Vision - aus dem Leben von Hildegard von Bingen, Margaretha von Trotta, 2009

Hoes  

Margarethe von Trotta maakte een film over de middeleeuwse Hildegard von Bingen. Deze non leefde van 1098 tot 1179. In 1106 werd ze als tiende kind opgedragen aan God. Ze kreeg huisonderwijs, samen met Jutta van Sponheim, onder leiding van de weduwe Uda von Göllheim.

In 1112, op Allerheiligen (1 november) deed ze intrede in de kluis naast het bendictijner klooster van de Disibodenberg.

Ergens tussen 1112 en 1115 deed ze haar kloostergelofte.

22 december 1136 sterft Jutta, Hildegard wordt dan priores.

In 1141 heeft ze haar eerste grote visioen, ze begint aan haar werk Scivias. Het eerste theologische werk van Hildegard.

Hier werk van een miniatuurschilder; uit Scivias, verbeelding van het Vierde Visioen

Tussen 1141 en 1151 voltooit ze dit, schrijft liederencomposities en Ordo Virtutum, een toneelstuk. De nonnen speelden dit zelf, één keer per jaar mochten ze dan in gewone kleren. De film laat dit ook zien.

1147 schrijft Hildegard haar eerste brief aan Bernardus van Clairvaux.

In 1147 en 1148 vindt de Synode van Trier plaats. Paus Eugenius III leest openlijk uit het werk van Hildegard voor. Hierbij is Bernard van Clairvaux aanwezig.

In 1150 verhuist Hildegard met 20 zusters naar de Rupertsberg. Een eigen klooster wordt gebouwd. Dit nadat ze een visioen gekregen had om dit te doen, zich losmaken van het mannenklooster. Ze ondervond daarbij veel tegenwerking.

Tussen 1151 en 1174 schrijft ze nog een aantal  grote werken: Physica en Causae et Curae; Liber Vitae Meritorium (boek van het verdienstelijke leven)  en het Liber Divinorem Operum (boek van de goddelijke werken).

In 1165 volgt de stichting van een tweede klooster aan de overkant van de Rijn in Eibingen bij Rüdesheim.

1173: secretaris Volmar sterft.

1179: 17 september sterft Hildegard.

Tussen 1181 en 1186 voltooit magister Theodorik de Hildegard-Vita.

Er is een omvangrijke correspondentie van Hildegard bewaard gebleven, meer dan 300 brieven. Juist door die brieven groeide haar bekendheid.

 

Frater Henri Boelaers schreef uitleg bij de miniaturen uit de Scivias. Zie DEZE SITE, voor alle miniaturen. De Frater schreef de biografie De Ariadnedraad van een monnik. Een halve eeuw meditatieve omgang met Hildegard von Bingen. Kampen, 1997.

Voor zover ik weet is niet bekend wie de miniaturen geschilderd heeft. Ik meen dat ze wel van dezelfde tijd zijn als die van Hildegard. Maar schreef zij eerst de Visioenen, en schilderde de miniaturist er toen zijn plaatjes bij? Of was het juist andersom? We weten het niet.

 

Margarethe van Trotta maakte een menselijke film van Hildegard. Alle bovengemelde feiten keren terug. Hildegard is, behalve een sterke en bijzondere vrouw, ook maar een mens. Dat blijkt uit haar verhouding tot de non Richardis. Ze heeft een heel sterke band met haar, die als moeder-dochter wordt beschreven. Maar Hildegard kan haast geen afscheid van haar nemen, als Richardis besluit zelf priores van een ander klooster te worden.

De ondeugd die vaker genoemd wordt, is de jaloezie.

Hildegard hield van de natuur, en stond een gezonde levenshouding voor. Ze wist ook veel van planten en kruiden. Er worden nu nog altijd boeken van haar verkocht over dit onderwerp in Duitsland.

Op zoek naar heilzame planten en kruiden.

... waarover zij haar 'dochters' instrueerde. En over schreef.

Ze werd gesteund door broeder Volmar, tot aan zijn dood.

Hildegard en broeder Volmar

Dit in tegenstelling tot de abt van de Benedictijners, die haar als een werktuig van de duivel zag. Maar Hildegard onderhield betrekkingen met de groten der aarde, o.a. Bernard van Clairvaux. Zelfs de paus las haar werk, en stimuleerde haar haar visioenen te boek te stellen. Puur feministisch was haar actie om onder het mannenklooster uit te komen.

Richardis von Stade, jonge edelvrouw wordt door haar moeder aan Hildegard toevertrouwd.



 

Het bezit van boeken was, zeker voor een vrouw, héél bijzonder in die tijd.

Margarethe von Trotta aan het werk.

Kloosterleven

De hoofdrolspeelster Barbara Sukowa met Von Trotta 

Trailer

Ten slotte een film met Hildegards prachtige meditatieve muziek. Met dito beelden erbij.

 

In 2007 volgde ik een cursus bij de HOVO: Hildegard von Bingen (1098-1179), een allesomvattende vrouw.

Uit die cursus heb ik de tijdtabel gebruikt voor haar leven. Alles komt ook in de film aan de orde.

Ik was speciaal geïnteresseerd in Von Trotta, omdat die ook het leven van Rosa Luxemburg heeft verfilmd. Tot nu toe heb ik die film nog niet te pakken kunnen krijgen. Maar hij circuleert ook op YouTube, dus binnenkort komt ook daar vast een blog van!

 



De Boerenoorlog, Martin Bossenbroek, 2012 (2014)

Boekomslag

Een zeer leesbaar, en bij tijden zelfs spannend boek. De Boerenoorlog 1899-1902 (ook wel de Tweede Vrijheidsoorlog genoemd) wordt besproken aan de hand van de levens van drie mannen in die periode: Willem Leyds, Winston Churchill en Deneys Reitz.

Willem Leyds

Leyds was staatsprocureur van Nederland, later kreeg hij ook een functie bij de Zuid-Afrikaanse Spoorwegen. Dat maakte hem verdacht in de ogen van velen, het kon op belangenverstrengeling wijzen.

Ik raakte tijdens het lezen onder de indruk van zijn integere manier van werken, een juridisch Pietje Precies, die het niet zo gauw op vechten wilde laten aankomen.

Bracht een deel van zijn leven in Zuid-Afrika door, maar later als diplomaat in Europa. Na de Vrede van Vereniging moest hij ander werk zoeken. 

Oorlogscorrespondent Winston Churchill

Het tweede deel is geschreven vanuit het perspectief van Churchill, die als jonge man in Zuid-Afrika werkte als oorlogscorrespondent. Hij was heel avontuurlijk, en vocht ook mee met de Engelsen. Beroemd zijn zijn ontsnapping uit de gevangenis,

Verslag van zijn ontsnapping

en zijn deelname aan de strijd, bijvoorbeeld bij het van de rails duwen van twee wagons. Hij had onwaarschijnlijk veel geluk en gedroeg zich onder vijandelijk vuur als de officier die hij niet was. In zijn journalistieke werk was hij onafhankelijk, hetgeen hem veel kritiek opleverde.

De stukken over Churchill lezen als een spannend jongensboek.

Het derde deel is geschreven vanuit het perspectief van Deneys Reitz, een van de vier broers Reitz (Deneys, Frank, Hjalmar en Joubert.) Hun vader was Francis William Reitz.

 



Deneys Reitz, Boerencommando 

Voor een goed overzicht van het verloop van de gebeurtenissen zie deze uitstekende samenvatting in het  Historisch Nieuwsblad.

Afbeelding uit de Eerste Boerenoorlog 1880-1881. De Slag bij Majuba was vernederend voor de Engelsen.



Ik zelf vond het deel over Leyds het leukste, hoewel dat stuk wel sterk beconcurreerd  werd door dat over Churchill. Maar ik kies toch voor Leyds, omdat ik het interessant vond te lezen hoe Nederland zich verhield tot de Oranje Vrijstaat en Transvaal. En hoe kwam het toch dat de Boeren opeens zo populair geworden waren.
Het stuk over Churchill was soms hilarisch: zo'n vreemde man, met zo'n moeder die zich nergens iets van aantrok. Ik bewonderde zijn moed.
Reitz zei mij het minste, de man zelf kwam voor mij niet tot leven.
Dat was wel het geval met de Boerenoorlog zelf: die is via deze drie mannen zo beeldend geschreven, dat je je er zeer goed een voorstelling van kunt maken. Spectaculair zijn het ontdekken van het goud en de diamanten. Hoe zoiets met zich meebrengt, dat de gehele infrastructuur aangepast moet worden. Dan duikt ook de figuur van Cecil Rhodes, op, de 'Colossus' die alles wat hij hebben wil simpelweg koopt.

Spotprent Rhodes

De man zelf, Cecil John Rhodes.

 

Er komen in het boek heel wat bekende namen voor:

 

President Paul Kruger, die Leyds naar Zuid-Afrika haalde.

Kruger werd 79 jaar; hij overleed in 1904 in Zwitserland. Zijn bijnaam was Oom Paul.

Louis Botha, generaal van de Boeren.

Het driemanschap De Wet, De la Rey en Botha; Boeren.

Hier nog even De la Rey apart; 'de Leeuw van Transvaal'.
 

Een jonge Mohantas Ghandi, die ook een rol speelde in de Boerenoorlog. Hij trachtte aanvankelijk het koloniale bewind de diensten aan te bieden van de Brits-Indische gemeenschap. Maar voor hem en zijn achterban bleven de Engelsen onverbiddelijk met hun colour line. Vanaf toen ging hij in verzet: satyagraha, geweldloos verzet werd zijn nieuwe strategie.

Baden Powell, The Hero of Mafeking. Werd later de stichter van de padvinderij.

Plaatje van Johannesburg, 1888. Schoot als een paddestoel uit de grond na de ontdekking van het goud.

Manschappen Boerenartillerie

Aan Engelse zijde: Lord Kitchener

Lord Roberts

 

Ik wil méér over de Boerenoorlog schrijven zodra wij het gesprek met de Senia-groep hebben gehad. Bijvoorbeeld over de vele slachtoffers die in interneringskampen terecht waren gekomen. Dat deel van de oorlog kende ik niet, en dat maakte veel indruk op me. Zie ook het Vrouwenmonument.

Women's Memorial, ter gedachtenis aan 26.000 (!) gestorven zwarten en Boeren, vooral kinderen, in de Boerenoorlog.

 

 

Recensies:

 



Ik citeer hier een stukje uit de recensie van Acta Historica:

De auteur beschrijft dit alles op vlotte en boeiende wijze. De keuze voor drie hoofdpersonen en zijn voortdurende wisseling van perspectief zorgt ervoor dat de lezer een veelzijdig beeld krijgt van dit fascinerende conflict. Het lijkt echter alsof de auteur twee verschillende doelen nastreeft. Enerzijds wil hij laten zien dat de Nederlandse inbreng in de aanloop en het verloop van de Boerenoorlog aanzienlijk is geweest, anderzijds wil hij ook een totaalbeeld geven en deze inbreng in passen in het geheel. Gevolg is wel, dat een groot gedeelte van zijn boek gebaseerd is op bekende informatie. Hoewel hij zeker een belangrijk deel toevoegt, baseert hij zich voor het tweede en derde deel van zijn werk door zijn keuze voor twee (met name in de Engelstalige wereld) bekende (sleutel)figuren, op veelal reeds bekende informatie. Hij vervalt hiermee ten dele – ondanks de vele wisselingen van perspectief – in de traditionele geschiedschrijving van de oorlog. Het was wellicht beter geweest, vooral ook voor een nog verdergaande analyse van de Dutch connection om twee andere, bijvoorbeeld Nederlandse, hoofdpersonen te kiezen. Bijvoorbeeld een figuur uit politiek Den Haag, een vrijwilliger in de Boeren- (of zelfs Britse) gelederen of een in één van de veldhospitalen werkzame Nederlandse vrouwen.

 

Opmerkelijk vond ik deze reactie van Arie Kok, in het artikel Gereformeerden in oorlog:

De Boerenoorlog is een stuk geschiedenis dat ook over ons gaat. De romantiek van Penning blijkt een tijdgebonden beeld. Bossenbroek zou er iets van moeten hebben. De betekenis van het geloof voelt hij niet echt aan. Maar zijn boek is sprankelend en doorwrocht.

 

Ik laat hier een drietal foto's zien van beelden in het Freedom Park in Zuid Afrika, zoals Bossenbroek ze noemt:

Die afskeid, 11-10-1899, laat het vertrek naar het front zien van een strijdlustige jonge Boer bij het uitbreken van de oorlog.

Die banneling, grootvader met kleinzoon aan de reling van een schip. als symbool voor de vele duizenden krijgsgevangen Boeren die in de loop van de oorlog door de Britten werden overgebracht naar kampen overzee.  

Die Bittereinder 1902, verbeeldt de toestand van de overgebleven commando's aan het eind van de oorlog: een moegestreden Boer op een scharminkelig paar, getekend door jaren van ontberingen maar desondanks met rechte rug.

Ik stuitte op internet op een liedje dat ik nog van vroeger nog ken. (Alleen het refrein.)  Het is waarschijnlijk een bewerking van een lied uit de Amerikaanse Burgeroorlog, bewerkt voor een van de twee Boerenoorlogen in Zuid-Afrika.

My Sarie Marais is so ver van my hart,
Maar'k hoop om haar weer te sien.
Sy het in die wyk van die Mooirivier gewoon,
Nog voor die oorlog het begin.

O bring my t'rug na die ou Transvaal,

Daar waar my Sarie woon.

Daar onder in die mielies

By die groen doringboom,

Daar woon my Sarie Marais.

Ek was so bang dat die Kakies my sou vang
En ver oor die see wegstuur;
Toe vlug ek na die kant van die Upington se sand
Daar onder langs die Grootrivier.

O bring my trug na die ou Transvaal,

Daar waar my Sarie woon.

Daar onder in die mielies

By die groen doringboom,

Daar woon my Sarie Marais.

Die Kakies is mos net soos 'n krokodillepes,
Hulle sleep jou altyd water toe;
Hul gooi jou op n skip vir 'n lange, lange trip,
Die josie weet waarnatoe.

O bring my t'rug na die ou Transvaal,

Daar waar my Sarie woon.

Daar onder in die mielies

By die groen doringboom,

Daar woon my Sarie Marais.

Verlossing het bekom en die huis terugkeer was daar,
Terug na die ou Transvaal;
My lieflingspersoon sal er vas en zeker wees
Om my met 'n kus te beloon.

O bring my t'rug na die ou Transvaal,

Daar waar my Sarie woon.

Daar onder in die mielies

By die groen doringboom,

Daar woon my Sarie Marais.

Hetzelfde gevoel van nostalgie heb ik niet voor de boeken van Louwrens Penning. Ik heb er één deeltje antiquarisch van gekocht, De Verkenner van Christiaan de Wet. Ik heb ze niet als kind gelezen. Ik denk dat dat komt omdat het erg christelijk-gelovig aandoet, en voor mij als katholiek meisje was dat van het verkeerde geloof. :-)
Het boekje is van begin twintigste eeuw, zoals alle deeltjes van de Wessels-serie.
Hoe leuk ook om te lezen, ik heb het niet afgemaakt. Bossenbroeks boek zelf is al één en al oorlogsverslag, het werd me iets te veel van het goede (kwade).

Hier nog een stukje documentaire. 

En ten slotte: de auteur, Martin Bossenbroek.

Das letzte Schweigen - Baran Bo Odar, 2010.

Hoes

De Belgische zender Canvas biedt op de vrijdagavond goede films aan. Deze was van iets minder kwaliteit, maar nog altijd goed.

De maker ken ik eigenlijk niet, Baran Bo Odar. Een Zwitser van geboorte.

Het bijzondere van de film is eigenlijk, dat de dader niet gepakt wordt. Het gaat om een pedofiel, Peer Sommer, die in 1989 een moord pleegt op een 13-jarig meisje. Hij wordt bij die daad gadegeslagen door zijn vriend, Timo Friedrich, met wie hij een relatie van medeplichtigheid heeft. In de zin van: samen naar kinderporno kijken.

Zo veel jaar later pleegt de vriend - inmiddels netjes getrouwd en vader van twee kinderen - een moord op een 11-jarig meisje, precies op dezelfde plaats als zijn 'vriend' destijds deed.

De politie onderzoekt de moord. Er is een rechercheur in ruste, die contact onderhoudt met de moeder van het eerste slachtoffer. Verder een zwangere agente, en een agent die getroebleerd is omdat zijn vrouw net een half jaar dood is.

De zwangere vrouw komt heel dicht bij de oplossing van de oudste moord, ze ondervraagt de pedofiel, die als aardige conciërge werkt in een flatgebouw. Ze ontkomt op het nippertje, want hij staat al met een mes klaar om haar te vermoorden.

De tweede moordenaar heeft last van zijn geweten, en pleegt zelfmoord. De politie is er dan van overtuigd, dat deze man beide moorden heeft gepleegd, en onderzoeken niet verder. Alleen de wat warrige inspecteur blijft overtuigd dat er twee mensen in de rode auto gezeten moeten hebben.

 

De film is naar een boek van Jan Costin Wagner, een krimi. Het verhaal is niet altijd overtuigend. Wel lijkt het me aannemelijk dat het gebeurt dat een schuldige om zo'n soort reden als hier tóch vrij blijft rondlopen. 

De regisseur 

Slachtoffer gedumpt

Zoeken naar het lichaam

Oud-agent en moeder van eerste slachtoffer

Rechts de eerste dader, links de tweede.

Samen aan de kinderporno

De wat warrige agent, die het tenslotte bij het recht eind heeft - maar niet wordt geloofd.

Dader 2 met vrouw en kind

Onderzoekers

Poster 

Trailer

Het is allesbehalve een krimi in de gewone zin. Daarvoor probeert de regisseur toch te goed de zielenroerselen weer te geven van de pedofielen. En ook van de agent, die zo tevergeefs goed werk verricht. Die donkere kanten staan in schril contrast met de af en toe prachtige landschapsbeelden. 

Faust, Sukorov, 2011

Hoes

Na Goethes Faust (zie HIER DE LINK NAAR MIJN BLOG) kreeg ik nu de kans om de Faust te zien van Alexander Sukorov, een Russische filmer. (De dialoog is overigens in het Duits).

Het was een soort cultuurschok om naar deze film te kijken. Zou het waar zijn, dat dit een typisch Russische manier van filmen is? Hallucinatorisch is het beste woord om de film mee te omschrijven. Interessant is dat Poetin voorzag in de fondsen ervoor; de film zou een middel zijn om de Russsische met de Europese cultuur te integreren.

Sukorovs Faust maakt deel uit van een tetralogie; alle vier de films hieruit behandelen het thema macht, in het bijzonder 'the corrupting effects of power'. Het gaat om de films Moloch van 1999, over Adolf Hitler; Taurus uit 2001 over Vladimir Lenin, en The Sun uit 2005 over Hirohitho. Faust is dus de enige niet-historische figuur. Sukorov maakte gebruik van de Faust-legende, van de literaire bewerking door Goethe, en door die van Thomas Mann.

Faust streven is de mens te begrijpen. Dit gaat soms heel letterlijk, bijvoorbeeld aan het begin van de film, doordat hij bij een autopsie de ziel van de mens zoekt in zijn ingewanden.

In zijn geest is hij ook maar bezig met het begin van het Johannes-evangelie: In den beginne was het Woord. Als hij kennis heeft gemaakt met Mauritius, letterlijk de donkere, Mephistoles dus, verbetert Mauritius hem: in den beginne was de daad.

Deze Mauritius is een geldlener, iemand met een amorf lichaam, en een onvolgroeide penis onderaan  zijn rug, in plaats van een staart. Als Faust zegt dat hij niet naast de kerk mag poepen, zegt hij: inderdaad, dat is waar ook, ik moet het erin doen.

Deze, en andere vreemde figuren, maken de film hallucinatorisch. Hij speelt zich af in een Bruegeliaans, middeleeuws decor, met veel dieren (een ooievaar stapt rond) en allerlei vreemde types. Er wordt veel gevochten, de lichamen zijn haast opgepropt tegen elkaar, of tussen de wielen van allerlei karren. De opnames zijn in sepia, en de camera verwringt de figuren soms. Dwars door die beelden heen klinkt Strauss-muziek, alsof het hemelse zich mengt met het aardse. De film is opgenomen in voornamelijk Tjechië en IJsland.

Ik herkende bepaalde motieven uit Goethe: de assistent van Faust, Wagner; diens vinding van de homunculus, een soort zelfgemaakte mens; Goethes Faust is met de vertaling van het Johannes-evangelie bezig; het pact met de duivel wordt met bloed getekend; de niet bedoelde moord op de broer van Greetje, Valentin, en de dood van Greetjes moeder door een teveel aan slaapmiddel.

Het allermooiste is de laatste helft van de film. Faust en Mauritius zijn dan alleen in een prachtig landschap, dat is dat van IJsland. Je ziet een geiser in een gat onder water borrelen.

Faust verdraagt het gepraat van Mauritius niet langer, en begraaft hem levend onder stenen. Hij blijft achter in de hel van eenzaamheid, die het schitterende landschap is.

De bekering en redding van Greetje ontbreken in de film. 

Isolda Dychauk als Greetje

De homunculus

De hel van eenzaamheid waarin Faust achterblijft.

Johannes Zeiber als Faust

Anton Adasinski als geldschieter Mauritius. Een monster onder zijn kleren.

Greetje in close up

De twee opponenten.

Een van de vreemde figuren die ronddwalen in de film.

 

Geweldig gat in het water, IJsland.

Sukorov met Gouden Leeuw 

Trailer.