Gekromde tijd in Krems, Claudio Magris, 2019.

Boekomslag

Ik heb van dit boekje wat uitgebreider alleen het titelverhaal proberen te begrijpen. De andere verhalen komen wellicht nog. 

Gekromde tijd in Krems is niet gemakkelijk. Er staat een hoeveelheid van namen en begrippen in waarmee ik niet vertrouwd ben. Omdat het verhaal zelf ook niet eenvoudig te snappen is, leek het me goed om eerst alle 'decorstukken' na te trekken, in de hoop dat ik wél tot een beter begrip kom.... 

Het begint al met de naam Krems... Wat is dat precies, en wat zegt Magris erover?

Krems is een Oostenrijkse stad, waar Magris in een hotel overnacht nadat hij een lezing heeft gegeven in Wenen in Klosterneuburg, 'het Escorial van Wenen'.  

'Het (= Krems, AdW) is een passend decor voor de kleine omkering van oorzaak en gevolg die zich die avond in Krems voltrok.' 

Historisch binnenstad Krems

'Uit een poort tussen de steegjes komt een voetganger tevoorschijn, in het schemerlicht stappen figuren uit wandtapijten het leven binnen.'

Met andere woorden: het verleden dringt zich tussen het heden - ik start maar meteen met mijn interpretatie. 

Maar het gaat verder: Magris vindt Krems heden ten dage lijken op Vineta: de door de wateren verzwolgen stad. 

Vineta blijkt een verloren stad aan de Duitse Oostzeekust. De stad is ook bekend als Vinneta, Jumneta, Niniueta en Immuueta. 

Locaties waarvan men vermoedt waar Vineta gelegen kan hebben.

De oudste vermelding dateert uit de 10e eeuw en is van Ibrahim ibn Yaqub al-Tartushi, die spreekt van de stad Weltaba of Weltawa. Het zou de grootste stad van Europa zijn, met 40.000 tot 60.000 inwoners en 12 stadspoorten.

Kopie van een kaart uit 1154, van Abu Muhammad Al Idrisi

Deze Arabische geograaf vond dat Krems in 1153 in pracht Wenen overtrof. 

Foto van DEZE SITE van Al-Idrisi. 1100-1166

Met de vergelijking van Krems met Vinneta komen er nog méér lagen in de tijd. 

Terug naar Klosterneuburg, Magris stapt ook daar niet zomaar overheen:

Klosterneuburg, Wenen, 'het Escorial van Wenen'. 

'.... dat pronkt met de excessieve grafcultus van Karel VI van Habsburg.'

en '... dat de relikwieën bewaart van Sint Leopold...'

Ornament op het graf van Karel VI in de Kapuzinergruft. een doodshoofd met de keizerskroon

Hee.... Kapucijnercrypte. Kende ik al.... 

De duik in de geschiedenis gaat door. 

De oude man in Il vecchione van Italo Svevo: een onvoltooid gebleven roman van Svevo. 

Na al die geschiedenis-associaties volgt dit citaat:

'Het lichte zomerbriesje dat door het raam kwam, dicht bij de telefoon, was een wind van eindeloze ruimten waarin alles tegenwoordig en gelijktijdig is, het draaien van een planeet en het licht van een ster heel ver weg. Misschien was de Donau bij Krems de Oceaan die de wereld omvat, wateren die stromen en tegelijkertijd terugkeren, oevers die zich altijd in zijn golven spiegelen.''

Dan noemt hij de filosoof Parmenides:

Parmenides, Grieksfilosoof; circa 515 voor Christus. 

Schreef De weg van de waarheid, en De weg van de mening.

Citaat: 'Is het zo, dat het schrijden van Nori door de gangen van het lyceum als het zijn van Parmenides, niet was of zal zijn, maar uitsluitend is.'

Hier noem ik Nori, het mooie meisje dat hij nooit heeft gesproken, maar die achteraf wel hém blijkt te kennen....

Een herinnering aan een zomerschool van Magris: Er wordt nu een verband gelegd tussen de filosofie en de natuurkunde. 
De zomerschool zal plaatsvinden in Triëst (in het noordoosten van Italië, in de buurt van Venetië). Meer bepaald in Miramare aan het ICTP, of voluit: Centro Internazionale di Fisica Teorica Abdus Salam.

International Centre for Theoretical Physics, Triëst.

(in de tuin van Miramare, kitscherig kasteel) 

Het kasteel.

Het kasteel werd tussen 1856 en 1860 gebouwd als zomerverblijf voor Maximiliaan van Habsburg en zijn vrouw Charlotte van België, dochter van de Belgische koning Leopold I. Het witte kasteel ligt in een park met een exotische beplanting en geeft uitzicht over de Adriatische Zee.

Maximiliaan en Charlotte, 1857.

Koninklijke Collectie.

Franz Ferdinand, 

'de roekeloze maar genereuze groothertog vertrok hiervandaan om een tot sterven gedoemde keizer te worden.' 

(1914, moord op Franz Ferdinand te Serajevo, door Gavrilo Princip.)

Einstein in 1947

De theorie van alles of unificatietheorie, is een (nog niet bestaande) theorie die de verschillende fundamentele theorieën in de natuurkunde met elkaar verenigt.

Albert Einstein bedacht de term "Unified Field Theory", die elke poging om de fundamentele krachten van de natuurkunde tussen elementaire deeltjes in een enkel theoretisch kader. Einstein bracht het laatste deel van zijn leven door op zoek naar zo'n verenigde veldtheorie, maar slaagde daar niet in.

Citaat Magris: 

'De conforme veldentheorieën van de natuurkunde die de relativiteit van Einstein veralgemenen bevatten tegenwoordig meetkundige entiteiten die doen denken aan het parmenidische begrip van eeuwigheid.'

Schrijver + Nori bij die school-excursie?

'De welbespraakte spreker bleef benadrukken dat vandaag en gisteren, nu en morgen, eerder en later alleen in het brein bestaan, een wispelturige dictator die het eerder hier plaatst en het later daar.'

'Altijd is soms maar een seconde, zegt het witte Konijn tegen Alice.' 

'Als in de ruimte-tijd, volgens de spreker, de tijd een kromme lijn vormt in plaats van een rechte lijn, kan het bij een grotere massa ook gaan om een gesloten kromme lijn en dus een cirkel. Maar dan komt alles terug, is alles en ben ik al geweest, bevind ik me al bij de monding van de Donau, terwijl ik zijn stroom volg om daar te komen.

En toch.... is in 1989 de Berlijnse muur gevallen, zijn oorlogen begonnen en geëindigd. De littekens zijn er nog steeds (..) De wereldbol is vlak. (..) De meridianen snijden die bol als een sinaasappel in parten, het schip snijdt de lijn die de tijd snijdt. (...) Bij de Zuidpool en de Noordpool komen de punten van elk part samen, alle tijden van de wereld bij elkaar.'

'wellicht in een kroeg blijven hangen om een glas terrano te drinken.'

Een defectief werkwoord is een werkwoord waarvan niet alle vervoegingen bestaan. Een bekend voorbeeld van een defectief werkwoord is zullen; het heeft namelijk geen voltooid deelwoord. 

'Liefhebben, synoniem van zijn, een defectief werkwoord dat alleen een infinitief in de tegenwoordige tijd kent.

Roger Penrose, 

geboren 1931

'blijkbaar nog zo'n groot licht in het verklaren van eerder en later.''

Hij had een bijzondere belangstelling voor de globale lichtkegelstructuur van de ruimtetijd en voor de vergelijkingen van velden met rustmassa.

'in de lichtkegel vallen toekomstige en verleden tijden exact samen in één en hetzelfde punt.'

Lichtkegelstructuur. Geen idee!

De Penrose-driehoek; noemt Magris niet, doe ik er voor de grap bij. 'Onmogelijke driehoek.'

Op dit punt vond ik het eerlijk gezegd een beetje welletjes. Het was me wel zo ongeveer duidelijk wat hij wilde zeggen. Moest ik daarvoor door al die natuurkunde heen? Door al die geschiedkundige verwijzingen? Ja, blijkbaar. Magris is een erudiet man. Hij heeft het verder nog over: 

LUCA, het hypothetische fossiele uitgestorven eencellige organisme dat de evolutioaire voorouder zou zijn van alle tegenwoordige organismen.

Ik vond er dit plaatje bij; 

 'oer- oer- oer- overgrootvader (..) van alle een- en meercellige wezens.'

Ook spreekt hij nog over de macht van de hippocampus:

Hippocampus

De hippocampus is gelegen tegen de binnenzijde van de slaapkwab en tegen de gyrusparahippocampalis. De naam hippocampus is afkomstig van het zeepaardje, omdat de vorm er op lijkt.
De hippocampus onthoudt feiten. Het gebied speelt een grote rol bij het leren en het lange termijn geheugen. Het is een opslagplaats waar belangrijke gebeurtenissen geselecteerd worden om dan eventueel bewaard te worden in de cortex (= lange termijn geheugen). Hierbij werkt de amygdala nauw samen met de hippocampus.

De hippocampus speelt ook een rol bij het stresssysteem, hierbij verlaagt hij de cortisolspiegel (= stresshormoon) na een stress volle ervaring. Ook is de hippocampus betrokken bij het herkennen van nieuwe dingen, omdat hij al eerder vroegere gebeurtenissen heeft opgeslagen in de cortex is het nu gemakkelijker om vroegere ervaringen te linken aan de huidige situatie. De ziekte Alzheimer brengt als eerste schade in de hippocampus en bij schizofrenie is er een afwijking aanwezig.

Chronos met zandloper en zeis

Kairos, detail fresco in Palazzo Sacchetti te Rome

Kairos noemt Magris niet, die noem ik, ter aanvulling. 

Kairos is de god van de gelegenheid, het beste moment om iets voor elkaar te krijgen. Ook wel Lot, Noodlot. Kaal, alleen een lok vooraan. Je moet de gelegenheid meteen pakken, anders ben je te laat. 

Jules Henri Poincaré (1854-1912);

 Frans wiskundige, wordt als een van de grootsten uit het land beschouwd. Hij was bovendien wetenschapsfilosoof, en nog meer. Poincaré wordt vaak beschreven als de laatste van de 'universalisten', in staat om vrijwel alle gebieden van de wiskunde te begrijpen en eraan bij te dragen.

Poincaré heeft het volgens Magris  'over de dynamiek van tijdsverplaatsingen.'

Conclusie:

Ik ben er niet in geslaagd een goede weergave van het verhaal te bieden. Ik heb geprobeerd een paar moeilijkheden in de tekst te verklaren. 

Qua betekenis van het verhaal kom ik niet verder dan de gelijktijdigheid van verleden en heden. Hoe daarbij een soort omkering van causaliteit kan plaats vinden kan ik niet verklaren. Of zit het antwoord hierin:

'Geen enkele translatie voert tot buiten de gewone ruimte-tijd, en voor willekeurig welk natuurkundig systeem in de gewone ruimte-tijd zijn oneindige tijd en lichtsnelheid nodig. (....) De transformatie op de lichtkegel is alleen mogelijk voor natuurkundige systemen zonder massa. (..) 

Ik kan niet ontkennen dat ik een zekere massa bezit.'

Claudio Magris, geboren in 1939. 

Foto 2019. Dankrede bij de uitreiking van de Thomas Mannprijs.

Het geweld van de hond, Thomas, Savage, 1967 (2021).

Boekomslag. 

Na de film met dezelfde titel was het een groot genoegen ook het boek te lezen waarop de film gebaseerd is. 

Wat me vooral opviel, was dat het beide even grote kunstwerken zijn. Vaak vind ik de verfilming overtollig, omdat het boek al zó goed was, en de film slechts wat na-brauwen wordt.... 

Dat is hier niet het geval. Het karakter van Phil wordt prachtig beschreven, in al zijn hondsheid, maar ook met zijn bijzondere gaven: hij ziet heel erg veel, hij kan heel veel maken met zijn handen, hij is geestelijk/intellectueel zeer ontwikkeld. Maar hij is ook een smeerpoets, komt met vuile handen aan tafel, kleedt zich voor niemand netjes, wast zich zelden. 

En vooral is hij zéér onaangenaam. De eerste man van Rose heeft hij een keer tegen de muur gesmeten, het was de aanleiding voor diens zelfmoord. 

De onderdrukte homoseksualiteit wordt ook mooi beschreven, die krijgt nergens méér aandacht dan in de film. Ook de perfecte moord door Rose's zoon gebeurt in het boek net zo onopvallend als in de film. - Maar komt des te doeltreffende rover!

Van Rose lezen we hoe ze zich voelt, de hoofdpijn, het zich niet kunnen uiten, de gevoelens van ongemak ook tegenover haar eigen zoon, de angst voor de maaltijden met Phil...

Heel mooi zijn de beschrijvingen van het landschap, en van alle klussen op de ranch. 

In een nawoord door Annie Proulx lezen we, dat Thomas Savage zelf op een ranch geleefd heeft. en ook allerlei sociaal ongemak heeft gekend, dat te maken had met familieleden die niet met elkaar overweg konden. 

Overigens komt dat in de film niet voor: de nog levende ouders van Phil en George. Proulx meldt dat er veel autobiografische elementen verwerkt zijn. 

Er is ook een korte episode met een Indiaan die op het landgoed komt, en door Phil wordt weggejaagd. Phil háát Indianen. Rose daarentegen biedt die mensen wél aan dat ze daar mogen kamperen. Een reden te meer voor Phil om Rose verschrikkelijk te haten. 

Dit schijnt het beste boek van Thomas Savage te zijn. Er zijn ook niet veel méér boeken van hem in vertaling verschenen, eentje nog. 

Het gekke was, dat het boek opnieuw spannend was - terwijl ik de afloop toch kende. Jane Campion volgt het boek trouwens ook nauwkeurig, maar dat viel al uit mijn commentaar op te maken. 

Een aanrader dus, allebei: boek én film. 

Annie Proulx, geboren 1935. Schreef een prachtig nawoord bij dit boek. 

Zelf schreef zij Brokeback Mountain, ook zo prachtig verfilmd. Er zit zeker affiniteit tussen beide films/boeken. 

De hond uit de titel is in het boek duidelijk Phil zelf, maar niet alleen Phil: hij verwijst ook naar de plek in de bergen, waar Phil een hond ziet, maar Rose's zoon óók, in één oogopslag. Twee verwante zielen. En ten slotte naar de bijbeltekst, Red mijn ziel van het zwaard, Mijn eenzame van het geweld van de hond. 

99 Homes, Ramin Bahrani, 2014.

 

Filmposter

Vader Dennis Nash (voormalig bouwvakker) woont met zijn moeder Lynn en zoontje Connor in een huis, waar ze worden uitgezet als Nash werkeloos is geworden. Het verhaal speelt in Orlando, Florida. Het is crisistijd, de uitzetting gebeurt op last van Rick Carver, een vastgoedhandelaar. De uitzetting is hartverscheurend, harteloos en wreed, vindt plaats onder de leiding van Carver met de hulp van enkele politieagenten. Lynn, Dennis en Connor verhuizen naar een armelijk motel.  

Een van de volgende huisuitzettingen. 

Dennis haalt verhaal, hij wil in elk geval zijn gereedschap terug. Carver is onder de indruk van zijn durf, en wil Nash in dienst hebben. Nash wordt reparateur van de huizen die Carver bezit. Dennis wordt al snel Rick's assistent.  Hij pikt bij voorbeeld airco-installaties, een truc om een huis eerder in bezit te krijgen. Op een gegeven moment gaat hij ook zelf huisuitzettingen uitvoeren en leert snel de foefjes en trucjes van overheid en banken die oneerlijk zijn, alleen maar werken in het nadeel van worstelende huiseigenaren. 

Rick en Dennis blijken allebei een vader te hebben gehad, die hard heeft gewerkt zonder beloning. Rick heeft daarvan geleerd dat het beter is om de jager te zijn in plaats van de opgejaagde. 

Dennis neemt steeds meer van het werk van Rick over en krijgt steeds meer de middelen wat vorstelijker te leven. 

Dennis sluit een deal met Rick voor het terugkopen van zijn huis, ook al zegt Rick dat Dennis niet sentimenteel moet doen over huizen. Na enige tijd is het huis weer terug in Dennis' bezit, en zijn moeder en zoon en hijzelf zullen het binnen een zekere termijn opnieuw gaan betrekken. 

Moeder Nash wordt gespeeld door Laura Dern.

Maar dan wordt Dennis herkend door een mede-motelbewoner als zelf een huis-uitzetter. Moeder en zoon van Dennis beginnen te twijfelen aan de manier waarop Dennis aan zijn geld komt. Nadat hij getuige is geweest van de kwaadaardige telefoontjes die Rick vaak krijgt, en nu hij zelf ook onder vuur komt, besluit hij onmiddellijk de motelkamer te verlaten. Hij verkoopt het ouderlijk huis en koopt in plaats daarvan een veel luxer huis. Zo'n ongelooflijk luxehuis, met zwembad en dergelijke - à la Rick Carver. 

Dennis is niet eens op zo'n huis uit, hij wil eigenlijk gewoon zijn eigen huis terug. Toch raakt hij verwikkeld in de corruptie. 

Moeder en zoon willen helemaal niet weg uit hun eigen ouderlijk huis.... Ze twijfelen nu zeker aan de manier waarop Dennis geld verdient. 

Zoon Connor komt ook in conflict met zichzelf, doordat zijn vriendjes de klos zijn van de uitzettingen. 

Zijn moeder stopt met dat rare dure huis, zij verkoopt niet haar ziel aan de duivel. Haar kleinzoon gaat met haar mee.  
Er volgt nog een verschrikkelijke deal, die Dennis nog meer geld moet opleveren - zijn baas uiteraard nog meer - maar die deal loopt mis. Dennis heeft meegewerkt aan een regelrechte fraude, en de man die uitgezet wordt, pakt een geweer. Op dat moment bekent Dennis een vervalst document te hebben afgeleverd.

De bouwvakker is volledig in de tang bij de meedogenloze rijkaard. 

De huiseigenaar geeft zich over en Dennis wordt begeleid naar de politie, zodat ze met Rick kunnen praten. Ondanks het schijnbare verraad prijst Rick zijn daden en bedankt hem stilletjes. Terwijl Dennis in de auto wacht, glimlacht de zoon van de huiseigenaar naar hem en rent dan snel weg.

Conclusie: de film laat de meedogenloosheid zien van de vastgoedhandelaren in de tijd van de financiële crisis in 2008. Mensen die een hypotheek hadden die ze niet meer konden betalen, gingen ten gronde. Michael Shannon is fantastisch in zijn rol van enorme klootzak die het worst zal zijn of mensen creperen.

Dat Dennis Nash uiteindelijk zijn ziel toch niet aan de duivel verkocht, gaf een goed gevoel. het zal menig keer anders zijn afgelopen, in de werkelijkheid.  

De titel is mooi gekozen: herhaaldelijk heeft Carver het over de 100 huizen die hij zal confisqueren, huizen waar hij niet sentimenteel over zal doen. 

Uiteindelijk wordt één huis Carver én Cash fataal. Het is precies ook het huis waarvoor ze beiden een grens over zijn gegaan. Dat ene huis dat niet overgaat naar de 'big boss vastgoed-eigenaar', redt de ziel van Dennis Nash. 

De twee hoofdrolspelers. 

Ramin Bahrani, geboren 1975; Iraans-Amerikaans regisseur. 

Trailer.

De Kunst van het Ouder Worden, Hermann Hesse, 1990 (2001)

Boekomslag; Duitse titel: Mit der Reife wird man immer jünger.

Er staan erg mooie stukken in dit boekje van Hermann Hesse; herkenbaar ook. Ze zijn verzameld door Volker Michels, en worden afgewisseld met foto's van Hesse, portretten en foto's van hem in zijn tuin en Zwitserse omgeving. De foto's zijn gemaakt door zoon Martin Hesse. 
Eerder citeerde ik al een prachtig stukje over vallende beukenblaadjes in de lente....

In dit blog vraag ik aandacht voor het stukje getiteld: Terug naar de oorsprong, uit: Notizblätter um Ostern, 1952. 

Ik parafraseer en citeer:

Hesse wandelt door zijn tuin, en ziet hoe de tuin overwoekerd dreigt te worden door struiken en bomen, het oprukkende bos. 

'Ik zeg 'tuin', maar in werkelijkheid is het een vrij steile grashelling, die bezig is te verwilderen, met een paar terrassen met druiven, waar de druivenstokken weliswaar door onze oude dagloner goed worden onderhouden, maar al het andere een grote neiging heeft zich weer in bos te veranderen.'

Portret Hermann Hesse.

Even verder:

'Al naar gelang mijn stemming kijk ik met ergernis of met genoegen toe hoe deze verandering naar de oorspronkelijke staat zich voltrekt. Soms pak ik een stukje van het stervende weiland aan, ga de woekerende wildgroei met hark en vingers te lijf, kam genadeloos de kussentjes mos tussen de in het nauw gedreven graspolletjes weg, trek een mandje vol bosbessen met wortel en al uit…'

Dan loopt hij zijn trouwe druiventeler Lorenzo tegen het lijf. 

Ze kijken naar de wolken, of er regen komt. Vervolgens spreken ze over de groente, de omheining, de palen, 'en omdat we het och al over de composthoop hadden, zou het me een plezier doen wanneer hij in de herfst.... ' Enzovoort. 'En we mochten ook niet vergeten dit jaar de aardbeien uit te zetten...'

Der langjährige Gärtner von Hermann Hesse Lorenzo bei der Vendemmia 1944

Foto Martin Hesse

Zo worden heel wat plannen voor het onderhoud afgesproken, en toen dat gedaan was:

'... ging ik verder en Lorenzo ging weer aan het werk, en we waren beiden met het resultaat van onze bespreking tevreden. 

Geen van ons was op het idee gekomen, om mogelijkerwijs aan een van onze welbekende toestanden te herinneren, hetgeen ons gesprek verstoord en illusionair gemaakt zou hebben. Wij hadden eenvoudig, en goedgelovig, of in ieder geval bijna goedgelovig met elkaar onderhandeld. en toch wist Lorenzo net zo goed als ik dat dit gesprek met zijn goede voornemens en plannen noch in zijn, noch in mijn geheugen zou blijven hangen, dat wij beiden binnen veertien dagen allang zouden zijn vergeten, maanden voor de tijd dat de composthoop opgeknapt en de aardbeiplanten uitgezet zouden worden. Ons gesprek van die ochtend, onder de niet naar regen uitziende hemel, was alleen maar om het gesprek zelf gevoerd, een spel, een divertimento, een zuiver esthetische onderneming zonder gevolgen. Het was voor mij een genoegen geweest een poosje Lorenzo's goed, oude gezicht te zien en het object van zijn diplomatie te zijn, die voor de partner, zonder hem serieus te nemen, een muur van de meest vriendelijke hoffelijkheid optrok.'

Prachtig!

Hermann Hesse in 1951 in zijn tuin;

 foto van Martin Hesse Foto Archiv

Ook heel mooi is het stukje Het schoorsteenvegertje. Hesse gaat met zijn vrouw mee naar de stad omdat zij dat wil, hij heeft een hekel aan de stad. Ze kijken naar een carnavalsoptocht. En Hesse is getroffen door een klein jochie, zeven jaar oud. Dit kind is zich totaal net bewust van zijn outfit of de carnaval, hij kijkt alleen maar omhoog naar een venster, waar hij een troepje kinderen ziet, die lachend handenvol confetti naar beneden strooien. 'Er was geen verlangen in die blik, geen begeerte, slechts een overgave in verbazing, een verrukking in dankbaarheid. Ik kon niet zien wat het was, dat deze jongensziel zo deed verbazen en het eenzame geluk van het kijken en betoverd zijn liet beleven. 

Was het de kleurenrijkdom van de confetti? Het gezellige gekwetter van de kinderen daarboven? 

Plaatje boek; uit een serie illustraties van Ernst Penzoldt bij Hesse's verhaal 'Schoorsteenvegertje'. 

Hoe dan ook:

'... Net als die jongen verging het mij. Zoals hij noch door zijn attributen en bedoelingen van zijn kostuum, noch door de menigte, het clowneske schouwspel en het gelach en applaus van de toeschouwers dat pulserend als in golven door de menigte ging, iets waarnam, zijn blik alleen maar gericht hield op het raam, zo was ook mijn blik en mijn hart te midden van het opdringerige gedrang van zoveel beelden steeds weer vol overgave op één beeld gericht: op het kindergezicht tussen de zwarte hoed en de zwarte kleren, op zijn onschuld, zijn ontvankelijkheid voor het schone, op zijn onbewuste geluk.'

"Und alles zusammen, alle Stimmen, alle

Ziele, alles Sehnen, alle Leiden, alle Lust,

alles Gute und Böse, alles zusammen war die Welt.

Alles zusammen war der Fluss des 

Geschehens, war die Musik des Lebens."

(Hermann Hesse, uit: Siddharta)

Hesse vergelijkt vaak de ouderdom met de jeugd; wat is er voor hem veranderd; hoe leeft zijn jeugd nog in hem voort, alle lagen van nieuwe belevenissen worden vermengd met oudere lagen. Hij maakt zich niet meer zo druk, andere dingen zijn belangrijk geworden Ouderdom is alleen belachelijk en onwaardig 'wanneer het jeugdigheid wil spelen en nadoen.'

Hij leeft ook toe naar de dood:

'Mijn verstandhouding met de dood is dezelfde als vroeger, ik haat hem niet en ik ben ook niet bang voor hem. Als ik eens zou onderzoeken met wie en met wat ik behalve met mijn vrouw en mijn zonen het liefste omgang heb, dan zou blijken dat het alleen maar overledenen zijn, overledenen van eeuwen her, componisten, dichters en schilders. Hun wezen, verdicht in hun werken, leeft voort en is voor mij meer aanwezig en reëler dan de meeste tijdgenoten. En zo is het ook met de overledenen die ik in het leven heb gekend, liefgehad en 'verloren' heb, met mijn ouders, broers en zusters, mijn jeugdvrienden - ze horen bij mij en bij mijn leven, vandaag net zo goed als destijds, toen ze nog leefden, ik denk aan hen, ik droom van hen en reken hen tot mijn dagelijks leven. Deze verstandhouding met de dood is dus geen waan en geen mooie fantasie, maar is reëel en hoort bij mijn leven. Ik ken wel de droefheid over de vergankelijkheid, die kan ik bij iedere verwelkende bloem voelen, Maar het is een verdriet zonder wanhoop.'  

Es is nicht unsere Aufgabe

einander näherzukommen.

Unser Ziel ist nicht

ineinander überzugehen,

sondern einander zu erkennen

und einer im andern das sehen

und ehren zu lernen,

was er ist: 

des anderen Gegenstück und Ergänzung. 

Uit: Narziss und Goldmund.

Standbeeld Hermann Hesse op de Nikolausbrücke in Calw (Zwarte Woud) van de beeldhouwer Kurt Tassotti

The Power of the Dog, Jane Campion, 2021.

"Maar Gij, HERE, wees niet verre; mijn sterkte, haast U mij ter hulpe. Red van het zwaard mijn ziel, mijn eenzame, van het geweld van de hond. Verlos mij uit de muil van de leeuw, en van de horens der woudossen. Gij hebt mij geantwoord!"

Psalmen 22:20-22 NBG-vertaling 1951

Deze bijbeltekst ligt ten grondslag aan de titel van de film. Die film is op zijn beurt gebaseerd op het boek van Tom Savage, met dezelfde titel, in het Engels: The power of the Dog. 

Tom Savage, auteur van het boek. 

1915-2003

Kodi Smit-McPhee, als Roses zoon Pete. Bijzonder kind, homoseksueel, maar ook kunstzinnig en intellectueel. Wordt gepest, maar.... 

Phil Burbank (Benedict Cumberbatch) (r) en Pete (l), stiefzoon van Phils broer George. 

Die blik van Cumberbatch blijft me heel erg bij; voelt ook als dreigend aan. Hier gecombineerd met het prachtige landschap. 

Hier de twee broers, die in niet sop elkaar lijken. Hun leven komt in een crisis als George (r) trouwt en vrouw en stiefzoon inbrengt op de ranch.

De vrouw die op de ranch komt. Ze heeft het verschrikkelijk rot. Rose, gespeeld door Kirsten Dunst. 

De pesterige macho. In een interview meldde Cumberbatch dat die rol hem niet op het lijf geschreven was, hij is van zichzelf meer een pleaser. 

Aan het einde van de film vertoonde Netflix nog een documentaire over het maken van de film. Hoofdrol uiteraard voor Jan Campion. Leuk om te zien hoe oninteressant het decor eruitziet als er gefilmd wordt. Meer als een schuur. 

Campion vertelde, dat haar eigen trauma haar beïnvloedde bij het maken van de film: een kinderoppas, die haar en haar zus terroriseerde, altijd als haar ouders niet keken. Ze dreigde de meisjes er niet over te praten tegen hun ouders, die zouden hen toch niet geloven. Ten slotte vertelde Campion's zus het toch - en hun ouders geloofden haar niet. 

Jane Campion, geboren 1954. Ze heeft een paar fantastische films op haar naam staan: The Piano, Portret of a lady, en An Angels at my tabel. 

Trailer. De film is met een aantal Oscars bekroond.