The distant barking of dogs, Simon Lereng Wilmont, 2017.

Filmposter

Deze prachtige documentaire was deze week op de televisie, in het kader van het IDFA.
De tienjarige Oleg woont in het dorpje Hnutove (regio Donetsk) in het oosten van Oekraïne – oorlogsgebied waar vrijwel dagelijks de geluiden van afweergeschut en raketinslagen te horen zijn. Soms veraf, soms angstaanjagend dichtbij. Op school krijgt hij instructies over de schuilkelder en wat je moet doen als je mijnen tegenkomt. Terwijl veel mensen zijn weggegaan uit het gevaarlijke gebied, blijven Oleg en zijn oma, die sinds de dood van zijn moeder voor hem zorgt. De observerende film volgt een jaar in het leven van Oleg, waarbij de warme band met zijn oma centraal staat. Daarnaast is er de vriendschap met zijn neefje Yarik, die minder goed kan wennen aan het geknal – of de angst minder goed kan verbergen dan Oleg. Intussen vinden de jongetjes de oorlog ook maar wát spannend, zeker als een buurjongen hen leert omgaan met een pistool. Door dicht bij de jonge Oleg te blijven, worden de gevolgen van het conflict voor kinderen zichtbaar.'

Oleg en zijn jongere neefje Yarik, in de rivier Kalmius. Heerlijke 'bucolische' beelden, in scherp contrast met de oorlog die je de hele tijd hoort woeden - als het verre geblaf van honden. 

Oleg bij het graf van zijn moeder, met wie hij praat. Zijn oma heeft hem verzekerd dat zijn moeder hem hoort. 'I really miss you when they shoot.'

De opnamen bestrijken een heel jaar. 

'Wij moeten de oorlog doorstaan, wij zijn mannen', zeggen de kinderen tegen elkaar.  

Het is aangrijpend te zien hoe de kinderen beïnvloed worden door deze nabije oorlog.

Hier zijn ze gewone kinderen, op weg naar het zwemmen. 

De jongere Yarik, bang. Hij is eventjes weg, met zijn moeder. Gelukkig voor Oleg keert hij tamelijk snel weer terug. 

De band met 'baboesjka' is enorm lief en hecht. Indrukwekkend. 

Dit is een tamelijk gruwelijk onderdeel: via de grote buurjongen Kostja hebben ze een pistool te pakken gekregen. Ze schieten nu kikkers door het hoofd.  

Not people, militaries!  

Oleg en Kostja.  

Aan het begin van de documentaire zien we een weg, we rijden achter een karavaan. Opeens ontploft één van de auto's vóór ons. - Gruwelijk!

Documentairemaker Simon Lereng Wilmont, met Oleg. 

Nogmaals de regisseur. Hij is een Deen, de film is een Deens-Zweedse-Finse productie. Hij won verschillende prijzen. Dit was zijn eerste solo-film.  

Trailer.

 Checkpoint 'Hnutove' in Oekrïne. Deze foto is van Getty-Images, niet uit de docu. 

Ligging Hnutove, onder andere ten opzichte van Mariopol.

Interactive map of ATO zone: Anti Terrorist Operation zone. 'ATO is a term used by media, publicity and government of Ukraine as well OSCE[2] and other foreign institutions[3] to identify Ukrainian territory of Donetsk and Luhansk regions (oblasts)[4] under control of Russian military forces[5][nb 1] and pro-Russian separatists. A significant part of ATO zone is considered temporarily occupied territory of Ukraine.[8]

Partizanen in de ATO-zone; strijden dus tegen separatisten. 

Ik weet niet precies hoe de situatie op dit moment in Oekraïne is. In september is het vredesoverleg (Normandië-overleg) door Rusland afgeblazen, omdat een pro-Russische rebellenleider was vermoord.

Geografie, Geschiedenis en Kiezers

De Nadorst, Blokker.

Met vrienden uit eten geweest, een heerlijke lunch bij De Nadorst, Blokker. 

En onder alle onderwerpen van gesprek zat opeens die vage herinnering aan een man die ik interessant vond. Het ging over politiek, geschiedenis, en over geografische verspreiding.... Ik zag hem nog vóór me, maar erg goed kwam ik niet uit mijn woorden. 

Het was - na lang zoeken kwam ik er thuis wel achter - op de avond van de verkiezingsuitslag van de gemeenteraden van dit jaar. Een deskundige in de studio duidde de uitslagen naar plaats en naar geschiedenis... Nee, niet echt naar geschiedenis, meer naar cultuur, antropologie. Het ging om Josse Voogd, electoraal onderzoeker, ook wel politiek geograaf genoemd. 

Waarschijnlijk kent niemand de Nederlandse kiezer beter dan 'electoraal geograaf' Josse de Voogd (32). Als klein jongetje vroeg hij zich al af waarom kiezers in Callantsoog bij het ene stembureau op de VVD stemden en bij het andere op het CDA. ,,Wat bleek? In het VVD-deel van het dorp woonden veel marinegezinnen. In het CDA-deel meer ouderen." 

Zijn deskundigheid bestond erin, om ons inzicht te geven in het stemgedrag van Nederland en de regionale verschillen daarin. 

Josse de Voogd schreef onder andere het boek Bakfietsen en rolluiken, en is sinds juni 2017 verbonden aan Telos, een universitair kenniscentrum.  Hij werkt nu samen met  BrabantKennis en uitgeverij Ambo Anthos aan een boekproject over de relatie tussen geografie en politieke voorkeur. Hij schreef ook voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Boekomslag, 2011.

Bovengenoemd boek schreef hij in samenwerking met Bureau de Helling, het wetenschappelijk bureau van GroenLinks.

De samenvatting van de uitgever luidt:
'Wordt het straatbeeld gedomineerd door bakfietsen, ja-neestickers op brievenbussen en gevelplanten aan negentiende-eeuwse woningen? grote kans dat GroenLinks hier de grootste partij is. Zie je veel rolluiken, protserige witte hekwerken, bordjes met 'hier waak ik', opgepimpte VW-golfjes en, als je naar binnen kijken, SBS6 op de buis? Dan is de kans groot dat de PVV hier goed scoort.
In het najaar van 2011 publiceert Bureau de Helling een studie van Josse de Voogd naar de electorale geografie van Nederland. Hierin is aandacht voor de politieke tweedeling tussen progressiviteit en behoudzucht, die sterk geografisch zichtbaar is geworden. Tegenover de 'hippe' multiculturele, hervormingsgezinde binnensteden, waar het straatbeeld wordt gedomineerd door bakfietsen en ja/nee stickers, staan de rancuneuze overloopgebieden en randen van het land, waar men zich terugtrekt achter een rolluik en via de tv kennis neemt van een snel veranderende wereld. Het is een tegenstelling die veel te maken heeft met 'lifestyle', maar ook met zaken als groei versus krimp en politieke cultuur. Verder komen er interessante patronen in beeld, zoals de 'Green belt', een zone met veel GroenLinks-stemmers van Alkmaar naar Nijmegen, die bij Veenendaal de 'Bible-Belt' kruist.

De publicatie gaat in op landelijke patronen, maar vooral ook op verhoudingen binnen de steden, een nog vrij onontgonnen onderzoeksterrein. De uitslagen van de Europese, lokale en landelijke verkiezingen worden ruimtelijk geanalyseerd, met uitvoerig kaartenmateriaal. De Voogd spreekt zijn steun uit voor het GroenLinkse ideaal van de compacte stad, waarin verschillende sociale groepen elkaar kunnen blijven tegenkomen en waarmee de bouw van nieuwe buitenwijken vol proteststemmers wordt voorkomen.'

Een mooie recensie, compleet met kaarten, is te vinden op DE SITE RUIMTEVOLK. Een tweede op de site van het AD.

Voorbeeld geplukt van de site Ruimtevolk, copyright Josse de Voogd.

Ik weet zelf niets van deze dingen, ik vind het wel interessant genoeg om te onthouden. Vandaar nu mijn aantekeningen!

Omdat ik niet direct de naam Josse Voogd terug kon vinden, kwam ik ook op andere sites die zich met vergelijkbaar onderzoek bezig houden. Zo kwam ik op de site SARGASSO, één van de oudste weblogs in Nederland. Onder de link bevindt zich het artikele  'modellen van stemgedrag.'

Onder en boven: logo's Sargasso. 

Een andere interessant ontdekking was het boek Verkiezingen op de kaart, door drie auteurs, in samenwerking met de Kiesraad geschreven.

Dit is meer een historisch werk. 

Verkiezingen op de kaart 1848-2010. Tweede Kamerverkiezingen vanuit geografisch perspectief geeft voor het eerst een samenhangend geografisch beeld vanaf de eerste directe verkiezingen voor de Tweede Kamer in 1848 tot de verkiezingen van 2010. In aantrekkelijk vormgegeven kaarten wordt de electorale aanhang van de politieke partijen in de afgelopen anderhalve eeuw gevolgd.
Ik vond ook nog een PDF, een studie over de Biblebelt. Van J.W. van der Giessen. Een onderzoek van 2013 naar het ontstaan van de Biblebelt in historisch-geografisch perspectief. Met interessante kaarten.

Pagina uit de studie van J.W. van der Giessen, over de Biblebelt.

Treffend was het, dat we 's avonds op de televisie bij Nieuwsuur een item zagen over de overerfbaarheid van armoede in de Drentse en Groningse Veenkoloniën. "Opgroeien in armoede is geen zeldzaamheid in de Veenkoloniën. In het Drents-Groningse gebied hebben zo'n twaalfduizend gezinnen moeite om rond te komen. De armoede wordt daar al vele decennia van generatie op generatie doorgegeven. De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) onderzoekt waarom dat zo is.'

Het armoede-gebied, Veenkoloniën Groningen en Drenthe.

Een dochter en vader uit het Nieuwsuur-item over overerfbare armoede in de Veenkoloniën.

Ik maak me sterk, dat die overerfbaarheid ook invloed zal hebben op het stemgedrag!

Hoogleraar Plattelandsontwikkeling Dirk Strijker en economisch geograaf dr. Arjen Edzes doen de komende drie jaar in opdracht van de provincies Groningen en Drenthe onderzoek naar armoede onder zo’n 12.000 gezinnen in de Veenkoloniën. Vaak wordt deze armoede van generatie op generatie doorgegeven. Het onderzoek moet meer inzicht geven in de oorzaken van overerfbare armoede. Dit zal gemeenten en organisaties helpen om de armoede effectiever te kunnen aanpakken.

Laiwarikon, Peter Ghyssaert, 2018.

Ik citeer uit de Trouw, uit een artikel van Janita Monna, die wekelijks schrijft over poëzie:

Laiwarikon V

Er zijn er wel meer die gedichten brullen, die liedjes zingen, of teksten neuriën. Waarom dan een museum voor één van hen? Zijn gave was uniek, omdat zijn woorden nét te zacht werden uitgezongen om helemaal begrijpelijk te zijn. Hoe dichter hij benaderd werd, hoe zwakker en stiller zijn stem klonk. Zou iemand te dichtbij komen dan zou de stem na een laatste fluistering voorgoed kunnen uitdoven. De schaarse bezoekers van het atol werden via smalle, koele zandpaden naar het koloniale huis geleid. Laiwarikon zong innig - klassiek of nieuw geweld, onthutsend keelgeborrel of velouren zang - en zijn lied, dat verrukkelijk hoorbaar was, bleef net onder het geluidsniveau van een totale verstaanbaarheid: flarden woeien weg in elke windrichting en bevruchtten elk gehoor; maar de luisteraars die dichterbij kwamen hoorden de stem langzaam, langzaam wegsmelten, en het paradijs schuifelde achteruit, als een slak in zijn huisje, Toen diezelfde luisteraars zich verwijderden, zwol de stem weer aan. Heerlijk en kwellend! Geluk begon! In zijn strofen school vervulling, rond zijn donkere gestalte glansde een tuin van geluidsgolven. 

Peter Ghyssaert.
Deze dichter heeft een website, zie PETER GHYSSAERT.

Peter Ghyssaert, geboren 1966.

De bundel waaruit het geciteerde gedicht komt.

Ik lees de rubriek van Janita Monna wel vaker, maar ik heb nooit eerder het idee gehad om een gedicht over te nemen in mijn blog. 

Dat ik dat nu wel doe, komt allereerst door mijn grote liefde voor de veldleeuwerik en zijn gezang. Omdat het buiten (ook niet in het voorjaar) nauwelijks meer te horen is, laat ik zijn gezang hier horen via YouTube:

Zang Veldleeuwerik

De leeuwerik verdwijnt, omdat hij niet gedijt op 'het groene asfalt', de weidegronden die helemaal glad zijn, geen polletjes meer hebben, noch stroken met bloemen. Waar zou dat nest moeten komen?

Dat is wel anders geweest. Ik heb jaren fietstochtjes gemaakt over 'mijn leeuwerikenpaadje'. Dat heette helemaal niet zo, maar ik ging daar alleen maar heen omdat ik ze daar altijd hoorde. Soms zongen er wel twee of drie tegelijk! 

Ik heb hun gezang  nog wel eens teruggehoord in films, bij beelden die zich buiten afspeelden; ik meen in Heimat. 

Ook Joseph Roth noemt ze herhaaldelijk, als hij schrijft over de dorpen uit zijn jeugd. Heerlijk, een schrijver die aandacht voor die vogels heeft!

Op één van onze laatste vakanties in Winterberg hoorden we ze ook weer zingen: we gingen verrast meteen op de grond zitten, om ze een poosje te beluisteren. 

Maar naar mijn Leeuwerikenpaadje ga ik niet meer, het is vergeefse moeite. 

Terug naar het gedicht: 

Ghyssaert zegt niet dat hij het over de leeuwerik heeft. 'Laiwariken' klinkt als wat plat-Vlaams uitgesproken leeuwerik, dus het zal wel. Bovendien geeft de boekomslag uitsluitsel. Het is hem heus! 

Maar wat me vooral zo trof in het gedicht was de beschrijving van het geluid, het toe- en afnemen ervan. Het betoverende ook. 

Via Joseph Roth kwam ik toen op de rol van de leeuwerik in literatuur en muziek. Allereerst vond ik terug het gedicht over de 'grijslawerke' van Guido Gezelle: 

Ik vond dit bundeltje van K. Schippers. 

En dit, een mij onbekend boek.

Een kinderboek over Rik de Leeuwerik, die zich verwant meent met de leeuw.

Een leuk stukje uit de NRC, over (zwarte)  leeuweriken in Kazachstan, die nesten bouwen in de poep, om te voorkomen dat hoefdieren hun nesten vertrappen. (De grazers trappen niet graag in hun eigen poep.)  Geen literatuur, wel een leuk weetje, geschreven voor kinderen. 

ZIE HET NRC, ARTIKEL UIT 2015.

Ik vond dit leuke gedicht met schildering van THEO ZWINDERMAN.

Een tegeltjes-wijsheid.

Nog weer een antiquarisch boek.

Een historisch jeugdboek; ik weet niet wat het verband met 'mijn' vogeltje is. 

In het Duits vond ik een boek waarin 'die Lerche' psychologisch en spiritueel wordt uitgelegd: hoge doelen bereiken, grote vreugde, dat soort moois. Zie Traumdeutung, die Lerche.

In het Frans vond ik het oude liedje Alouette; hier in een heel leuke uitvoering. Om de lichaamsdelen te leren benoemen. 

Een spellingsinstructie.

De naam van een wandelclub.

Fietsroutes in de Achterhoek.

Ik vond het verhaal van een neergestort vliegtuig, met de naam Leeuwerik. 1935, bij Brilon, dat wij toevallig goed kennen!

De Leeuwerik neergestort bij Brilon (D)
KLM Fokker F.XII PH-AFL verongelukt bij Brilon op 6 april 1935

De wrakstukken. 

Er is ook muziek over hem gemaakt: dit is een pianostuk van Glinka, The Lark gespeeld door

 Evgeny Kissin

En natuurlijk is er The lark ascending, van Ralph Vaughn Williams

Hier was ik ook blij mee: van Frans Lehar, gezongen door MARTA EGGERTH - Über weite Felder/Wo die Lerche singt (1936)

Ik kom zo'n beetje aan het eind van mijn leeweriken-verhaal. Kijk nog even naar de volgende dappere Dodo: 

Van Vroege Vogels, leeuwerik voert koekoek.

De uitbundig klinkende zang van de veldleeuwerik kan op mooie dagen in het voorjaar van grote hoogte gehoord worden. De mannetjes maken spectaculaire zangvluchten. Eerst klimmen ze tot een hoogte van soms meer dan honderd meter, waarna ze luid zingend omlaag vliegen om in de buurt bij het vrouwtje te landen. Een uitzonderlijk record ligt op 56 minuten. Helaas gaat het zeer slecht met de veldleeuwerik. Sinds 1960 namen de aantallen met 95% af. Daarmee is deze soort een van de grootste slachtoffers van de intensieve landbouw en verruiging van de duinen. Vogelbescherming.

Op de laatste rode lijst, van november 2017, kwam hij ook weer voor. Ze worden met uitsterven bedreigd, wat een groot verlies is. 

Wilt thou be gone, love, tekst William Shakespeare.

Er zijn nog veel meer voorbeelden en/of citaten te geven van/over de leeuwerik. Wilt thou be gone love noem ik als laatste, omdat ik het lied met mijn buurman Klaas zing. 

Horen de geliefden de leeuwerik, brenger van de dag? Of de nachtegaal, en mogen ze nog wat tijd samen zijn? 

Uit Romeo en Julia, van Shakespeare. 

Met name één zin uit het gedicht blijft raadselachtig: De schaarse bezoekers van het atol werden via smalle, koele zandpaden naar het koloniale huis geleid.

Ik denk dat het gedicht onderdeel van het grotere geheel, de bundel is. 'Woorden zijn dieren dieren / noden ons hen te volgen / naar hutten van droom.' 

Het spoor komt uiteindelijk uit op een atol, waar in een aftands museumpje een stem klinkt: Laiwarikon, 'een wezen van mythische proporties.'

Dit alles verandert niets aan mijn eigen liefde voor dit gedicht: het gezang mag van mij beeldspraak zijn voor de dichter.  

As with rosy steps the morn, Lorraine Hunt Lieberson, 1996

Georg Friedrich Händel, 1685-1759

Onderweg naar huis van mijn zusje in het ziekenhuis hoorde ik dit lied, gezongen door Lorraine Hunt Lieberson. Uit Theodora's Händel, en door de presentatrice gezien en gehoord al in 1996, tijdens de uitvoering geregisseerd door Peter Sellars.
Via de playlist van radio vier ontdekte ik de precieze titel, en de naam van de mezzo-sopraan. Heerlijk om er via YouTube nu vrijelijk over te kunnen beschikken, want het is lang geleden dat een lied mij zo aangreep. Het zingt de hele dag door me heen - wat des te indrukwekkender is, omdat  recentelijk nog iemand uit onze nabije kring is overleden. De tekst 'Raise Thou our hopes of endless light...' gaat dwars door het verdriet heen.

 

As with rosy steps the morn, het lied begint op ongeveer 44 seconden.

Lorraine Hunt Lieberson speelt de rol van Irene, vriendin van Theodora; ze zingt: 

As with rosy steps the morn,
Advancing, drives the shades of night,
So from virtuous toil well-borne,
Raise Thou our hopes of endless light.
Triumphant saviour, Lord of day,
Thou art the life, the light, the way!
As with rosy steps. . . da capo

Het oratorium Theodora van Händel dateert van 1750, en is in zijn tijd maar drie keer uitgevoerd. Daar waren twee redenen voor: ten eerste het onderwerp: een heiligenleven, dat niet (meer) in het oude testament stond. Ten tweede de aardbeving die Londen trof in hetzelfde jaar: die deed  een belangrijke sponsor van Händel de stad ontvluchten.

Londenaren ontvluchten de stad bij de aardbeving van 1750.

Toch vond Händel zelf het zijn beste werk, en was onder anderen Lord Shaftesbury er enthousiast over. 

Voor het libretto werd geput uit dit werk van Robert Boyle.

Het is een dramatisch oratorium, en het gaat over de christen Theodora.

Op 28 april wordt haar naamdag gevierd. Theodora was een jonge adellijke vrouw uit Alexandrië die geweigerd had te offeren aan de Romeinse goden. Voor het gerecht bekende ze christen te zijn. De prefect vroeg haar waarom ze niet getrouwd was, aangezien ze van adel was en nog mooi ook, en dus een ruime keus had aan huwelijkskandidaten. Ze antwoordde dat ze zichzelf aan God had gewijd en besloten had maagd te blijven in naam van Christus. Ze bleef vasthouden aan dit besluit, en werd daarom naar een bordeel gestuurd. 

Robert Boyle, 1627-1691.

Filosoof en scheikundige, schrijver van boek boven. Basis libretto

De christen Didymus, die gekleed was in soldatenplunje, ruilde van kleren met haar en zij ontkwam, heelhuids. Toen Didymus ontdekt werd, werd hij gevangen genomen en naar de prefect gebracht, die hem ter dood veroordeelde. De heilige Ambrosius vertelt, dat Theodora het niet aan kon zien dat haar redder alleen ter dood gebracht werd, en zijn voegde zich bij Didymus om vóór Proculus ook ter dood te worden gebracht. Dit gebeurde onder keizer Diocletianus in het jaar 304 in Alexandrië. 

Het verhaal is te boek gesteld door Robert Boyle, zie plaatje hierboven.

Theodora en Didymus ruilen van kleding in het bordeel antieke prent.

Peter Sellars, Amerikaans regisseur, geboren 1946. Niet onomstreden, Elisabeth Schwarzkopf had een hekel aan hem. Theodora was eigenlijk een oratorium, hij maakte er een opera van. 

Zie en luister op THEODORA INTEGRAAL.

 Lorraine Hunt Lieberson: 1954-2006, stierf na lange strijd tegen borstkanker.

Lorraine met haar man, Peter Lieberson, die ook veel te jong stierf aan kanker. 

1946-2011.

Hij componeerde voor zijn vrouw de Rilke-songs en de Neruda-songs. 

‘We were in a secret cathedral’ … the 1996 Glyndebourne production of Theodora, featuring Dawn Upshaw as Theodora and David Daniels as Didymus. Photograph: Mike Hoban

Dvd-hoes

Dawn Upshaw als Theodora

Dit oratorium eindigt als een tragedie, met de dood van beide hoofdpersonen.

David Daniels, in de rol van Didymus. Aria Kind Heaven.