Wij zijn licht, Gerda Blees, 2020.

Boekomslag

Een boek met een schokkende inhoud: het gaat over een groepje mensen die geloven te kunnen leven van lucht en van muziek. Maar één van hen sterft door ondervoeding. De politie onderzoekt in hoeverre hier sprake is van dood door nalstigheid. De groep wordt vrijgesproken. 

Het is een fictief verhaal, maar wel gebaseerd op feiten. Gerda Blees heeft onder andere gebruik gemaakt van de website van de groep Contact en Muziek. Verder van krantenartikelen, en van gesprekken met de politie en met artsen. 

Ik neem expres geen foto's op van de mensen van Contact en Muziek, ik vind het te persoonlijk. 

Gerda Blees.

Er valt erg veel te zeggen over de vorm van dit boek. Daarover straks, eerst wil ik nog wat zeggen over de inhoud: 

Het is afschuwelijk dat mensen kunnen ontkennen dat ze voedsel nodig hebben om hun lichaam in stand te houden. Dit verhaal toont voor mij aan, dat in deze beschreven groep, er sprake is van sekte-achtig gedrag. De lerares zegt, wij volgen. Wij kunnen niet eens anders, ook al twijfelen we. Zo rennen mensen naar de afgrond. 

Het is al even afschuwelijk, dat mensen zichzelf de vreugden van het leven, lekker en goed eten en drinken, ontzeggen. Voor mij wordt het vreugdeloos. Gelardeerd met halfzachte en hele zachte uitdrukkingen. 

Opvallend is, dat de groep - in het boek Klank en Licht geheten - ook tegen medicijnen en tegen vaccinaties is. Dit aspect komt trouwens niet voor in het boek. 

De groep zit in Lombok, Utrecht. Gek idee, dat ik daar jaren lang in de buurt gelopen heb, toen ik op mijn kleinkinderen paste, en in die buurt daar bij de Turkse bakker lekkere verse broodjes kocht..... De woongroep bestaat sinds 2006 en gaat ver. Spil van de groep is Leonoor van B. (58); zij wil haar drie huisgenoten meenemen 'op het pad van bewustwording, met openheid, delen, muziek, kleur en liefde', schrijft ze op de site van de groep. "We praten, mediteren, zingen, maken muziek en zijn bezig met consuminderen."

Foto Erich Enstrom, 1918. Grace. 

Op de website van de NOS, 2017 vond ik nog dit: 

Voeding loslaten
Op hun eigen website beschrijven ze hoe ze sinds 2014 bezig zijn om voeding los te laten en te leven van licht, warmte, kleur, muziek en liefde. De groep liet zich daarvoor inspireren en informeren door ervaringsdeskundigen uit Ecuador, Australië en de VS.
Een van de bewoners schrijft: "We voelen ons beter als we nauwelijks eten. Eten maakt zwaar en minder gevoelig, ervaren wij. Vooral met muziek maken, voelen en horen wij een enorm verschil tussen wel en niet eten. We kunnen ons beter concentreren, helderder horen, directer communiceren en beter en makkelijker op elkaar afstemmen."

Foto van het huis van de woongroep, zoals  in de krant heeft gestaan. 

Ik wil ten slotte nog iets zeggen over de ziekte anorexia, of mogelijk andere psychische stoornissen die eetstoornissen met zich meebrengen.  Het is afschuwelijk dat mensen daaraan lijden, en ik wil daar niet over oordelen. Het verbijstert me wel, dat mensen die dat hebben niet op hun gedrag aangesproken kunnen worden. Simpel omdat het lijkt of ze een heel eigen taal, of idioom hebben, dat ik niet beheers. Ongelooflijk verdrietig. 

Mary Thomas, de vastende vrouw van Cylynin; verzameling  van Thomas Pennant (1726-1798), bij een reis die hij maakte door Wales tussen 1773 and 1776.

Dan nu over de vorm van het boek:

Heel goed gedaan. Vertellers zijn steeds levenloze dingen: de foodprocessor, het levenloze lichaam van Elisabeth, het verhaal, het duister, de muren, de buren..... Dat heeft een geweldig effect. Ik moest er aan wennen. Maar het mooie eraan is, dat schrijfster allerlei aspecten, invalshoeken kan gebruiken, die het verhaal zo gedifferentieerd maken als de werkelijkheid ook is. 

Juliana van Norwich (ca. 1342-ca. 1416; mystiek schrijfster en kluizenares 

Leefde geïsoleerd in een cel; was afhankelijk van wat mensen haar aan eten brachten.

Zie voor een prima recensie van Wij zijn licht: Literair Nederland.

De woongroep propageert ook onder andere niet-vaccineren.  

Gerda Blees schreef eerder gedichten. 

Bundel van 2018.

Mensen die deze spirituele richting aanhangen, worden ook ademhalisten genoemd, breatharians. Er zitten ook beroemdheden tussen, onder anderen Michelle Pfeiffer. 

"Op zich is de neiging tot 'zelfvermindering' niet buitenissig', zegt Kees Waaijman, emeritus hoogleraar in Nijmegen en auteur van het vuistdikke 'Handboek Spiritualiteit'. "In oosterse religies, maar ook in jodendom, christendom en islam is het een wijdverbreide techniek: door vasten open komen te staan voor het leven met een grote L."

"Ooit ging dat in het christendom gepaard met wereldverachting, en dat stootte af. Maar nu het christendom minder dominant is geworden, kijken mensen vrijer aan tegen het verschijnsel vasten. "Het is ook best invoelbaar, toch, die behoefte om schoon te worden, fris tegen het leven aan te kijken", zegt Waaijman. "De vraag is alleen: hoe ver ga je?"

Boek van Kees Waaijman, emeritus hoogleraar Titus Brandsma Instituut. 

Zie ook het artikel in TROUW, bij het overlijden van het groepslid. 

Als je gaat zoeken op internet, vind je heel wat voorbeelden van mensen die 'pranic' leven; dus van licht en lucht. Ze zien er opvallend gezond uit. Hetgeen mij alleen maar achterdochtig maakt. Voor een Nederlands voorbeeld zie dit videofragment bij EVAJINEK; Wim de Ridder.

Wim de Ridder; claimt te leven van prana. 

Mij viel op, dat de bewoners van de genoemde woongroep in Utrecht er stuk voor stuk heel wat magerder uitzien. Ga zelf maar kijken, ik doe ze dat niet aan. 

De strijd tussen carnaval en vasten; 

een van de beroemdste schilderijen van Pieter Brueghel de Oudere. 

Ik besluit met een stukje uit een gedicht van Leonoor, van de website Contact en Muziek: 

'Mediteren heeft ook dezelfde letters als ‘dient meer’, 

dienstbaar kunnen zijn is ook een mooie leer. 

Hoe liefdevoller we durven zijn, hoe rijker we ons voelen, 

dat is wat we met leven bedoelen.'

Vastende Boeddha, Kushan Dynastie, 2e-3e eeuw, Lahore Museum, Punjab, Pakistan. 

Phantom Thread, Paul Thomas Anderson, 2018.

Poster

Film kreeg in de VPRO-gids al vele sterren mee. Ik ben een fan van Paul Thomas Anderson (onder andere Magnolia, The Master, There will be blood), dus ik stortte me met plezier in dit prachtige avontuur. 

De hoofdpersoon,, een mode-ontwerpker, wordt gespeekd door Daniel Day-Lewis, Dat schijnt net zo'n moeilijk figuur te zijn als de mode-ontwerper in de film, de rol ging hem dan ook goed af! Day-Lewis had trouwens al eerder onder Anderson gewerkt, in de film There will be blood. Een post over deze film is elders te vinden in dit blog. 

De samenwerking tussen die twee strekte zich ook uit tot het schrijven van het script. 

Dit is Paul Thomas Anderson. 

De schoonheid van de film zit 'm heel erg in de prachtige kleding! Het verhaal speelt in de vijftiger jaren, en de jurken zijn bedoeld voor de happy few. Het is werk van het modehuis Reynold Woodcock.

Bijna alles speelt zich af op één plaats: dat  modehuis. Keurige dames die het vak beheersen, komen daar elke dag om hun kunstwerken met naald en draad uit te voeren. Aan het hoofd staan broer en zus, de zus Cyril waakt over haar broer. 

Zus Cyril, gespeeld door Lesley Manville. Ook een schitterende rol!

Cyril bewaakt als het ware haar broer Reynold, zodat hij zijn werk zo precis en zo volmaakt mogelijk (en dat is het!) kan uitvoeren. Al even obsessief is hij in al zijn dagelijkse gewoontes, er kan absoluut niet van af worden geweken. We zien in het begin hoe Cyril een geliefde voor hem wegwerkt. Voornamelijk omdat ze de verkeerde broodjes aanreikt bij het ontbijt. 

Maar met Alma is dat anders. Reynold heeft haar ontmoet in een restaurant, waar ze serveerde, en nogal onhandig struikelde. Ze lijken allebei verliefd, zij komt in huis, neemt haar plaats in. Al gauw is hij ook tegen haar even moeilijk als hij altijd al was tegen iedereen in het leven. Maar zij laat zich niet zomaar koeioneren. 

Ze wil een echte relatie met hem, waarin niet alleen hij bepaalt wat er gebeurt, zo wil ook zeggenschap. Daar vindt ze een extreem middel voor: ze geeft hem vergiftigde paddestoelen te eten. Niet te veel, alleen zo veel, dat hij flink ziek wordt. Dan is hij eindelijk open, en kan ze contct met hem leggen. Zo hoeft Cyril haar ook niet weg te sturen. 

Ergens las ik, dat Alma 'senses his sadness', en dat is mooi gezien. De 'phantom'  uit de titel is niet minder dan de lang geleden overleden moeder van de modeontwerper. In een prachtige  bruidsjurk staat ze - als geest - in een hoek van de kamer, als hij ziek ligt. Hij naait bezweringen op stukjes stof geschreven in de zomen van zijn creaties. Hij voelt zich vervloekt, of moet een vloek afwenden. Heel precies wordt het niet duidelijk, maar het werkt wel. Filmcomment  schrijft: 

How she goes about breaking him down is so “out there” it’s almost as radical as the frogs raining from the sky in Anderson’s Magnolia. Alma, at first glance a simple and easily flattered woman, reveals a will as intractable as Cyril’s. Cyril and Reynolds have met their match.

De prachtige kleding in de film is geïnspireerd op de Baskische mode-ontwerper Cristóbal Balenciaga, door Christian Dior 'the master of us all' genoemd. Verder op Charles James. 

Boek over Balenciaga. 

The Couture Secrets of Shape; boek over Charles James. 

Kostuumontwerper voor de film was Mark Bridges, die de kleding voor al Andersons films ontwierp. Het is echt 'a film about cloths', Bridges ontving dan ook een Oscar voor zijn kledingontwerpen. 

Vicky Krieps speelt Alma. 

Ontwerp Mark Bridges, voor Alma. 

Jurk voor Henriette Harding, een klant. 

De meester aan het werk.

Paul Thomas Anderson. 

Balenciaga

Balenciaga Haute Couture

Heel leuk hoe zij zichzelf blijft. Heel goed hoe hij die door zijn werk geobsedeerde vakman speelt. 

Mark Bridges met zijn gewonnen Oscar. 

Trailer

Ik vind het wel leuk om hiermee te besluiten..... 

Doctor Zhivago, film, David Lean, 1965.

Filmposter

Doctor Zhivago is een Amerikaanse film uit 1965, geregisseerd door David Lean.  Het verhaal is gebaseerd op het gelijknamige boek van Boris Pasternak. 

Het verhaal begint met de begrafenis van Yuri's vader, Andrei Andreiovitsj Zhivago. De jonge Yuri is voortaan wees en kan bij de Gromeko's intrekken. Hij studeert geneeskunde en wordt arts. Hij trouwt met Tonia Gromeko en ze krijgen samen een zoontje. Maar Yuri wordt als arts gerekruteerd voor de oorlog en aan het front ontmoet hij de beeldschone Lara Antipova. Al gauw hebben ze meer dan een vriendschapsrelatie. 

De film volgt de ontwikkelingen binnen de Russische geschiedenis: de Eerste Wereldoorlog, de Revolutie, burgeroorlog tussen Roden en Witten, de macht van de Tsjeka, de opdeling van de huizen van de rijken door de sovjets, enzovoorts. 

De film is ook een romantisch drama, door de liefde van Zhivago voor zowel Tonya als Lara. Op zichzelf is dat een ontroerend thema. Voor mij was dat bij deze keer kijken lang niet overtuigend. De historische achtergrond daarentegen was hier en daar spectaculair in beeld gebracht.  Voor een volledig overzicht van het plot zie WIKIPEDIA.

Omar Sharif, Julie Christie, en het kind van Lara. 

De film werd afgelopen zondag uitgezonden op BBC2, ik vond het een buitenkansje hem weer eens te zien! Hij duurt maar liefst drie uur!!

Ik heb hem als jong meisje gezien, het boek van Pasternak volgde pas veel later. Dat maakte pas goed indruk, ook omdat ik het verhaal toen pas goed begreep. Het boek drukte me op de zeer pijnlijke feiten van de Russische geschiedenis, zoals gezien door de ogen van de schrijver. Vooral dat deel, waarin rijken en intellectuelen het moesten ontgelden in naam van de Revolutie, was een eye-opener. Veel van waarde werd overboord gezet. Al snap je de herkomst van het ideaal ('gelijke rijkdom voor allen'), het is pijnlijk om te zien wat er verwoest werd.

Dit is Strelnikovs trein. Strelnikov is de oud-student Pavel Pavlovich,  "Pasha" Antipov. Hij is de echtgenoot van Lara, en vader van hun dochtertje. Pasha begint als iemand die hervorming wil, maar eindigt als een belangrijke en fanatieke bolsjewiek. Voor hem wijkt de trein van de gewone stervelingen, zie boven. Pasha 'verdwijnt' in de Eerste Wereldoorlog, maar keert terug als de fanatiekeling Strelnikov.  

Nog een keer Strelnikov's trein, in het wijdse landschap. 

Strelnikov. 

Landschappen, grote epische scenes, gevechten, het wordt allemaal heel imposant uitgebeeld. Echt geweldig, je kunt het aan de trailer al zien! Maar ook bij voorbeeld was goed uitgebeeld dat de Gromeko's hun eigen huis kwijt waren. Er konden zó veel mensen wonen, dat het een schande was dat zij het ooit voor zichzelf alleen hadden gehad. 

De burgeroorlog, de strijd tussen Roden en Witten na de Russische Revolutie, vond ik zo indrukwekkend in het boek. Ook die strijd wordt in de film wel zichtbaar gemaakt.  

Omar Sharif als Doctor Zhivago met Geraldine Chaplin als zijn echtgenote Tonja Gromeko

Nu ik de film na zo veel jaar opnieuw bekeek, had ik vooral een gevoel van melancholie. Ik kon me ook nauwelijks voorstellen dat ik het verhaal vroeger echt begrepen had. Bovendien viel nu, na zo veel jaren, de knappe Omar Sharif me wat tegen, de nog knappere Lara nog meer. Dat stijve haar, overduidelijk een pruik. En dat zwijmelende opkijken naar elkaar! Geloofwaardig was het drama niet wat betreft de pijn in een driehoeksverhouding. Ik zou het boek nog eens moeten herlezen of het daar anders is. 'Onvoldoende uitgediept', dit gegeven, las ik in een of andere kritiek. - Overigens had Pasternak zelf ook een minnares, Olga Ivinskaja, op wie Lara geïnspireerd is. 

De kozakken slaan de vreedzame betoging uiteen. Hierbij raakt Pasha gewond. Echt heel mooi gedaan, die weergave van dit massale gebeuren!

Omar Sharif als Doctor Zhivago met Julie Christie als Lara Antipova

De film wordt ook terecht geroemd om zijn prachtige landschapsbeelden. Veel is in Spanje opgenomen.

Dit is het landhuis Varykino in de Oeral, familiebezit van de Gromeko's. Hier vluchten Yuri (Zhivago) en Lara naar toe. 

Uitbeelding van de kou, bevroren interieur. 

Nog een keer: Yuri en Tonya, in betere tijden.

Het landgoed ligt vlak bij de plaats Yuriatin. Dat is de plek waar Zhivago en Lara elkaar terugzien na de oorlog, en waar hun liefde begint. 

De dokter is naast arts ook dichter. Hij schrijft een hele bundel, gewijd aan Lara. Opmerkelijk was, dat overal waar Lara verscheen, er een bos zonnebloemen in vaas stond. Ik heb er helaas geen foto van kunnen vinden. 

Alec Guinness als de mysterieuze halfbroer van Zhivago. Hotemetoot in de Stalin-tijd. De film is een raamvertelling. Hij vertelt Zhivago's geschiedenis aan de jonge vrouw naast hem. Ze blijkt de dochter van Zhivago en Lara te zijn. Hij herkent dat feit als ze vertelt dat ze de gave heeft balalaika te kunnen spelen zonder ooit les te hebben gehad. Zoals ooit Yuri....

 De halfbroer is geloof ik een generaal.

Hier de twee halfbroers samen. 

Uiteraard is Lara's Theme beroemd geworden, muziek van Jarre. 

Lara's Theme; toch een beeld gevonden van de vaas met gele bloemen: let op het aanrecht, helemaal rechts!

Nog meer beelden: de trailer

Regisseur David Lean; hij maakte ook de geweldige films Bridge on the river Kwai, en Lawrence of Arabia. 

De druiven der gramschap, John Steinbeck, 2013 (1939)

Vertaling van The grapes of wrath; vertaling door Alice Snijder (i.e. Schrijver)

Boekomslag

Een klassieker, en terecht. Grootse, epische vertelling. Het gaat om de familie Joad, maar hun geschiedenis is ingebed in een stuk van de Amerikaanse geschiedenis. Die is getekend door de Dust Bowl,  en de Great Depression.

Approaching dust storm near Stratford, Texas. April 18, 1935.

Het boek begint met een indrukwekkende beschrijving van de uitdroging van het land; de teloorgang van de maïs-oogsten, de stofstormen. Dan komen de tractoren, in opdracht van de maatschappijen en de banken; de kleine pachtboeren wordt de pacht opgezegd, zonder land en zonder huis en zonder geld moeten ze elders een bestaan opbouwen. 

Er zijn mooie beelden te zien op mijn parallelle blog over de film, The Grapes of Wrath, uit 1940 van John Ford. Daar zijn de armelijke huizen te zien, de truck die is omgebouwd voor de hele familie. We lazen daar ook, dat mensen - niet alleen de Joads - dikwijls terecht kwamen in zogenaamde Hoovervilles. Daar was nog wel iets over te vinden: 

Een Hooverville was de populaire benaming voor sloppenwiwjken gebouwd door daklozen tijdens de Grote Depressie. Ze werden vernoemd naar de toenmalige president Herbert Hoover, omdat hij niets zou hebben gedaan om de depressie tegen te houden. 

De naam Hooverville wordt ook gebruikt ter aanduiding van de tentsteden in de hedendaagse Verenigde Staten. 

Herbert Hoover

Er zijn lijnen te trekken van dit boek naar het boekje Ons dagelijksch Brood, van Ilya Ehrenburg (1933).  Ehrenburg beschrijft de rampzalige ontwikkeling van het graan ten tijde van de Grote Depressie, en in het kielzog daarvan, van andere sectoren waarnaar de crisis oversloeg. De associatie met Ehrenburg legde ik vooral door hoofdstuk 25 van De druiven der gramschap. Daarin vertelt Steinbeck hoe de goede oogsten verloren gaan, omdat ze niet de prijzen opbrengen die de producenten ervoor willen hebben. Aardappelen worden in het water gegooid en door wachters bewaakt, sinaasappelen met petroleum overgoten, zodat mensen ze op zulleneten. Varkens worden gedood en onder de ongebluste kalk begraven, ook om consumptie door arme mensen tegen te gaan. 'Het bederf verspreidt zich over de staat en de zoete geur (van peren, perziken, druiven, AdW) is een grote zorg voor het land. Maar de mensen die de bomen kunnen enten en het zaad vruchtbaar en groot maken, kunnen geen methode vinden om de hongerige mensen hun producten te laten eten. De mensen die nieuwe vruchten hebben geschapen kunnen geen systeem creëren waardoor hun vruchten gegeten kunnen worden. En de mislukking hangt als een grote zorg over de staat. De voortbrengseleen van de wijnstokken, van de bomen, moeten vernietigd worden om de prijs hoog te houden en dat is het droevigste, bitterste van alles.

Het hoofdstuk besluit met de kernregel: ..... en de ogen van de mensen weerspiegelen mislukkign; en in de ogen van de hongerigen is een groeiende gramschap. In de ziel van de mensen zwellen de druiven der gramschap en worden rijp, rijp voor de wijnoogst. 

In dit verband moet ook de titel verklaard worden: 

De titel, zelf, is een verwijzing naar de tekst van 'The Battle Hymn of the Republic', geschreven in 1861 door Julia Ward Howe'.

“Mijn ogen hebben de glorie van de komst van de Heer gezien:

Hij vertrapt de vintage waar de druiven des toorns zijn opgeslagen;

Hij heeft losgemaakt van de noodlottige bliksem van Zijn vreselijke snelle zwaard

Zijn waarheid marcheert op.”

De woorden hebben een aantal belangrijke weerklank in de Amerikaanse cultuur. Bijvoorbeeld, Martin Luther King Jr, in zijn rede aan het einde van de mars voor de burgerrechten (Selma) in 1965. King citeerde deze woorden uit de lofzang. De teksten refereren aan de bijbelpassage in Openbaring 14; 19-20, waarbij de kwaadaardige aardbewoners ten onder gingen: 

'Toen wierp de engel zijn sikkel op de aarde, en hij oogstte de druiven in de wijngaard op de aarde en gooide ze in de grote perskuip van Gods woede, De wijnpers werd buiten de stad getreden. Er kwam een grote stroom bloed uit, zestienhonderd stadie lang en zo hoog als het bit bij een paard.' 

Betekenis in het boek: 
De onderdrukten, zoals de Okies ‘rijpen’ in hun begrip van hun onderdrukking, hun existentiële situatie. De vrucht van hun woede is klaar om geoogst te worden. Met andere woorden, je kunt als heerser je slaven eronder blijven houden, maar uiteindelijk zal er een prijs voor betaald moeten worden.

Niet alleen John Steinbeck stond open voor de zwarte kant van Amerika. Hier een ander voorbeeld. IK haalde deze informatie uit een recensie van de Groene, van 2003.

Nog enkele opmerkingen over mijn eigen leeservaring:

1. Het boek heeft duidelijk een boodschap. Ik kan daar zeker achter staan - de mensen waren heel erg de klos - maar wat me er niet aan beviel, was het continue positief bekijken van de armen. Die waren allemaal betrouwbaar, hulpvaardig naar elkaar toe, enzovoorts. Helaas heb ik een wat minder optimistische visie op de mensheid, ook op het arme deel ervan. 

2. Het epische karakter vond ik prachtig! Het grootse, de ontwikkeling van het land, de oogsten, de massale trektocht naar het westen. Allemaal mooi beschreven!

3. Opvallend mooi vond ik het hoofdstuk waarin het carter van de auto gerepareerd moest worden. Ik ben volstrekt a-technisch, maar ik genoot toch van alle details en de precieze beschrijving van hoe de mannen te werk gaan, om met weinig middelen deze reparatie te doen.

Uiteraard was dit stuk niet in de film te zien. 

4. Het einde van het boek is heel anders dan dat van de film. Terwijl dat einde zo bijzonder is... Rosasharn baart een dood kind. Als de familie dan in een hut aankomt, waarin een oude man op sterven ligt door de honger, geeft Rosaharn hem de borst....Het blijkt een thema in de kunst:

Jean-Jacques Bacheliers La Charité Romaine ou Cimon, dans la prison, allaité (gevoedAdW)  par sa fille.

5. Aanvankelijk vond ik het boek Muizen en Mensen van Steinbeck nog veel mooier dan dit. Maar ik kan eigenlijk niet besluiten, de vorm alleen al is zo anders. Bij Muizen en Mensen dacht ik nergens dat het 'mooier' gemaakt was. Maar ik vind daarentegen in The Grapes of Wrath de epiek zo mooi..  

John Steinbeck (1902-1968) in 1962. In dat jaar kreeg hij de Nobelprijs voor literatuur. 

6. Het nageslacht van de Oakies kregen het veel en veel beter, onder andere door de oorlogsindustrie die in Californië op poten werd gezet. Tegenwoordig de tech-bedrijven. 

7. Veel van de huidige problematiek van immigranten kun je in dit boek  al terugvinden; de tentenkampen, de angst voor en de haat tegen nieuwkomers / economische vluchtelingen. 

Kort historisch overzicht van de waardering van de roman. Onthullend: in sommige staten was het boek zelfs verboden. Er waren ook boekverbrandingen!

Eleanor Roosevelt verdedigde Steinbeck, dat hielp wel.