En God bleef zwijgen, een joods credo - Schalom Ben-Chorin, 1986

Boekomslag mijn boekje

 Citaat van DEZE SITE (DNBL):

"Joden en christenen hebben, naast zaken die hen fundamenteel gescheiden houden - men denke aan de erkenning van Jezus uit Nazareth als de Messias van Israël - veel dat hen verenigt. Men zou jodendom en christendom de religies van het lijden kunnen noemen. Zij hebben het lijden niet kunnen uitbannen, maar wél de zinloosheid van het lijden. Na Auschwitz echter is dit existentiële probleem van het lijden extra pijnlijk en urgent geworden. Kunnen wij na dit bankroet voor het christendom nog geloven? Had God niet van zich moeten laten horen? Ben-Chorin, in 1913 te München geboren en in 1934 naar Israël geëmigreerd, is één van de joodse auteurs die in publicaties steeds weer op deze cruciale problematiek ingaat. In een thans verschenen bundeling van opstellen uit 1966, 1975 en 1985 probeert hij aanzetten te vinden om de vraag te beantwoorden waarop sinds het boek Job geen bevredigend antwoord gegeven is. Natuurlijk lost ook hij het diepmenselijk probleem niet op. Toch is dit boekje een indrukwekkend geloofsgetuigenis van iemand die de ‘diepe nacht van de Godsverduistering’ geen moment uit zijn hart kan bannen, maar niettemin vérder wil. (.....) In het betoog van Ben-Chorin zijn herhaaldelijk ontroerende gedichten afgedrukt van Duitse joodse vrouwen. De vertaalster van deze Nederlandstalige uitgave verdient daarvoor een aparte vermelding. We hebben hier een prachtig boek, dat veel stof tot nadenken biedt en zich waarschijnlijk vele malen zal laten herlezen."
(Panc Beentjes)

Schalom Ben-Chorin, 1913-1999

Ik vond het inderdaad een heel indrukwekkend boek, ik heb het met veel interesse en betrokkenheid gelezen, omdat de vraag: Hoe heeft God Auschwitz kunnen toestaan? mij ook al heel lang bezighoudt. Ook, omdat mij als gelovige deze vraag zo dikwijls gesteld wordt, en ik daar ook het antwoord niet op weet. 

Maar ik blijf geloven. 

Nee, een echt antwoord geeft Ben-Chorin ook niet. Het maakte op mij juist zo'n enorme indruk data hij het peilloze leed van de joden niet wegpraat. Hij praat niet gemakkelijk over vergeven, of dergelijke zaken. 

En tóch behoudt hij zijn geloof. Mits hij als mens kan geloven in een liefhebbende God, ondanks alles.

Ik citeer: 

"De liturgie van de synagoge geeft blijk van diepe psychologische ervaring wanneer zij de liefdesverklaring van God jegens Israël plaatst vóór het gebod, om God lief te hebben. Alleen het door God beminde Israël kan zijn God liefhebben.

Wij moeten echter niet al te gemakkelijk en routinematig spreken over de goddelijke liefde voor Israël. Het is oneindig moeilijk na Auschwitz te zeggen: 'Geloofd zijt Gij, Heer onze God, die uw volk Israël liefhebt.'

Wat is dat voor een liefde die het geliefde volk de meest onvoorstelbare ellende bereidt? Deze onvermijdelijke vraag staat geschreven in de rook boven de crematoria van Auschwitz en zij verwaait niet op de wind der jaren."

Het antwoord dat Ben-Chorin tastend zoekt, is niet gemakkelijk een-twee-drie te reproduceren. 

Het is een moeilijk, theologisch boek. Ben-Chorin is kenner van zowel het christen- als jodendom. Zo veel komt aan de orde, met Bijbelteksten en al, waar ik nauwelijks over heb nagedacht. Wat een diepe zin zit er vaak in de woorden. Dat was voor mij wel heel leerzaam, en sommige genoemde teksten verhelderden veel voor mij. 

Nergens kiest hij voor gemakkelijk wegpraten, integendeel: ik werd af en toe flink met mijn neus op de feiten gedrukt. Zie bij voorbeeld de volgende regels: 

'Zwarte melk van de vroegte wij drinken je 's nachts

wij drinken je 's middags en 's morgens,

wij drinken je 's avonds

wij drinken en drinken

een man woont in het huis je gouden haar Margarethe

je asgrauwe haar Sulamith hij speelt met de slangen

Hij roept speel lieflijker de dood, de dood is een

meester uit Duitsland,

hij roept bespeel warmer de viool dan stijg je als rook

omhoog in de lucht.'

(Uit: Todesfüge, 1945, Paul Celan.)

Paul Celan, 1920-1970. Dichter.

Duitstalige Roemeen. Zijn ouders werden door de nazi's vermoord, hijzelf ontsnapte ternauwernood. 

En deze, van Nelly Sachs, uit: In den Wohnungen des Todes uit 1946: 

'O jullie schoorstenen

O jullie vingers,

En Israëls lichaam als rook door de lucht!'

Nelly Sachs, 1891-1970; dichteres.

Ontsnapte aan de nazi's door een vlucht naar Zweden, met de hulp van Selma Lagerlöf.

Ik ben een paar dagen van de kaart geweest door de aangrijpende weergave van de feiten. 'Men wordt alléén geboren en men gaat alléén dood. Hier echter wordt de dood tot een ontpersoonlijkend massagebeuren, zonder graf, slechts het naamloze oplossen in de lucht.' 

Daarom: kunnen wij na Auschwitz nog geloven? 

'Zingt God de Heer de almachtige Koning ter ere, 

Hij zal zijn volk als een herder in liefde regeren...

Die ons op adelaarswieken ten hemel zal dragen

en Die behoudt ieder die op Hem vertrouwt

in alle tijden en plagen.'

Bestaat die troost er nog wel? De bevrijde slaven konden weg uit Egypte, en de Rode Zee spleet voor hen open, hun vervolgers verdronken in zee.

Dat waren andere tijden, zou je zeggen. 

Iemand die de ellende van nabij meemaakte zei eens: 'Onze gebeden leken op gesprekken met een niet doorverbonden telefoontoestel.'

Oorspronkelijke titel

Toch behoudt het boek optimisme. Hoop. Vertrouwen. Liefde. Zonder ook maar ergens het peilloos diepe leed van de joden door de eeuwen heen te bagatelliseren. 

Maar die troost is een innerlijk gebeuren, heeft alles te maken met de liefde van en voor God. En het is geloof, lang niet iedereen heeft dat. Zie bij voorbeeld Elie Wiesel, die schreef dat hij in Auschwitz 'zijn ziel en God verloor.'  

Eigen impressie van het boek:

Het boek behandelt een heel existentiële vraag. Er zijn mensen genoeg die om deze vraag niet kunnen geloven in God. Wat is dat voor een God, die dát toestaat...? 

Ben-Chorin breidt de vraag in het laatste essay ook nog eens uit naar alle slachtoffers van natuurrampen. Mensen die omkomen door overstromingen, vulkaanuitbarstingen, noem het maar op, zijn geen slachtoffers van andere slechte mensen/ onmensen, maar gewoon van de natuur.

Als lezer voel je Ben-Chorins geloof. Hij zegt daar wel bij, dat hij zelf geen slachtoffer is van de Holocaust, al hoort hij wel bij het door het lot geslagen volk. In die zin heeft hij het gemakkelijker dan degenen die dat lot wél ondergingen, dat respect voelt hij, en spreekt hij ook uit.

Hij belicht het probleem van de theodicee (rechtvaardiging van God) van verschillende kanten. Hij is er zich van bewust dat hij dat antwoord ook niet kent.  Toch zoekt hij verder.

Het boek bestaat uit een aantal essays, onder andere het essay De lijdende mens. Hierin noemt BC een aantal vormen van lijden. Daar is allereerst het lijden van Job, dat hij het lijden van de beproeving noemt.

William Blake 1757 – 1827

God antwoordt Job

Nadat Job en zijn vriend Elihu uitgebreid hebben gediscussieerd over God en morele standaarden, komt het antwoord uit een wervelwind. Job moet zich niet zo druk maken, omdat hij toch niet de aard en reikwijdte van de schepping kan overzien. God eist daarmee volledige vrijheid op over zijn schepping.

Een tweede vorm die we kennen uit de bijbel is het lijden als straf voor zonde en afvalligheid. God straft weliswaar ontrouw aan zijn Verbond met zijn volk, maar hij zegt hen nooit het Verbond op! Dit valt te lezen in Leviticus en in Deuteronomium. BC wijst hier al op het belangrijkste: 'Liefde laat geen ruimte voor vrees.' (I Johannes 4, 18). God zal kastijden, maar de mens hoeft niet te vertwijfelen: 'Moest ik gaan door het dal van de schaduw des doods, kwaad zou ik niet vrezen.' (Psalm 23)

De derde vorm van lijden is het verzoenende lijden. Het plaatsvervangende lijden. In het christendom zou Jezus dat hebben gedaan, en ons hebben voorgeleefd. Door zijn kruisdood nam hij de zonden van de wereld weg. 

Er staat een vooraankondiging hiervan in Jesaja, 52, 13-53, 12. Het gaat om een onaanzienlijk mens, die evenwel de dienaar van JHWH is. 

Het Jodendom schrijft die rol niet aan één enkele persoon (Jezus) toe, maar aan het hele Joodse volk, aan Israël. 

Zowel Christendom als Jodendom noemt BC 'religies van het lijden'. Als ik het goed zie, beschouwt hij het lijden van de joden nog het meest onder de laatste noemer, die van het verzoenende lijden. Wat Christus voor de christenen is, is het joodse volk voor de hele wereld. Geen uitverkoren volk dat beter is dan anderen, maar wat wel ten voorbeeld gesteld kan worden. Onaanzienlijk, tóch de dienaar van God. 

Meister Eckhart, Dominicaan, circa 1260-1328

Ben-Chorin citeert Meister Eckhart: Het lijden is het snelste paard naar God. Die 'extase' spreekt schrijver minder aan, hij voelt zich meer thuis bij de uitdrukking: Dient de Heer in vreugde. Hij ziet eerder optimisme bij het jodendom. God wil blije mensen, het is de satan die onze ziel verduistert. 

Een heel mooie gedachte vond ik, dat de mens alleen van God kon houden als hij weet dat God hem ook liefheeft. In dit verbond citeert hij Jesaja 66: 13: 

Zoals iemands moeder hem troost, zo zal Ik u troosten, ja, in Jeruzalem zult gij getroost worden.

Ik ken deze prachtige regel natuurlijk uit Ein Dutsches Requiem, van Brahms. Het is de enige plek in de bijbel, aldus BC, waarin God als een vrouw wordt weergegeven. 

Voortgaande op deze regel, denkt B dat een moeder alleen troostvol kan zijn, als zij haar kind liefheeft. - Maar is dat wel zo?

Dan geeft hij het prachtige voorbeeld van een eenvoudige jood, die tot God bidt, en zelf, als mens, God vergeeft. Dat is zeker niet blasfemisch/vermetel, zegt BC: de man neemt het kinderschap Gods van de mens serieus, met alle wederkerigheid tussen God en mens en met het behoud van het begrip schuld.

Ik vind dit een prachtige gedachte!

Gedenkplaat van de schrijver in München.

Het boek gaf mij overigens ook heel veel verwijzingen naar andere denkers, dichters, schrijvers. Zo vond ik Op het smalle pad, de jood uit Nazareth. Een roman, geschreven door een joodse schrijver, A.A. Kabak,  over Jezus, die natuurlijk zelf ook joods was. 

Overigens schreef Ben-Chorin zelf ook over Jezus, Bruder Jesus. Der Nazarener in jüdischer Sicht (Broeder Jezus. De Nazarener vanuit Joods perspectief). Daarin probeert hij de persoon Jezus probeert te benaderen vanuit joods perspectief. Uiteraard dan vrij van anti-judaïsme, dat de kerk zo vaak kenmerkte. 

Bekendste boek van Martin Buber, hier in vertaling: Ik en gij. 

Ik kwam ook de naam Martin Buber tegen, die nog steeds op mijn leeslijst staat. Verder Stefan Rosenzweig, die ik alleen van naam ken, en eerder tegenkwam, zie 

MIJN BLOG.

Dit was altijd Ben-Chorins inspiratie:

UW WOORD IS EEN LAMP VOOR MIJN VOET

EEN LICHT OP MIJN PAD. 

(Psalm 119 vers 105) 

Ik besluit met het prachtige troostlied uit het Deutsches Requiem:

Ihr habt nun Traurigkeit, uit het Deutsches Requiem, Brahms.
Hanna-Elisabeth Müller, sopraan. 

Oppenheimer, film en documentaire, 2023.

Filmposter van de documentaire van Chris Cassel: To end all war, Oppenheimer & the Atomic Bomb; 2023.

Deze documentaire zag ik op de tv, en was voor mij heel informatief. Veel deskundigen aan het woord, en beelden en uitspraken van Oppenheimer zelf. Het raakte me, die man zelf aan het woord te horen. En de ontwikkelingsgang te zien die hij door heeft gemaakt, de gewetensconflicten die het hem heeft opgeleverd. 

Christopher Cassel; 

"Primetime Emmy Award-winning director and writer based in New Jersey"; maakte onder andere series en specials voor National Geographic.

Beschrijving van de film: 
"Een speelfilmdocumentaire die onderzoekt hoe de genialiteit, hoogmoed en meedogenloze gedrevenheid van één man de aard van oorlog voor altijd veranderden... tot de dood van honderdduizenden mensen leidde en massahysterie ontketende... en hoe vervolgens de pogingen van dezelfde man om de gevolgen van zijn oorlog in bedwang te houden uitvinding hem tot een paria maakte en hem op een pad van diepe wanhoop leidde."

Ellen Bradbury-Reid kwam aan het woord; ze schreef dit boek over het leven in Los Alamos, waar in het geheim aan de atoombom werd gewerkt. 

We zagen kernfysicus Michio Kaku,

Futuroloog, snaar-theorie et cetera; schreef dit boek. 

Eerste vrouw met een doctorstitel in kernfysica. 

Nucleaire veiligheidsexpert Mareena Robinson Snowden, 

Een citaat van haar: 

"As a nuclear engineer working in DC, I think for a living. My focus for the last decade has been on nuclear security issues. Mij goal is to leverage my lived experience and analytical training toward a more peaceful and equitable world."

Deze documentaire gaat uiteraard niet voorbij aan de bioscoopfilm, die ook dit jaar uitkwam, onder regie van Christopher Nolan. 

Christopher Nolan in 2018

Nolan maakte heel bekende en goede films, waarvan hier enkele foto's. Ik noem: Memento, The Dark Knight, The Dark Knight Rises, Interstellar, Dunkirk, Tenet, en als laatste; Oppenheimer. 

Terug naar Oppenheimer: 

De film die Nolan over Oppenheimer maakte, is gebaseerd op het boek met Oppenheimers biografie, getiteld: American Prometheus. 

Boek dat de basis vormde voor de bioscoopfilm Oppenheimer van Christopher Nolan. 

Boek Richard Rhodes, over The Manhattan Project. 

Het is van belang te begrijpen wat dit project precies was. Ik citeer internet bij bovenstaand boek: 

"The Los Alamos Laboratory, also known as Project Y, was a secret laboratory established by the Manhattan Project and operated by the University of California during World War II. Its mission was to design and build the first atomic bombs. Robert Oppenheimer was its first director, serving from 1943 to December 1945, when he was succeeded by Norris Bradbury. In order to enable scientists to freely discuss their work while preserving security, the laboratory was located in a remote part of New Mexico. The wartime laboratory occupied buildings that had once been part of the Los Alamos Ranch School."

The Technical Area at Los Alamos. There was a perimeter fence around the entire site, but also an inner fence shown here around the Technical Area.

Ook Richard Rhodes, schrijver van dit boek, wordt geïnterviewd. 

The history of nuclear secrecy in the United States

Alex Wellerstein (wetenschapshistoricus): ook geïnterviewd. 

Gregg Herken, historicus

Jennet Conant

 Robert S. Norris

Historicus David Eisenbach 

"In The Kingmakers, Senator Mike Gravel and Dr. David Eisenbach argue that the media's failure to present the public with an accurate view of the world poses a greater threat to American lives than terrorism. They also show how the greatest threat to our democracy is not money -- it's the media. Long before the majority of voters pay attention to presidential elections, the media Kingmakers filter the presidential field and anoint the leading candidates."

 Alan B. Carr

Schreef: The long road to Kursk: The development, abandonment, and relearning of Soviet military strategy; zijn proefschrift. 

WILPF member and Hibakusha Hideko Tamura.

Er staan twee onbekende titels in dit onderschrift: WILPF staat voor Women's International League for Peace and Freedom; en Hibakusha voor: Those who Survived and How They Survived.

Ik heb met het weergeven van de boeken en films van de geïnterviewden willen laten zien hoe vanuit de vele invalshoeken de documentaire het probleem heeft behandeld. Er waren ook beelden van Oppenheimer zelf, die veel indruk op me maakte. De man heeft een sfinxachtig uiterlijk, maar als hij lacht is het net er je een ander mens ziet. Haast griezelig, omdat er ook door zijn leven zo'n gruwelijke tweespalt loopt. 

Trailer

0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0

Het kon natuurlijk niet anders: na deze documentaire moest ik ook naar de bioscoopfilm Oppenheimer, van Christopher Nolan. Met camerawerk van Hoyte van Hoytema.

Filmposter

Cillian Murphy als J. Robert Oppenheimer 

Hoyte van Hoytema, cineast.

Beeld Ruben Uvez

Van Hoytema was dit jaar ook bij Zomergasten, geïnterviewd door Theo Maassen. Ik was zeer van zijn werk onder de indruk, deze laatste film met name is één groot spektakel. Ik zag de film in Pathé Tuschinski.

Wel gebeurt er zóveel in die film, en komen er zó veel mensen langs, dat ik de draad niet vast kon houden. Dat kon ik in de documentaire ook niet echt, maar daar kon ik toch veel meer van onthouden en begrijpen. En Oppenheimer zelf zien en horen spreken laat een diepe indruk achter. 

Indrukwekkend vond ik uiteraard in de bioscoop de feitelijke ontploffing van die vreselijke bom. Maar ook was ik zeer geraakt door het politieke gedoe, hoe Oppenheimer onder andere op een gemene manier eruitgewerkt werd door Lewis Strauss.

De historische Lewis Strauss in 1959. Opponent van Oppenheimer. 

Hier acteur Robert Downey en Strauss. 

Foto van DEZE SITE.

Hoe de strijd tegen het communisme alles vergiftigde in de Verenigde Staten kwam ook hier weer goed tot zijn recht. 

Ik vond overigens Robert Oppenheimer ook goed gecast, Cillian Murphy had er de ogen wel voor!

Trailer Oppenheimer.

Love and Mercy, Bill Pohlad, 2014

 

Dvd-hoes.

De gefilmde Beach Boys; 'Brian Wilson' geheel rechts (rol Paul Dano, jonge Wilson)

De echte Beach Boys; Brian Wilson hier geheel links. 

Mooie film over de Beach Boys. Die band speelde uiteraard een rol in mijn leven, ik groeide op met hits. 'God only knows', 'Good Vibrations', 'Wouldn't it be nice' , het zijn er maar een paar die ook langs kwamen in de film. 

The Beach Boys in hun originele bezetting: v.l.n.r.  Al Jardine, Mike Love, Dennis Wilson, Brian Wilson, Carl Wilson. 

Ik geloof dat ze nog steeds bestaan, Brian Wilson inmiddels oud; met een geheel andere bezetting. 

Verder kende ik hun geschiedenis helemaal niet, en het verraste me welk drama er achter Brian Wilson - de ziel van de groep - schuilging. Wilson had een verschrikkelijke vader, was bijzonder gevoelig voor geluid, en raakte na verloop van tijd geestelijk helemaal in de vernieling. Zijn pech was ook nog eens dat hij een hele verkeerde therapeut kreeg. Een, die zijn hele leven wilde controleren:

Dokter Eugene Landy 

Eugene Landy en Brian Wilson in 1976

Acteur Paul Giamatti speelt Eugene Landy. Hier Giamatti in 2010.

Wilson werd gered, doordat hij een vrouw trof die echt van hem hield, en die hem bevrijdde uit de klauwen van die 'therapeut'. Dat was mooi in de film. Ik weet niet wie het zo lang had volgehouden met Wilson - die bij voorbeeld zijn bed niet meer uitkwam, te veel at en drugs gebruikte. 

Er zijn twee acteurs die de rol van Wilson vertolken: er is een oude en een jonge Wilson. Maar de oude is niet echt oud, en op de jonge hadden we tegen, dat we niet uit ons hoofd konden zetten dat hij ooit in There will be blood! zo'n akelige rol vertolkt had. Is natuurlijk geen argument, maar het was wel zo. 

Foto uit There will be blood, Paul Dano en Daniel Day-Lewis.

In de film wordt ook veel aandacht besteed aan het studiowerk van de Beach Boys. Volgens Bill Pohlad gaat het vooral om het creatieve proces. Aandacht ook voor de zogenaamde 'wall of sound', bekend geworden door Phil Spector. 

Dat bracht me dan weer op een heel ander drama, want diezelfde Phil Spector heeft later in zijn leven een moord gepleegd... 

Enfin...

Love an Mercy... De titel slaat echt op de vrouw van Brian Wilson, zijn tweede, de autoverkoopster, die hem redde. Ze trouwden, en kregen 4 kinderen, vermeldt de aftiteling. 

Ik vond het een mooi verhaal. 

Bill Pohlad, regisseur, geheel rechts. 

Verder: de hoofdrolspelers Paul Dano, John Cusack, Elizabeth Banks (als Melinda Ledbetter)

Brian Wilson tijdens een optreden in 2015. 

Wilson met Melinda Ledbetter. 

Ik lees overigens op Wikipedia dat ze 5 geadopteerde kinderen hebben! Misschien heb ik niet goed gekeken....

Mug shot, 2009. Vermoordde in 2003 de actrice Lana Clarkson

Phil spector in 1965. Hij heeft zijn sporen zeker verdiend in de Popmuziek. 

Spector overleed in 2019 aan Covid. 

Geboortejaar 1939./

Trailer

Bill Pohlad was onder andere producer van Brokeback Mountain. Into the Wild, en Twelve Years a Slave. 

Reizen en Avonturen van Mijnheer Prikkebeen, Rudolf Töpffer en J.J.A. Goeverneur,

Boekomslag

Aan dit boek bewaar ik jeugdherinneringen van vóór mijn elfde. Mijn vader speciaal was er nogal dol op. Tot vervelens toe moest ik op zijn: 'Lieve Zuster Ursula...'  aanvullen: 'Ik ga naar Amerika.' 

Het boek staat al jaren in mijn kast, ter herinnering. Aan lezen van kaft tot kaft kwam ik nooit toe. 

Tot vandaag...

Het is een beetje een raar boek. Een man die 'kapellen' vangt (vlinders), en dat niet mag van zijn zuster. Daarom wil hij weg van haar, naar Amerika. 

Die Prikkebeen gaat scheep, en springt of valt (weet ik niet meer) overboord. Met hem mee springt/valt alles en iedereen van het schip de zee in...

De vlindervanger overleeft in een walvis, samen met een dik mannetje die op zoek is naar zijn pruik.... Huh...?!

Op zijn reis komt hij ook in aanraking met Turken met zwaarden, en opeens hebben we het over christenen tegen de Turken...

De hele geschiedenis komt uiteindelijk goed, doordat zuster Ursula in duizenden stukken uiteenspat, en Prikkebeen trouwt met Pieternel. Die Pieternel heeft tot dan toe verzwegen heeft dat ze eigenlijk weduwe is met acht kinderen. Maar dat maakt Prikkebeen niet uit, hij wordt een vrolijke stiefvader. 

Ursula's einde. 

Het boek dateert al van 1858! Daarmee is het het oudste stripboek in Nederland. Je kunt daarover meer terugvinden in dit boek: 

Het is geschreven door onder anderen Willem van Helden.

Maar ook op de site van de Koninklijke Bibliotheek is heel veel informatie terug te vinden. 

Daar lezen we bij voorbeeld, dat niet Johan Jacob Anthony Goeverneur de eigenlijke auteur is, maar de Zwitserse leraar, schrijver en tekenaar Rodolphe Töpffer (1799-1846). Hij schreef het origineel onder de titel Histoire de Monsieur Cryptogame. Het werd geplaatst in het Franse weekblad L’illustration tussen 25 januari en 19 april 1845.

Rodolphe Töpffler, zelfportret. 

1799-1846

Goeverneur nu vertaalde en bewerkte de tekst, maar gebruikte wel de oorspronkelijke tekeningen. Plaatjes met seks en geweld zijn verwijderd uit de Nederlandse uitgave, zoals gezegd schreef Goeverneur voor kinderen. 
In Histoire de Monsieur Cryptogame gaat het verhaal over een man die zijn huwelijk probeert te ontvluchten, omdat zijn vrouw zo jaloers is. Maar de Nederlandse versie is bedoeld voor kinderen; daarom zijn de plaatjes met seks en geweld uit deze versie verwijderd, en is de echtgenote (Elvire) vervangen door een zus.

Front uit Monsieur Cryptograme

Er is ook een Engelse en een Duitse versie van het beeldverhaal. De Duitse heet Fahrten und Abenteuer des Herrn Steckelbein, geschreven door Julius Kell. Goeverneur baseerde zich op Kell, die zich weer baseerde op Töpffer.

Jan Goeverneur, 1809-1889

Gouverneur is overigens ook bekende van kinderliedjes: Roodborstje tikt, In een groen groen groen groen knollen-knollenland. Hij vertaalde ook de sprookjes van Andersen.

Hij was Groninger, en lid van Vindicat. Hij hield erg van drank, en was ongetrouwd. Leden van Vindicat onderhouden nog altijd zijn graf. 

Het wordt af en toe flink absurd....

Zoals hier, dat alles en iedereen in het water springt. 

Zowel Mijnheer Prikkebeen als Zuster Ursula zijn ook vereeuwigd in liedjes: Meester Prikkebeen, van Boudewijn de Groot, en Dag Zuster Ursula, van Rob de Nijs.

Meester Prikkebeen, Boudewijn de Groot

Dag Zuster Ursula, Rob de Nijs. 

Conclusie:

Apart boek, maar niet echt iets voor mij. Ben sowieso geen liefhebber van stripboeken. De absurditeit van het boek verraste me wel. 

En dat voor mijn vader....