Sophie Scholl - die letzten Tage, Marc Rothemund, 2005.

Filmposter

De film is gebaseerd op dit boek, geschreven door Inge Scholl; ik blogde hier al eerder over, zie DEZE STUDIEBOL.

De film begint met de fatale verzetsdaad van broer en zus Scholl: het verspreiden van vlugschriften tegen de nazi's op de universiteit. 

Ondervraging door de gestapo. De lamp wordt op haar gezicht gericht.

Het samenwerkingsverband van de verzetsmensen was nog iets groter dan alleen Hans en Sophie Scholl. 

Dit ultieme moment verraadde hen: de papieren dwarrelden in de grote hal neer. 

Verhoorkamer, Mohr heette de ondervrager. De tekst schijnt echt te zijn, zoals overgeleverd in de protocollen. 

Zo zagen Hans en Sophie er in werkelijkheid uit. 

De grootst engerd in de film was wel de rechter die hen ter dood veroordeelde. Hoezeer ik ook zou wensen dat het in het echt niet zo gegaan zou zijn, de feiten bewijzen dat dat wél zo was. Dit boek is aan de man gewijd, hij heeft velen om futiliteiten de dood in gejaagd. Roland Freisler was zijn naam 

De acteur die Freisler vertolkt: 

Roland Freisler in het echt. 

Nogmaals de historische Sophie. 

Voorgeleiding; Robert Mohr heeft nog wel enig meegevoel voor haar. Maar is toch vooral uiterst strikt in zijn beoordeling. Zij bedreigt Duitsland en bespot Hitler.

Ik keek met even veel interesse naar Sophies gezicht, als naar dat van Mohr. Karakter werd heel goed uitgebeeld. 

De film greep ons erg aan. Zo jong, en dan om zoiets ter dood veroordeeld! Hier kijkt ze verlangend naar de buitenlucht, de wolken en de zon. 

Hier staat ze terecht voor die engerd, met in de zaal mee-klappende bruten. 

Een laatste omhelzing voor de executie: onthoofding. De derde man is Christoph Probst, vader van vier kinderen, de jongste een paar weken oud. Zijn vrouw heeft kraamvrouwenkoorts. Zijn leven werd evenmin gespaard. 

Niet alle recensies waren lovend: DEZE VAN DEUTSCHLANDFUNKKULTUR

vindt dat Sophie te veel als een heilige wordt afgebeeld, en dat er van mythevorming sprake is.

Deze van Cinemagazine vertolkt meer mijn eigen gevoel.

Ik wijs er bovendien nog eens op, dat de teksten kloppen met de werkelijkheid. Ik bleef wel met de gruwelijke vraag zitten, wat ik zelf gedaan/gedurfd zou hebben. 

Trailer

Regisseur Marc Rothemund, geboren 1968.

Fiddler on the Roof, Norman Jewison, 1971.

Filmposter

Film uit 1971, gebaseerd op de roman Tevje de Melkboer, van Sjolem Aleichem.

De roman werd in 2008 door Willy Brill vertaald; het werd voor het eerst opgevoerd in 1017, ik kon het jaartal van publicatie niet vinden. 

Het verhaal speelt zich af in 1905. Tevje is een Joodse melkboer in Anatevka, een kleine Russische sjtetl (klein stadje). Hij wil, zoals alle andere Joden in het dorp, vasthouden aan de traditie, want dat geeft zekerheid. Er komen echter nieuwe tijden. De Joden worden in tsaristisch Rusland veelvuldig door de autoriteiten geïntimideerd.

Een straat in een Poolse sjtetl, anno 1916; links onderin Duitse punthelm, WO-I

Tevje besluit zijn dochter Tzeitel uit te huwelijken aan de veel oudere slager Leiser Wolf, maar geheel in strijd met de traditie blijkt ze zelf al een partner gevonden te hebben: de kleermaker Mottel. Mottel heeft, in tegenstelling tot de slager, geen geld, maar Tevje geeft uiteindelijk toch zijn zegen aan het huwelijk. Zijn tweede dochter, Hodol, krijgt een relatie met een Joodse revolutionair die verbannen wordt naar Siberië. Hodol volgt hem, en met moeite kan Tevje de gedachte verdragen dat hij zijn dochter waarschijnlijk nooit meer zal zien. Zijn derde dochter Chava trouwt met de christen Fjedka. Dat laatste wordt Tevje te veel: hij besluit zijn dochter dood te verklaren en hij negeert ze als Chava en Fjedka hem liefdevol proberen aan te spreken. Als alle Joden uit het dorp op bevel van de tsaar wegtrekken, ook tot verontwaardiging van Fjedka, wenst hij haar in stilte Gods zegen.

Tevje, gespeeld door Chaim Topol, kortweg Topol genoemd. 

Chaim Topol in Sydney. 2016; foto van Noel Kessel. Topol werd geboren in 1935; Topol doet tegenwoordig alleen nog charitatief werk, geen films meer. 

1912-2010, Joseph Stein

De film is, behalve op de roman, ook gebaseerd op de eerdere musicals. De eerste was van Joseph Stein, op Broadway, ik meen van 1964. De titel was daarvan ook al Fiddler on the Roof. 

Norman Frederick Jewison, geboren Canadees, 1926. Hij regisseerde deze film. Hij was/is tevens acteur en filmproducent. 

Dochter Tzeitel; trouwt uit liefde met een arme, hardwerkende kleermaker, die spaart voor een naaimachine. De koppelaarster had een dikke oude rijke slager voor haar in het hoofd. 

Huwelijk; het wordt wreed verstoord door een 'kleine progrom'. De hele boel wordt kort en klein geslagen. 

Sjabath. 

Tevje en zijn vrouw. Hij is traditioneel de baas, zij heeft traditioneel de broek aan. Na 25 jaar huwelijk vragen ze zich af of ze van elkaar houden. Dat is blijkbaar de nieuwe norm, in plaats van het koppelen op grond van economische motieven. 

Ik vind de titel zo mooi; en de betekenis erbij. 

Marc Chagall. Le violoniste, 1912-1913.  Stedelijk Museum Amsterdam. 

Dit schilderij was de inspiratie voor de titel. 

De violist
Bij een musical of opera is het gebruikelijk dat het orkest vrijwel onzichtbaar is voor het publiek. Bij Fiddler on the roof staat een van de musici echter op een hoge plek op het toneel. Hij is de violist op het dak waarnaar de titel verwijst. In de eerste scène legt Tevje uit dat die muzikant probeert er het beste van te maken zonder zijn evenwicht te verliezen. En zo is het leven in Anatevka. Dankzij hun tradities blijven de bewoners in evenwicht.

Als aan het eind van de film de sjtetl leegloopt, de Joden verdreven worden, zien we op de achtergrond ook weer de violist spelen. 

Dit beel vind ik buitengewoon krachtig. Voor mij laat dat zien hoe het tragische gecombineerd wordt met het lichte - wat steeds in de film gebeurt. 

Leuke collage; midden onderin bij voorbeeld de nachtmerrie die Tevje verzint, om zijn vrouw te overtuigen hun dochter niet aan de slager te geven. 

Nog maar eens de violist. 

Tevjes paard is kreupel, hij duwt en trekt zijn karren zelf. 

Deze blik omhoog laat zien hoe hij communiceert met god. Heel grappig. 

In Nederland kwam de musical in de 20e eeuw uit onder de naam Anatevka, de naam van het dropje waar de familie van Tevje woont. Hij werd talloze malen gespeeld, met steeds andere acteurs en regisseurs. 

De laatste Nederlandse uitvoering was onder regie van Ruut Weissman, een glansrol was weggelegd voor Thomas Acda als Tevje. Weissman kwam in opspraak in verband met de Me Too-affaires, en was daardoor afwezig tijdens de première. De cast herkende zich niet in de aantijgingen zo maakte ze bekend. Karin Bloemen behoorde bij de beschuldigende slachtoffers. 

Thoma Acda met zijn medespelers. 

Dit moet weer de nachtmerrie zijn. 

Poster voor de musical van 2017.

Opname van de uitvoering. 

Ruut Weissman.

Trailer.

Kirschblüten und rote Bohnen, Naomi Kawase, 2015.

Filmposter. We zien de drie hoofdpersonen, v.l.n.r.: Wakano, gespeeld door Kyara Uchida; Tokue gespeeld door Kirin Kiki, en Sentaro gespeeld door Masatoshi Nagase.

Dit is het boek waarop de film is gebaseerd. 

Samenvatting van het verhaal: 

Sentaro's leven lijkt mislukt. Hij heeft een strafblad, drinkt te veel en zijn droom om schrijver te worden is slechts een verre herinnering. Enkel de kersenbloesem geeft nog wat vreugde. Hij brengt zijn dagen door in een kleine banketbakkerij die dorayaki verkoopt, een soort pannenkoekje gevuld met zoete bonenpasta. Maar alles staat op het punt te veranderen.

Tokue onder de kersenbloesem. 

In zijn leven komt Tokue, een oudere vrouw met misvormde handen en een bewogen verleden. Hij neemt haar in dienst, ondanks haar gevorderde leeftijd, en krijgt daar geen spijt van: Tokue maakt de beste zoete bonenpasta die Sentaro ooit heeft geproefd. Ze begint hem haar vak te leren, maar naarmate hun vriendschap bloeit, wordt het onmogelijk om aan de sociale druk te ontsnappen. Er wordt namelijk een duister geheim van Tokue onthuld, met verwoestende gevolgen. Sweet Bean Paste. de title van het Engelse boek, is een ontroerende roman over de last van het verleden en de verlossende kracht van vriendschap. 

Ik zag de film op Canvas, met de Duitse titel. In het Japans heet hij eenvoudig An. 

Collage, van een Japanse site.

Ongetwijfeld is Tokue de hoofdpersoon van de film en het boek. Ze heeft een bijzondere persoonlijkheid, die erg 'zen' aandoet. Ze luistert naar de natuur, naar de bonen in de pan, eigenlijk naar alles om zich heen. Dat levert haar een innig contact op met de wereld om haar heen. Dat ze slaagt in die verbondenheid bewijst haar bonenpasta, die zo verbluffend lekker is, dat het winkeltje van Sentaro opbloeit. 

Tokue als toegewijde keukenhulp (eigenlijk: kok) aan het werk. 

Het geheim van Tokue is, dat ze lepra heeft gehad, wat te zien is aan haar misvormde handen. Dit wordt ontdekt door een jonge vriendin van haar, Wakano. 

Wakano.

Wakano heeft juist een goede band met Tokue, ooit zal Tokue voor haar vogeltje zorgen, heeft Tokue haar beloofd. Wakano vraagt naar het waarom van de vergroeide handen, en komt er dan al neuzend in de boeken achter dat Tokue lepra heeft gehad. 

Zo leren we ook in deze film, dat lepra ook in Japan bestaat/bestond, en dat lepralijders tot nog niet eens zo lang geleden afgezonderd leefden. 

Door de moeder van Wakano (dat vertelt Wakano) wordt het praatje rondgestrooid, en komt er niemand meer in de winkel. 

Sentaro en Wakano bezoeken Tokue, die totaal niet rancuneus is. Tokue leeft nog steeds in afzondering met lotgenoten, zo blijkt. Ze is en blijft de wijze oude vrouw die het leven accepteert zoals het komt, en totaal in vrede met zichzelf en de wereld leeft. 

Tokue gelukkig bij de kersenbloesem. Uiteraard was ze erg blij met haar baantje bij Sentaro in het bakkerijtje. Ze behoudt haar innerlijke rust.  

Niet lang daarna sterft ze. Sentaro's bestaan in zijn winkeltje staat op de tocht, de eigenaar wil een familielid daar de boel over laten nemen; een proleetje. 

Tokue sterft, en laat Sentaro haar prachtige keukengerei na, + het recept van de dorayaki. Sentaro gaat ermee in het park staan in een eenvoudige kraam. De film eindigt ermee dat hij tien pannenkoekjes verkoopt. 

Sentaro en Wakano; Wakano is de echte kleindochter van Kirin Kiki (Tokue); Kiki overleed in 2017.

Einde van de film; de fantastische dorayaki  worden opnieuw aan de man gebracht, in alle vrijheid. 

Masatoshi Nagase als zichzelf. 

Kirin Kiki als zichzelf. 

Regisseur Naomi Kawase.

Korte trailer, Duits nagesynchroniseerd. Ik bekeek hem in het Japans, met Nederlandse ondertitels.