019 in première.

Op het erf van de boer die alles in gang zette. 

Mark Ruffalo.

Victor Garber in “Dark Waters”.

Als de advocaat om bewijsstukken vraagt, krijgt hij schofterig genoeg het volledige archief. Daar zit mega veel werk in om dat uit te zoeken. Maar hij doet het!

De rechtszaak. Alles duurt verschrikkelijk lang, het medisch onderzoek komt pas na zeven jaar met resultaten. Maar Bilott wint wel!

Zijn huwelijk lijdt onder zijn inzet voor de zaak. Toch steunt zijn vrouw hem, dat levert een prachtige scene op, als zij haar man verdedigt. 

Hier weer met de boer in kwestie, de man die hem beslist overtuigt van de ramp die zich op zijn erf voltrekt. 

Trailer.

Ik vond het een indrukwekkende film, Robert Bilott heeft een grootse strijd gevoerd, feitelijk helemaal alleen. Het schandaal dat onthuld werd is ook verschrikkelijk, daarom des te beter dat deze advocaat de moed had om dit gigantisch grote werk te verrichten. 

Uiteindelijk is het wel zo, dat iedereen min of meer PFAS in zijn lijf heeft......

Gekromde tijd in Krems, Claudio Magris, 2019.

Boekomslag

Ik heb van dit boekje wat uitgebreider alleen het titelverhaal proberen te begrijpen. De andere verhalen komen wellicht nog. 

Gekromde tijd in Krems is niet gemakkelijk. Er staat een hoeveelheid van namen en begrippen in waarmee ik niet vertrouwd ben. Omdat het verhaal zelf ook niet eenvoudig te snappen is, leek het me goed om eerst alle 'decorstukken' na te trekken, in de hoop dat ik wél tot een beter begrip kom.... 

Het begint al met de naam Krems... Wat is dat precies, en wat zegt Magris erover?

Krems is een Oostenrijkse stad, waar Magris in een hotel overnacht nadat hij een lezing heeft gegeven in Wenen in Klosterneuburg, 'het Escorial van Wenen'.  

'Het (= Krems, AdW) is een passend decor voor de kleine omkering van oorzaak en gevolg die zich die avond in Krems voltrok.' 

Historisch binnenstad Krems

'Uit een poort tussen de steegjes komt een voetganger tevoorschijn, in het schemerlicht stappen figuren uit wandtapijten het leven binnen.'

Met andere woorden: het verleden dringt zich tussen het heden - ik start maar meteen met mijn interpretatie. 

Maar het gaat verder: Magris vindt Krems heden ten dage lijken op Vineta: de door de wateren verzwolgen stad. 

Vineta blijkt een verloren stad aan de Duitse Oostzeekust. De stad is ook bekend als Vinneta, Jumneta, Niniueta en Immuueta. 

Locaties waarvan men vermoedt waar Vineta gelegen kan hebben.

De oudste vermelding dateert uit de 10e eeuw en is van Ibrahim ibn Yaqub al-Tartushi, die spreekt van de stad Weltaba of Weltawa. Het zou de grootste stad van Europa zijn, met 40.000 tot 60.000 inwoners en 12 stadspoorten.

Kopie van een kaart uit 1154, van Abu Muhammad Al Idrisi

Deze Arabische geograaf vond dat Krems in 1153 in pracht Wenen overtrof. 

Foto van DEZE SITE van Al-Idrisi. 1100-1166

Met de vergelijking van Krems met Vinneta komen er nog méér lagen in de tijd. 

Terug naar Klosterneuburg, Magris stapt ook daar niet zomaar overheen:

Klosterneuburg, Wenen, 'het Escorial van Wenen'. 

'.... dat pronkt met de excessieve grafcultus van Karel VI van Habsburg.'

en '... dat de relikwieën bewaart van Sint Leopold...'

Ornament op het graf van Karel VI in de Kapuzinergruft. een doodshoofd met de keizerskroon

Hee.... Kapucijnercrypte. Kende ik al.... 

De duik in de geschiedenis gaat door. 

De oude man in Il vecchione van Italo Svevo: een onvoltooid gebleven roman van Svevo. 

Na al die geschiedenis-associaties volgt dit citaat:

'Het lichte zomerbriesje dat door het raam kwam, dicht bij de telefoon, was een wind van eindeloze ruimten waarin alles tegenwoordig en gelijktijdig is, het draaien van een planeet en het licht van een ster heel ver weg. Misschien was de Donau bij Krems de Oceaan die de wereld omvat, wateren die stromen en tegelijkertijd terugkeren, oevers die zich altijd in zijn golven spiegelen.''

Dan noemt hij de filosoof Parmenides:

Parmenides, Grieksfilosoof; circa 515 voor Christus. 

Schreef De weg van de waarheid, en De weg van de mening.

Citaat: 'Is het zo, dat het schrijden van Nori door de gangen van het lyceum als het zijn van Parmenides, niet was of zal zijn, maar uitsluitend is.'

Hier noem ik Nori, het mooie meisje dat hij nooit heeft gesproken, maar die achteraf wel hém blijkt te kennen....

Een herinnering aan een zomerschool van Magris: Er wordt nu een verband gelegd tussen de filosofie en de natuurkunde. 
De zomerschool zal plaatsvinden in Triëst (in het noordoosten van Italië, in de buurt van Venetië). Meer bepaald in Miramare aan het ICTP, of voluit: Centro Internazionale di Fisica Teorica Abdus Salam.

International Centre for Theoretical Physics, Triëst.

(in de tuin van Miramare, kitscherig kasteel) 

Het kasteel.

Het kasteel werd tussen 1856 en 1860 gebouwd als zomerverblijf voor Maximiliaan van Habsburg en zijn vrouw Charlotte van België, dochter van de Belgische koning Leopold I. Het witte kasteel ligt in een park met een exotische beplanting en geeft uitzicht over de Adriatische Zee.

Maximiliaan en Charlotte, 1857.

Koninklijke Collectie.

Franz Ferdinand, 

'de roekeloze maar genereuze groothertog vertrok hiervandaan om een tot sterven gedoemde keizer te worden.' 

(1914, moord op Franz Ferdinand te Serajevo, door Gavrilo Princip.)

Einstein in 1947

De theorie van alles of unificatietheorie, is een (nog niet bestaande) theorie die de verschillende fundamentele theorieën in de natuurkunde met elkaar verenigt.

Albert Einstein bedacht de term "Unified Field Theory", die elke poging om de fundamentele krachten van de natuurkunde tussen elementaire deeltjes in een enkel theoretisch kader. Einstein bracht het laatste deel van zijn leven door op zoek naar zo'n verenigde veldtheorie, maar slaagde daar niet in.

Citaat Magris: 

'De conforme veldentheorieën van de natuurkunde die de relativiteit van Einstein veralgemenen bevatten tegenwoordig meetkundige entiteiten die doen denken aan het parmenidische begrip van eeuwigheid.'

Schrijver + Nori bij die school-excursie?

'De welbespraakte spreker bleef benadrukken dat vandaag en gisteren, nu en morgen, eerder en later alleen in het brein bestaan, een wispelturige dictator die het eerder hier plaatst en het later daar.'

'Altijd is soms maar een seconde, zegt het witte Konijn tegen Alice.' 

'Als in de ruimte-tijd, volgens de spreker, de tijd een kromme lijn vormt in plaats van een rechte lijn, kan het bij een grotere massa ook gaan om een gesloten kromme lijn en dus een cirkel. Maar dan komt alles terug, is alles en ben ik al geweest, bevind ik me al bij de monding van de Donau, terwijl ik zijn stroom volg om daar te komen.

En toch.... is in 1989 de Berlijnse muur gevallen, zijn oorlogen begonnen en geëindigd. De littekens zijn er nog steeds (..) De wereldbol is vlak. (..) De meridianen snijden die bol als een sinaasappel in parten, het schip snijdt de lijn die de tijd snijdt. (...) Bij de Zuidpool en de Noordpool komen de punten van elk part samen, alle tijden van de wereld bij elkaar.'

'wellicht in een kroeg blijven hangen om een glas terrano te drinken.'

Een defectief werkwoord is een werkwoord waarvan niet alle vervoegingen bestaan. Een bekend voorbeeld van een defectief werkwoord is zullen; het heeft namelijk geen voltooid deelwoord. 

'Liefhebben, synoniem van zijn, een defectief werkwoord dat alleen een infinitief in de tegenwoordige tijd kent.

Roger Penrose, 

geboren 1931

'blijkbaar nog zo'n groot licht in het verklaren van eerder en later.''

Hij had een bijzondere belangstelling voor de globale lichtkegelstructuur van de ruimtetijd en voor de vergelijkingen van velden met rustmassa.

'in de lichtkegel vallen toekomstige en verleden tijden exact samen in één en hetzelfde punt.'

Lichtkegelstructuur. Geen idee!

De Penrose-driehoek; noemt Magris niet, doe ik er voor de grap bij. 'Onmogelijke driehoek.'

Op dit punt vond ik het eerlijk gezegd een beetje welletjes. Het was me wel zo ongeveer duidelijk wat hij wilde zeggen. Moest ik daarvoor door al die natuurkunde heen? Door al die geschiedkundige verwijzingen? Ja, blijkbaar. Magris is een erudiet man. Hij heeft het verder nog over: 

LUCA, het hypothetische fossiele uitgestorven eencellige organisme dat de evolutioaire voorouder zou zijn van alle tegenwoordige organismen.

Ik vond er dit plaatje bij; 

 'oer- oer- oer- overgrootvader (..) van alle een- en meercellige wezens.'

Ook spreekt hij nog over de macht van de hippocampus:

Hippocampus

De hippocampus is gelegen tegen de binnenzijde van de slaapkwab en tegen de gyrusparahippocampalis. De naam hippocampus is afkomstig van het zeepaardje, omdat de vorm er op lijkt.
De hippocampus onthoudt feiten. Het gebied speelt een grote rol bij het leren en het lange termijn geheugen. Het is een opslagplaats waar belangrijke gebeurtenissen geselecteerd worden om dan eventueel bewaard te worden in de cortex (= lange termijn geheugen). Hierbij werkt de amygdala nauw samen met de hippocampus.

De hippocampus speelt ook een rol bij het stresssysteem, hierbij verlaagt hij de cortisolspiegel (= stresshormoon) na een stress volle ervaring. Ook is de hippocampus betrokken bij het herkennen van nieuwe dingen, omdat hij al eerder vroegere gebeurtenissen heeft opgeslagen in de cortex is het nu gemakkelijker om vroegere ervaringen te linken aan de huidige situatie. De ziekte Alzheimer brengt als eerste schade in de hippocampus en bij schizofrenie is er een afwijking aanwezig.

Chronos met zandloper en zeis

Kairos, detail fresco in Palazzo Sacchetti te Rome

Kairos noemt Magris niet, die noem ik, ter aanvulling. 

Kairos is de god van de gelegenheid, het beste moment om iets voor elkaar te krijgen. Ook wel Lot, Noodlot. Kaal, alleen een lok vooraan. Je moet de gelegenheid meteen pakken, anders ben je te laat. 

Jules Henri Poincaré (1854-1912);

 Frans wiskundige, wordt als een van de grootsten uit het land beschouwd. Hij was bovendien wetenschapsfilosoof, en nog meer. Poincaré wordt vaak beschreven als de laatste van de 'universalisten', in staat om vrijwel alle gebieden van de wiskunde te begrijpen en eraan bij te dragen.

Poincaré heeft het volgens Magris  'over de dynamiek van tijdsverplaatsingen.'

Conclusie:

Ik ben er niet in geslaagd een goede weergave van het verhaal te bieden. Ik heb geprobeerd een paar moeilijkheden in de tekst te verklaren. 

Qua betekenis van het verhaal kom ik niet verder dan de gelijktijdigheid van verleden en heden. Hoe daarbij een soort omkering van causaliteit kan plaats vinden kan ik niet verklaren. Of zit het antwoord hierin:

'Geen enkele translatie voert tot buiten de gewone ruimte-tijd, en voor willekeurig welk natuurkundig systeem in de gewone ruimte-tijd zijn oneindige tijd en lichtsnelheid nodig. (....) De transformatie op de lichtkegel is alleen mogelijk voor natuurkundige systemen zonder massa. (..) 

Ik kan niet ontkennen dat ik een zekere massa bezit.'

Claudio Magris, geboren in 1939. 

Foto 2019. Dankrede bij de uitreiking van de Thomas Mannprijs.

Het geweld van de hond, Thomas, Savage, 1967 (2021).

Boekomslag. 

Na de film met dezelfde titel was het een groot genoegen ook het boek te lezen waarop de film gebaseerd is. 

Wat me vooral opviel, was dat het beide even grote kunstwerken zijn. Vaak vind ik de verfilming overtollig, omdat het boek al zó goed was, en de film slechts wat na-brauwen wordt.... 

Dat is hier niet het geval. Het karakter van Phil wordt prachtig beschreven, in al zijn hondsheid, maar ook met zijn bijzondere gaven: hij ziet heel erg veel, hij kan heel veel maken met zijn handen, hij is geestelijk/intellectueel zeer ontwikkeld. Maar hij is ook een smeerpoets, komt met vuile handen aan tafel, kleedt zich voor niemand netjes, wast zich zelden. 

En vooral is hij zéér onaangenaam. De eerste man van Rose heeft hij een keer tegen de muur gesmeten, het was de aanleiding voor diens zelfmoord. 

De onderdrukte homoseksualiteit wordt ook mooi beschreven, die krijgt nergens méér aandacht dan in de film. Ook de perfecte moord door Rose's zoon gebeurt in het boek net zo onopvallend als in de film. - Maar komt des te doeltreffende rover!

Van Rose lezen we hoe ze zich voelt, de hoofdpijn, het zich niet kunnen uiten, de gevoelens van ongemak ook tegenover haar eigen zoon, de angst voor de maaltijden met Phil...

Heel mooi zijn de beschrijvingen van het landschap, en van alle klussen op de ranch. 

In een nawoord door Annie Proulx lezen we, dat Thomas Savage zelf op een ranch geleefd heeft. en ook allerlei sociaal ongemak heeft gekend, dat te maken had met familieleden die niet met elkaar overweg konden. 

Overigens komt dat in de film niet voor: de nog levende ouders van Phil en George. Proulx meldt dat er veel autobiografische elementen verwerkt zijn. 

Er is ook een korte episode met een Indiaan die op het landgoed komt, en door Phil wordt weggejaagd. Phil háát Indianen. Rose daarentegen biedt die mensen wél aan dat ze daar mogen kamperen. Een reden te meer voor Phil om Rose verschrikkelijk te haten. 

Dit schijnt het beste boek van Thomas Savage te zijn. Er zijn ook niet veel méér boeken van hem in vertaling verschenen, eentje nog. 

Het gekke was, dat het boek opnieuw spannend was - terwijl ik de afloop toch kende. Jane Campion volgt het boek trouwens ook nauwkeurig, maar dat viel al uit mijn commentaar op te maken. 

Een aanrader dus, allebei: boek én film. 

Annie Proulx, geboren 1935. Schreef een prachtig nawoord bij dit boek. 

Zelf schreef zij Brokeback Mountain, ook zo prachtig verfilmd. Er zit zeker affiniteit tussen beide films/boeken. 

De hond uit de titel is in het boek duidelijk Phil zelf, maar niet alleen Phil: hij verwijst ook naar de plek in de bergen, waar Phil een hond ziet, maar Rose's zoon óók, in één oogopslag. Twee verwante zielen. En ten slotte naar de bijbeltekst, Red mijn ziel van het zwaard, Mijn eenzame van het geweld van de hond.