Chavela Vargas, 1919 - 2012

Hoes

Chavela werd geboren als Isabel Vargas Lizano te Costa Rica, maar staat bekend als Mexicaans zangeres van rancheras. Die naam komt van ranch, en is een type lied dat in de twintigste eeuw ontstond tijdens de Mexicaanse revolutie. 

Vargas trad altijd op in zo'n rode Mexicaanse poncho

De rancheros waren echte volksliederen, men opponeerde ermee tegen de muziek van de elite. Het ritme kan 2/4, 3/4 of 4/4 zijn. De begeleiding is dikwijls gitaar, anders viool, trompet of accordeon. Bij Chavela gitaar.

Thema's zijn de liefde, patriottisme of de natuur.

Chavela was bevriend met de regisseur Almodóvar. Haar lied Tú me acustombraste is te horen in zijn film Babel.

Still uit de film Babel, met muziek van Chavela Bargas.

Ik was zelf nooit op deze muziek gekomen, maar we hebben een cd te leen van Marianne, van de Spaanse les van Ton. De muziek viel ernorm op: deze vrouw heeft een enorme expressie, en ze schaamt zich nergens voor: jezelf zó durven uiten als zij doet op de cd  antología.... Heel apart (ja, soms schiet ik in de lach, zonder haar belachelijk te willen maken) en gedurfd.

Piense en mí. 

 

Se me olvidó otra vez. (Met beelden uit Mexico.)

Haar stem wordt geprezen als 'de bittere stem van de tederheid', ("la voz aspera de la ternura").

In haar jeugd heeft ze een tijd als man geleefd, alcohol drinkend, sigaren rokend, ze liep zelfs met een geweer.

De rancheras waren typisch macho-liederen, door dronken mannen vertolkt, als je dronken was kon je voor je verdriet uitkomen. Misschien heeft dat haar geholpen zich zo te gedragen.

Ze had een groot alcohol-probleem, waar ze vanaf is geholpen door de Indianen. Ze heeft toen vijftien haar lang niet gezongen, maar maakte daarna een come-back.

Op haar 81e kwam ze ervoor uit, dat ze lesbisch was.  Er wordt gezegd dat ze een verhouding heeft gehad met de schilderes Kahlo.

 

Dit alles zegt niets over haar muziek. Hooguit karakteriseert 'la voz aspera de la ternura' die een beetje.

Ik was echt stomverbaasd over haar durf; ze schaamt zich niet zo gek mogelijk te zingen, de expressie is over de top, en toch is het indrukwekkend, boordevol emotie.  

Ze is een van de grote muzikale mythes van Mexico; behalve Kahlo had ze vele beroemde minnaressen. Het is soms moeilijk te geloven dat de stem die van een vrouw is.

 



 

 

Archibaldus van Oostzaan, Daan Zonderland

Ook op het hieronder overgeschreven gedichtje werd ik opmerkzaam gemaakt door zwager Evert. Omdat mijn dochter en schoonzoon in Oostzaan gaan wonen, heb ik me het boekje waar het in staat maar antiquarisch aangeschaft. Hierin staan méér avonturen van Archibaldus van Oostzaan.

 

De bloemlezing: Er zwom een garnaal door het Kattegat.

Archibaldus en Johanna in gelukkiger tijden.

 

Archibaldus van Oostzaan

Leefde in de vreemde waan

Dat Johanna zijn gravin

Last kreeg van een onderkin.

.....last kreeg van..... 

Eens, toen zij aan tafel zaten,  

vroeg hij: 'Heb jij in de gaten

Dat bij jou de onderkinnen

Nu in alle ernst beginnen?      

         

... toen zij aan tafel zaten...

Had de stakker maar gezwegen

Of althans een kans gekregen

Om nog naar zijn zwaard te grijpen

Of om tijdig uit te knijpen.

 

... om naar zijn zwaard te grijpen.

Doch reeds vloog hem de puree

Om de oren. De hachee

Volgde en de jonge peentje

En het bordje met de beentjes.

..... de puree, de hachee.... 

de peentjes

het bordje met de beentjes

Zelfs de gouden soepterrien

Wou Johanna niet ontzien,

Nu een deel van haar fysiek

Blootgestaan had aan kritiek.

... en de gouden soepterrien

Oeps!

Daan Zonderland schreef vele onzinversjes, light verse. Tegenwoordig wordt hij beschouwd als ondergewaardeerd, zie het volgende citaat: 

 

In de Humo stond laatst een interview met Hugo Matthysen, die in een tussenzin vertelde dat Benno Barnard en hij er op de Boekenbeurs achtergekomen waren dat hun gezamenlijke literaire wortels lagen bij Daan Zonderland, en dan met name de boeken over Professor Zegellak. De ontregelende, bizarre humor van Zonderland was zijn tijd waarschijnlijk ver vooruit, want zijn boeken verschenen lang voordat Monty Python op het toneel zou verschijnen. De taalgrappen en de ongebreidelde fantasie blijken ook bij herlezing van de boeken nog steeds een brede grijns op te roepen. Dat geldt voor alle boeken over Professor Zegellak, alle boeken over Jeroen, Knikkertje Lik en ook voor zijn Redeloze Rijmen. Klassiekers, die op dit moment helaas alleen tweedehands te vinden zijn.

Uit: Moor's Magazine.

 

Een jonge, en een oudere Daan van der Vat 

Daan Zonderland was het pseudoniem van Daan van der Vat. Hij werd geboren in Groningen, en studeerde Engelse taal- en letterkunde. Behalve gedichtjes schreef hij ook journalistieke stukjes, en kinderboeken. Hieronder bijvoorbeeld de boeken over Professor Zegellak, Jeroen, en Knikkertje Lik.

Van der Vat liep een benoeming tot hoogleraar in Amsterdam mis, omdat hij een tijdje lid geweest was van Zwart Front, een antisemitische, fascistische organisatie.

Hij was getrouwd met een Engelse, Kathleen. Ze kregen samen één zoon, Dan van der Vat. Deze woont en werkt als historicus in Engeland. Hij publiceerde onder andere een boek over zijn moeder, over haar herinneringen aan Nederland onder Hitler-Duitsland.

Het boek dat de historicus Dan van der Vat schreef, over de herinneringen van zijn moeder aan Nederland onder de bezetting. 

Dan van der Vat, zoon van Zonderland, en historicus, heeft een website. Hij heeft onder andere deze interessante publicatie op zijn naam:

Een onderwerp dat mij zeer ter harte gaat.  

Zoon Dan, woont te Engeland, historicus. 

Een korte levensschets van Daan Zonderland is te vinden in de Wikipedia.

 

 

 

 

Agora, Alejandro Amenábar, 2009.

Hoes

Alejandro Amenábar regisseerde onder andere de film The Others, uit 2001. Ik heb die film destijds met plezier gekeken. Verder is hij bekend van Abre los Ojos, waarvan een remake is gemaakt door Tom Cruise, als Vanilla Sky; en ten slotte van Mar Adentro, met Javier Bardiem.
Altijd weer leuk om een Spanjaard aan het werk te zien; eigenlijk nog leuker als de taal ook Spaans is - maar dat is noch in The Others, noch in Agora het geval.

Agora is een historische film, hoofdpersoon is Hypatia, een vrouwelijke wiskundige uit de vierde eeuw na Christus.  Behalve wiskundige was zij filosoof en astronoom. Zij had totaal geen belangstelling voor de liefde, was enkel geïnteresseerd in de wetenschap.

Hypatia hier als lerares, de (fictieve) slaaf Davis (links) achter haar.

Zij had veel leerlingen, waaronder Orestes, Davis en Synesius. Alle drie verliefd op haar, maar zoals gezegd, zij houdt zich bij haar wetenschap.

Hier staat ze op het punt te ontdekken dat de zon in het centrum staat, en dat de baan van de aarde niet rond maar elliptisch is.

Het is de tijd van de eerste christenheid. Meestal wordt die erg mooi voorgesteld, in werkelijkheid was dat een obscurantistische tijd. De christenen wilden helemaal niet aan  wetenschap doen, zij meenden dat Christus snel zou terugkeren op aarde. Omdat hij de Waarheid had gebracht, een Nieuwe wereld, verwachtten zij niets meer van oude wetenschappers, noch van enig nieuw onderzoek. Dat staat dus recht tegenover de opvattingen van Hypatia. Zij verdedigt de grote bibliotheek in Alexandrië, waar men poogde al de wijsheid van de hele wereld bijeen te brengen. Maar de bibliotheek gaat in vlammen op, tegen de macht van de agora (dit is de openbare ruimte, eigenlijk de markt waar het volk samenkomt) is geen kruit tegen gewassen. Wég met de heidenen!

Hypatia met haar vader, die de bibliotheek heeft helpen oprichten

Ook anderszins kruipt het nieuwe geloof in opvattingen van het gehele leven door, als een soort gif. Zo stelt Amenábar het voor, maar de huidige wetenschap geeft hem daarin gelijk. Het is vreselijk te zien, hoe groot de overeenkomst is tussen christendom toen en radicale islam nu. Geen beeld, geen stukje cultuur is veilig voor zulke mensen. Christenen vonden het ook helemaal niet nodig, om steden te onderhouden.... alles was immers op het hiernamaals gericht. Het was toen wat we nu 'een achterlijke godsdienst' noemen. Én gericht tegen vrouwen.

Een deel van de papyrusrollen. Enkel de rollen die gelijkenis hebben met het christendom (zoals werken van Plato) werden bewaard. 

Amenábar is een atheïst, net zoals Hypatia.
Hypatia wordt uiteindelijk op een gruwelijke manier vermoord door de christenen, atheïsme werd als een gevaar gezien. Orestes, de Romeinse gouverneur in Egypte, stond te veel onder haar invloed. Ze wordt beschuldigd van hekserij.

Rachel Weiss speelt Hypatia

Deze Cyrillus, later kerkvader, speelde een verschrikkelijke rol in het ten onder brengen van Hypatia: gewoon zeggen dat in de bijbel staat dat vrouwen ondergeschikt zijn. Zo moest Orestes, Romeins gouverneur van Egypte, zich van haar ontdoen.

Orestes staat onder grote invloed van Hypatia. Toch verraadt hij haar, onder invloed van Cyrillus.

Hoe waarheidsgetrouw is de film Agora? Dit is heel interessant om te lezen; want natuurlijk klopt niet alles: de historische Hypatia was ouder toen dit alles speelde. Maar het gaat Amenábar vooral om het obscurantisme van de christenen, en dat is wel degelijk historisch waar.

De echte Hypatia was te dien tijde vermoedelijk 50 of 60.

Nog een artikel over de waarheidsgetrouwheid van de film. Behalve heidenen (geleerd, cultureel, met een enorme erfenis aan beschaving) spelen de Joden een rol in deze film. Opmerkelijk dat zij ook hier te lijden hebben onder progroms, de christenen verdrijven hen. Maar zij stenigen zelf ook. Ik heb in de recensies niet speciaal iets over hun rol terug kunnen vinden.
De Recensie door Roger Ebert is zoals altijd ook weer interessant.

                       Hypatia met vader                                                Hier met Orestes

Een zeer jonge, verliefde slaaf.

De trailer

De regisseur, Alejandro Amenábar.

Birds, Horrorverhalen; Daphne du Maurier en anderen, 1984.

Een uitgave met andere griezelverhalen; mijn editie + het origineel.

Na de film Birds van Hitchcock uit 1963 vond ik het uiteraard leuk om het verhaal van Daphne du Maurier er weer bij van stal te halen.
Ik moest het mijzelf antiquarisch aanschaffen.
Het verhaal waardoor Hitchcock zich liet inspireren is veel leuker, vind ik  Zoals meestal 'het boek beter dan de film is.'
Niet één stad wordt bedreigd, het hele land. De radio raakt uit de lucht als de aanvallen van de vogels voortduren. De plek waar het zich afspeelt is ook niet aan een baai, maar op een schiereiland.
Eerst komen de kleine vogels dreigen, dan de grotere, ten slotte de roofvogels.
En nog iets: de vogels trekken zich terug bij eb; vallen steeds opnieuw aan bij vloed. Dat geeft Nat Hocken de gelegenheid beschermende maatregelen te treffen, zoals voedsel en hout inslaan, de ramen en de schoorsteen barricaderen. Zo overleeft hij het, met zijn dochter Jill, zijn zoontje Johnny en zijn vrouw
Zijn buurman, de boer Trigg, denkt er veel te gemakkelijk over en komt daardoor natuurlijk om het leven, samen met zijn vrouw. Nat kan daardoor alles van diens erf halen om de barre tijden door te komen.
Het einde blijft open.

Misschien moest ik nu óók nog maar eens Rebecca herlezen. Dat boek werd ook verfilmd door Hitchcock.
Even een anekdote over Rebecca:
Zeer waarschijnlijk heeft Daphne du Maurier plagiaat gepleegd. Er bestaat een Braziliaans boek van de schrijfster Carolina Nabuco, getiteld A Sucessora. Het heeft dezelfde thematiek als Rebecca, en Nabuco beschuldigde Du Maurier dan ook van plagiaat. Dat ontkende Du Maurier natuurlijk, maar het schijnt wel zo te zijn dat aan Nabuco flink wat geld is aangeboden.
Nu ja.
Mijn moeder was een liefhebster van Du Maurier. In de kast stonden bij ons Rebecca, en Jamaica Inn. Misschien ook Rachel, dat in het Engels My cousin Rachel heette.

Het oorspronkelijke verhaal voor Rebecca?

Hier, op latere leeftijd, is zij 'Dame Du Maurier.'

Hier de jonge uitgave. 

De rest van de verhalen was beslist vermakelijk om te lezen. Vooral het verhaal Zwarte Kunst van Fredric Brown - slechts anderhalve pagina lang! - gaf mij veel plezier: een koppel gaat scheiden, maakt ruzie om geld- en boedelscheiding. Zij gelooft in voedisme, en zal hem een hartaanval bezorgen door middel van een wassen poppetje met zijn haren. Hij gelooft er immers toch niet in? Nou, als het niet werkt mag hij alles hebben; zo ja, dan is alles voor haar.

Zo geschiedt; zij stoot de pen in het poppetje. Dan volgt de slotzin:

 

Meneer Decker was verbaasd, maar eerder verheugd dan berouwvol. Hij had nooit geloofd in zwarte kunst, maar aangezien hij een voorzichtig man was nam hij nimmer risico's. Bovendien had het hem altijd al geïrriteerd dat zijn vrouw haar haarborstel zo zelden schoonmaakte.



'Wij zaaien noch wij maaien niet, wij teren op de boer.' - Joost van den Vondel, 1660.

WILDZANG

Op de Hofstede van ‘De Hinlopens’, buiten Naarden.

---------------------------------------------------

Wat zong het vrolijk vogelkijn,
Dat in de boomgaard zat!

'Hoe heerlijk blinkt de zonneschijn
van rijkdom en van schat!
Hoe ruist de koelte in ’t eiken hout,
En vers gesproten lof!
Hoe straalt de boterbloem als goud!
Wat heeft de wildzang stof!

Wat is een dier zijn vrijheid waard!
Wat mist het aan zijn wens;
Terwijl de vrek zijn potgeld spaart!
O slaaf! O arme mens!
Waar groeien eiken t’ Amsterdam?
O kommerzieke Beurs,
Daar nooit genoegen binnen kwam!
Wat mist die plaats al geurs!

Wij vogels vliegen, warm gedost,
Gerust van tak in tak.
De hemel schaft ons drank en kost,
De hemel is ons dak.
Wij zaaien noch wij maaien niet:
Wij teren op de boer.
Als ’t koren in zijn aren schiet
Bestelt al ’t land ons voer.
Wij minnen zonder haat en nijd,
En dansen om de bruid;
Ons bruiloft bindt zich aan geen tijd,
Zij duurt ons leven uit'.

Wie nu een vogel worden wil,
Die trekke pluimen aan,
Vermij de stad, en straatgeschil,
en kieze ruimer baan.

Schrijver: Joost van den Vondel

Elke eerste januari komen wij met de familie van mijn man bij elkaar rond oliebollen en champagne om samen het Nieuwe Jaar in te luiden.
Met soms aangename verrassingen:
Ik weet niet meer wat de aanleiding was  voor Evert de regels uit de titel te citeren. Ik vond het leuk genoeg om ze eens na te zoeken. Trudy had een Verzameld Werk van Vondel staan, ikzelf  ging naar internet.
Tot mijn verrassing schreef Vondel dit gedicht "Op de hofstede van De Hinlopens, buiten Naarden.'
Zelf afkomstig uit Bussum, moest ik ook dit weer nazoeken. En wat blijkt:
De Hinlopens zijn een tijdje de bewoners geweest van Oud-Bussem. Er is een flink conflict geweest tussen de Hinlopens en de Erfgooiers over het zogenaamde 'schaarrecht', dit is het recht om het vee te beweiden op gemeenschappelijke grond. Maar daar gaat het hier verder niet om. Wel wilde ik zeggen, dat we als familie een band hebben met Oud-Bussem: een prachtig stukje landgoed + bebouwing, waar Ton en ik met enige regelmaat nog wel eens gaan wandelen.
Niet alléén vanwege de schoonheid: óók, omdat Ma Bogaard daar als 'Duits dienstmeisje' haar leven in Nederland is begonnen.

 

Roman van Vestdijk; er waren in het interbellum véél Duitse dienstmeisjes naar Nederland gekomen.

Monogrammen borduren,  lekker eten koken, het huishouden tot in de perfectie verzorgen: dat kon Ma allemaal.

Floris Vos, 1871-1943, werkgever van Ma Bogaard op Oud-Bussem

Floris Vos-stal, van de modelboerderij Oud-Bussem.

Daar ook heeft ze de jonge Bep Bogaard gevonden (en andersom); de jonge man die het wasgoed op de fiets kwam halen en brengen van en naar de wasserij (die van zijn moeder) waar hij toen werkte.

Ze trouwden en kregen zeven kinderen; mijn man Ton was de vijfde. Ik ben al weer 45 jaar met hem getrouwd.

Toegangspoort Oud-Bussem

Toestand (voorheen) modelboerderij nu. 

.... en toen.

Verscholen in een mooi park.

Bos van Bredius, altijd een geliefd wandelingsoord. Ligt rondom Oud-Bussem. 

Interieur van een vroegere wasserij. Het is altijd Pa's droom gebleven om een eigen zaak te hebben. Zijn moeder had die ook, een zogenaamde droogwasserij op Brinklaan 7 te Bussum; Pa werkte daar tot een zeker tijdstip.

Het huis is in 1991 afgebroken. Het oude drooghuis ernaast is verbouwd tot kantoor.

Pa werd later bij andere wasserijen stoker en wasser; zo ongeveer zag de ketel eruit. 

En dit lijkt op zijn werk; vieze zwarte kolen scheppen naast..... 

de zorg voor de wasmachines, waaruit kraakhelder wasgoed tevoorschijn kwam.

Stoomwasserij van De Beer; bij dit bedrijf (o.a.) werkte Pa Bogaard.

Filmpje van een wasserij te Haarlem; veel groter dan de wasserijen te Bussum, maar wel leuk om een beeld te krijgen.

Hoe lekker het rook, dat weet Ton nog wel...