Lore, Cate Shortland, 2012.

    

Poster

Dit was een mooie film, hij kreeg vier sterren mee van de VPRO, en ik heb er ook 'met plezier' (kun je dat zeggen, met zo'n thema?) naar gekeken. In elk geval boeide hij me. Al waren er ook tegen-punten.  

Het verhaal gaat over een meisje, Lore, de oudste van een gezin van nazi-ouders. Het is 1945, en de ouders laten de kinderen in de steek. Eerst vader, in zijn SS-uniform.

het succes van de nazi's is voorbij.

Maar moeder kiest zijn pad, en laat de kinderen achter met een vage opdracht: ga naar Hamburg, naar Omi. 

De moeder, gespeeld door Ursina Lardi. Als ze weggat, loopt Lore achter haar aan. Ze zeggen niets, er is slechts bovenstaand oogcontact. Moeder draait zich om en loopt toch door. Een heel pijnlijk moment, erg mooi (schrijnend) in beeld gebracht. 

Lore heeft nog een zusje, twee tweelingbroertjes en een jonge baby.

Ze gaan op pad, en we beleven deze barre tocht met hen mee. 

Die voert door het Zwarte Woud, door een land dat verarmd is door de oorlog. Bovendien zit niemand op vijf hongerige monden te wachten. Ze worden weggestuurd (alleen de baby mag blijven, in het beste geval), zien lijken en verderf. 

Het complete stel; op de achtergrond Tomas al in hun buurt. Het land is doods, kaal en verlaten.

Haar kracht en moed zijn indrukwekkend. Ze speelt goed, deze 18-jarige Saskia Rosendahl, als Lore. 

Dan worden ze achtervolgd door een jonge man, die er eerst op uit lijkt Lore te verkrachten. Ze verzet zich. Maar dan blijkt hij hen te willen helpen, en hij kan dat ook heel goed. 

Veel ravage en lege, verwoeste huizen; doden ook. 

Lore ontdekt dat hij een Jood is, en ze komt met heel haar opvoeding in verzet tegen deze 'vuile Jood.' Hij blijft haar helpen. Hij vermoordt zelfs een man, het is noodzaak om een verkrachting te voorkomen, en aan een bootje te komen. 

Kai Peter Malina speelt Tomas.

Ondanks alle problemen geraken ze in de buurt van een trein. Helaas wordt een van de tweeling gedood, een dramatisch moment. 

Het land blijkt in zones verdeeld. Zo stuiten ze hier op Amerikanen.

In de trein worden ze gecontroleerd, Tomas is zijn portefeuille met papieren kwijt, hij smeert 'm. 

Lore heeft die, en ze ontdekt dat Tomas helemaal geen Jood is: hij is niet de man van de papieren. Intussen is ze allang tot het besef gekomen van zijn onmisbaarheid, ze is wel anders over hem gaan denken. 

Badderen onderweg.

Maar ze moet weer alleen verder, het groepje kinderen leiden. Ze bereikt, o wonder, Omi. Die is door de hele oorlog geen steek veranderd, ze wil dat de kinderen hun tafelmanieren (háár tafelmanieren!) in stand houden. Lore vreet dan van het brood, gooit de melk om en schuift die zo in haar hand. Ze vertrapt alle porseleinen hertjes op haar kamertje. 

Hier controle door een Engelssprekende soldaat. 

Ik zag op internet, dat de film in nogal wat steden vertoond wordt met een voorafgaande psycho-analytische inleiding. De tocht in het Zwarte Woud zou doen denken aan Klein Duimpje, of aan Roodkapje, Tomas zou de Boze Wolf zijn. Ik vond het opmerkelijk. 

Van Lores Joden-haat blijft niets over, ze raakt volkomen afhankelijk van Tomas. 

Ook is er ontluikende seksualiteit. 

Iets anders opmerkelijks is, dat ook deze film gebaseerd is op een boek. Het is The Dark Room (Er is ook een vertaling, De Donkere Kamer). Het is een verzameling van drie novellen, waarvan Lore de middelste is. Alle drie de novelles stellen de na-oorlogse periode centraal, bezien vanuit het standpunt van de Duitsers. 

Ik zei in het begin dat er ook minpunten waren: deze foto illustreert er één: soms waren er van die 'veelbetekenende camera-standpunten'. Zoals hier. Dat hoeft voor mij helemaal niet, het leidt me af, en irriteert me ook licht. 

Dit is de regisseuse, Cate Shortland. Australische. 

De twee zusjes

Op de achtergrond de boerderij van 'Omi'. 

Trailer

Hier de novellen-bundel in de oorspronkelijke taal. (Ik verwachtte geen Engelse bij de naam Seiffert, toch is het zo.

Nederlandse uitgave; schijnt verramsjt te zijn.

Rachel Seiffert

Dangerous Liaisons, Stephen Frears, 1988.

Posters

Ik kan me nog erg goed herinneren dat deze film in 1988 werd uitgebracht, en dat het een sensatie was. 'Glenn Close', 'John Malkovich': ik hoor het de bioscoopstem nog zeggen. Glenn Close kende ik nog helemaal niet, John Malkovich begon toen al tot me door te dringen als een huiveringwekkende, maar geweldig acterende engerd. 

Ik weet ook nog, dat ik de film al eens zag zonder hem helemaal goed te begrijpen, en een keer dat me dat wel lukte. 

Gepoederd en aangekleed worden door drie vrouwen.

Nu dan voor de derde keer, en opmerkelijk is dat ik hem nu voor de derde keer alleen maar nóg beter ben gaan vinden. 

De film is deze zomer uitgezonden in het kader van Canvas Cinema, ik hem hem nog op onze recorder staan. 

Naast Close en Malkovich speelt Michelle Pfeiffer een hoofdrol. Ook treden de toen nog onbekende Keanu Reeves op, en Uma Thurman. 

Glenn Close, John Malkovich, Michelle Pfeiffer.

De film is gebaseerd op een briefroman, van Pierre Choderlos de Laclos, die leefde van 1741 tot 1803. 

Deze man is beroemd om zijn illusieloosheid, het beschrijven van de ondeugden van de aristocratie. 

Pierre Choderlos de Laclos. 

Recente uitgave. 

Illustratie uit een uitgave van 1796.

Illustratie bij brief XLIV, door Fragonard.

Hier een jongere uitgave van de auteur. 

De film is om allerlei redenen mooi: het verhaal is spannend en belangwekkend, de psychologie speelt een belangrijke rol, en de uiterlijke en innerlijke gebeurtenissen worden buitengewoon goed gespeeld door alle acteurs.Dan is er ook nog eens een geweldige aankleding, decor en kleding. Kortom: alles klopt aan deze film. 

Het verhaal gaat over twee ex-geliefden, de Marquise de Merteuil, en de Vicomte de Valmont. Zij zijn ex-geliefden, en vinden niks leuker dan anderen manipuleren en tegen elkaar uitspelen. 

Samen konkelen

Daarbij heeft de Marquise de meeste touwtjes in handen. Zoals Valmont aan het eind zegt tegen zijn jongere tegenspeler Danceny: wij zijn allebei haar pionnen.

Uiteraard spelen brieven een voorname rol. Ten slotte is het een briefroman die als basis dient. DE hoofdmoot betreft de brieven tussen Merteuil en Valdemont. 

Prachtige foto: de markiezin, iemand om rekening mee te houden!

Valmont doet alles wat Merteuil hem opdraagt, maar hoopt stiekem dat hij uiteindelijk de markiezin weer in zijn bed zal krijgen.

 

Ultieme doel: de keurige Madame de Tourval in bed krijgen.

Hem overkomt waar hij niet op rekent: hij wordt verliefd op Madame de Tourvel. Hij laat haar op schandalige wijze in de steek - enorm goed gespeeld door allebei - en lijdt dan onder zijn eigen schurkenstreek. 

Niet alleen als hij samenzweert is Malkovich eng, hij gaat ook wel zo ver dat hij vrouwen verkracht (of bijna verkracht; hoe dan ook bereikt hij zijn doel, wat hij er ook voor liegen moet.)

De beide 'oude' aristocraten doen niets liever dan jonge, onschuldige mensen tot hun niveau op te leiden. Zo belandt Danceny - die geëngageerd is met de jonge Cecile - naast de markiezin in bed. Maar hij daagt Valmont uit tot een duel als hij inziet dat zijn bruid door Valmont in de val is gelokt. 

Duel Danceny en Valmont

Danceny doodt Valmont, Valmont betuigt zijn spijt over het in de steek laten van Madame de Tourval.

De schreeuw van spijt als Valmont gedood blijkt

 Hij geeft alle brieven aan Danceny die bewijzen wat voor spel er gespeeld is, en zegt dat hij ze moet verspreiden. 

De markiezin wordt gek als ze hoort van de dood van Valmont. Ze wordt bespot in het theater, iedereen weet wat ze gedaan heeft. 

In het theater (de opera?); haar blijft niets over. 

Ze kan niet anders dan verdwijnen. Een demasqué (letterlijk) is het einde van de film.  

Madame de Tourval zal uiteindelijk sterven van verdriet en schaamte. 

Als de vicomte

Malkovich (van Kroatische afkomst) als zichzelf, in 2009.

Keanu Reeves

De ontluistering, het demasqué. Slot van de film. 

Trailer

Stephen Frears, 1989.

Narziss en Goldmund, Hermann Hesse, 1930 (2014)

Herman Hesse is een oude liefde van mij; ik denk dat ik dertig of veertig was toen ik hem met veel interesse las, en me ook gegrepen voelde door zijn boeken. Ik herinner me daarvan Siddharta, en Het Kralenspel. 

Een oude liefde van mij...

En nog een.

Nu kwam de naam Hermann Hesse opnieuw op mijn pad, eerlijk gezegd met nog weer een andere titel: De Steppewolf. En omdat die niet in de bilbiotheek voorhanden was, en wél deze, Narziss en Goldmund, werd het dit boek, voor een hernieuwde kennismaking met Hesse. 

Een van de talloos vele Duitse uitgaven. 

De uitgave die ik las, van 2014. Vertaling van Pé Hawinkel. 

Hermann Hesse leefde van 1877 tot 1962. Hij was zoon van Baltische ouders, heeft in Duitsland en Zwitserland gewoond. 

Hij won in 1946 de Nobelprijs voor de literatuur; verwierf bovendien nog vele andere prijzen. 

Ergens las ik, dat iedereen die in de zestiger en zeventiger jaren opgroeide, Herman Hesse wel kende, en bewonderde. Daar hoor ik dus ook bij. 

Ik moet zeggen dat die bewondering na het lezen van Narzis en Goldmund wel grotendeels weg is. Ik vond het maar een raar boek, eigenlijk keukenmeiden-achtig. 

Toch valt er wel iets meer over te zeggen. 

Het precieze verhaal valt terug te lezen bijvoorbeeld onder dit SCHOLIERENVERSLAG. 

Narziss is een monnik die geheel voor het geestelijke leeft, en die zijn leerling Goldmund bevrijdt van een dergelijke toekomst, die hem door zijn vader is opgelegd. Goldmund, een vrolijke, blonde jongen, vertrekt uit het klooster en gaat een zwervend bestaan leiden. Hij leeft zinnelijk, wellustig, van de ene vrouw naar de andere, zonder geld, en maakt alles mee wat zich in een leven kan voordoen. Hij doodt een paar mensen, hij maakt de pest-epidemie mee, hij leert beeldhouwen en tekenen, en keert uiteindelijk terug naar het klooster waar Narziss inmiddels abt is. Dan praten zij, en filosoferen over het leven, en wie er nou gelijk had, de geheel en al vergeestelijkte Narziss, of de geheel en al verstoffelijkte Goldmund. Eigenlijk zijn die bladzijden met de verzoening als het ware, de mooiste bladzijden van het boek, al is het meer filosofie of esoterie dan iets anders. 

De twee tegenstellingen zijn niet helemaal te verzoenen, en ook geen van twee heeft de (levens-) wijsheid in pacht. 

Goldmund sterft. 

Er valt over de thematiek erg veel te zeggen, zie hiervoor onder THEMATIEK NARZISS UND GOLDMUND. Het is een symbolisch boek, en Hesse geeft hier zijn visie weer op Friedrich Nietschze (Zarathrustra) en op de archetypenleer van Carl Gustav Jung. 

Het is zonneklaar, dat een symbolische roman soms vreemde verhalen oplevert, die weinig met de realiteit uitstaande hebben. We zien nauwelijks echte mensen van vlees en bloed, maar inderdaad: archetypen. Dat maakte het boek af en toe niet te genieten. 'Kitsch', las ik ergens. 

Nou en of! Ik beaam dat. 

Postzegel met Hesses hoofd, van 1976. 

Je kunt heel veel citaten van hem vinden. Ze zouden denk ik nog steeds wel goed staan in de Happinezz. 

Hesse, 1925.

Het klooster Maulbronn, waar Hesse zelf op gezeten heeft, stond vermoedelijk model voor het klooster van Narziss in dit boek.

Eerste uitgave.

De Volkskrant gaf in 2002 een mooi artikel over de raadselachtige populariteit van Hesse. Want ik ben weer niet de enige die heen en weer geslingerd wordt tussen mijn oude liefde, en mijn huidige afkeer. De DUITSTALIGE WIKIPEDIA geeft zoals te verwachten is de meeste informatie over de schrijver.
Ik moet nog melden van Narziss en Goldmund, dat de oermoeder een hoofdrol speelt. Zij is het beeld dat leeft in het hart van Goldmund, en dat hij zijn leven lang najaagt. Hij meent dat Narziss de liefde niet kent, omdat hij 'de moeder' niet kent.

Herman Hesse was fel anti-nazi en anti-oorlog. Hij werd na de Eerste Wereldoorlog beroemd met zijn boek Demian. Hij maakte toen zelf een enorme crisis door, compleet met zelfmoordpoging en al. Zijn roem was eventjes leuk, maar door zijn individualistische houding en anti-nazisme paste hij niet meer in het Duitsland van toen. Hij verhuisde naar Zwitserland.
Hesse correspondeerde ook met andere schrijvers, onder wie Thomas Mann. Die vond Narziss und Goldmund het beste boek van Hesse.
Hm.

Vijftien minuten durend stukje documentaire over Hermann Hesse.

Jezus met apostel Johannes. Bij alle moois dat Hesse over de bezielde beeldhouwkunst van Goldmund vertelt - vooral als hij Narziss maakt, en hem Johannes noemt - moest ik onwillekeurig denken aan dit prachtige beeldje uit Brugge - ik herinner me niet meer uit welk museum.