Great Expectations, David Lean, 1946

Filmposter

Het is erg leuk om zo'n oude film te bekijken, en tot de slotsom te komen dat het ondanks alle onwaarschijnlijkheden en tijdgebondenheden een mooie film is!

Het plot is naar het boek van Charles Dickens met dezelfde titel, geschreven in 1860-1861; het verscheen in die jaren eerst als feuilleton. 

Één van de verrassingen bij deze film zat  aan het eind, toen we achterhaalden wie de regisseur was: David Lean. Deze man is niet de eerste de beste: hij regisseerde spektakelfilms als Lawrence of Arabia, The Bridge on the River Kwai, Doctor Zhivago en A Passage to India. 

Lean leefde van 1908 tot 1991. Hij won vijf keer een Oscar, één voor Great Expectatations.

Hier zien we Miss Havesham, samen met de jonge Estella. 

Hoofdpersoon is de wees Pip. Hij komt terecht in het grote huis van Miss Havesham, die wil dat Pip daar komt spelen, tot haar vermaak. Miss Havesham is een excentrieke dame, met veel geld.  In het huis onbtmoet Pip een ander kind, het meisje Estella, op wie hij op slag verliefd wordt. 

Die rijke dame brengt haar tijd alleen maar treurend door, zittend in een fauteuil, naast een gedekte tafel waar niemand aan komt zitten. Een verloren liefde. Met dan die kinderen als vermaak. Het haardvuur dat we zo mooi zien op de foto zal haar uiteindelijk fataal worden.

Zo betreedt Pip haar kamer voor het eerst, als kleine jongen. 

Het verhaal is een beetje 'raar',  wat onwaarschijnlijk en alles dubbeldik erbovenop liggend. Zie de vreemde hobby van de dame: graag spelende kinderen om zich heen hebben. Maar het Dickens-achtige is ook juist wel weer erg leuk: de kerkhof-scenes, de duidelijke stellingname: rijken zijn slecht, armen goed. En de film-tijdgeest van 1946 is ook charmant. De vieze kamer waarin Miss Havisham zich uit het leven heeft teruggetrokken, en alleen maar bij de haard zit, naast een langge gedekte tafel, die alleen maar verstoft. De hele kamer zit vol spinnenwebben!  
Onze hoofdpersoon Pip, de wees, woont bij zijn akelige zus en haar aardige man, een smid. Hij ontmoet de andere protégé van Havesham, Estella, in het huis van Havesham. Ze presenteert zichzelf als een meisje zonder hart. Maar Pip is op slag verliefd op haar.  

Zo is de eerste ontmoeting in het boek van Dickens afgebeeld. 

Estella kijkt neer op arme mensen, dus op Pip. Maar zie wat de geschiedenis in petto heeft: Pip wordt later een rijk man, door een weldoener die hem onbekend is. 

Dit is de weldoener van Pip. 

De onbekende weldoener heet Mr. Magwitch; hier zien we hem, zoals afgebeeld in de roman van Dickens. Dit is het moment dat hij komt opdagen en zijn identiteit aan Pip bekendmaakt. 

Estella blijkt zijn dochter - zo'n prachtige Dickiaanse onthulling! Maar Estella weet daar niks van. 

Het leven van Pip heeft een onverwachte wending genomen door de rijkdom die hem zomaar in de schoot geworpen werd. Hij dacht altijd, dat hij de toelage van Miss Havesham gekregen had. Hij heeft er een opleiding van kunnen volgen en is een vooraanstaand heer met een hoge zijden hoed geworden, een enorme strik onder zijn kin. Maar het geld bleek achteraf van de arme sloeber te zijn gekomen - die zelf in later leven ook geen arme sloeber meer was - die hij ooit, als jongen op een  kerkhof te eten heeft gegeven. Uit dankbaarheid steunde deze man in het geheim Pips ontwikkeling. Intussen is er wel een conflict  sluimerend tussen deze ex-crimineel, en een andere, met een litteken over de wang. Die Pips dood gezworen heeft. Gewoon uit kwaadaardigheid. 

Pip bedankt Havesham voor het geld, in die verstofte kamer van haar. Hij verkeert dan nog in de waan dat het geld van háár afkomstig was. Zo aardig ws ze echter niet. Als hij de waarheid heeft gehoord, laat Pip het zonlicht binnen in die nare kamer, Havesham vliegt helaas in de brand door een brandend houtblok dat uit de haard viel. 

Ongeveer gelijktijdig ontdekt  Estella wie ze echt is - een dochter van Pips weldoener! En daarmee blijkt ze helemaal geen luxe hotemetoot, maar ook maar een gewoon mens. Mét die ontdekking vindt ze haar hart en,  hoera! - haar liefde voor Pip. Pips weldoener sterft helaas, maar pas na een ongelooflijk spectaculaire scene op zee (of op de Theems?) waarbij de schurk met het litteken vermalen wordt door de schoepen van een schip... Echt spannend en ongelooflijk om te zien, voor die tijd. 

(Ik vond er helaas geen foto's van.)

Aan het eind komt alles goed: Estella doorziet nu ook de voosheid van haar rijke aanbidders, en houdt van Pip en vice versa. 

Foto van een van de scenes op water. 

Lachen als je die hoge hoed ziet, in die roeiboot!

Hoe verliefd Pip ook is, het duurt lang voordat die liefde beantwoord wordt!

In dit chique milieu schaamt de jonge Pip zich voor de smid, die zijn pleegvader is. Toch zal hij de gewone mensen nooit verloochenen. 

Dit is de regisseur David Lean, in 1965. 

Trailer.

De titel slaat op de wens van Pips weldoener, van Pip een man te maken 'of great expectations',  met goede vooruitzichten. 

Wisselwachter, Geert Mak, 2025.

Boekomslag

Op de kaft vlnr: premier Churchill, Harry’s dochter Diana en Harry Hopkins bij het Witte Huis.

Ton en ik hebben dit boek met heel veel plezier gelezen, Het stond nog op de lijst van de leesclub, maar we slaagden er niet in het voor onze samenkomst over dit boek op tijd uit te hebben. Sinds Tons herseninfarct op 23 april 2024 kan ik alleen nog aan hem voorlezen, andersom gaat niet meer. Dat, en andere beperkingen van Ton sinds zijn CVA maken dat het voorlezen niet erg opschiet. 

Genoten hebben we er wel zeker van.

Met de persoon Wisselwachter is bedoeld Harry Hopkins, een voor ons (en voor vele anderen!) een totaal onbekend figuur uit de Amerikaanse geschiedenis. Mak heeft allerlei boeken en archieven doorgespit, en kwam zo tot dit indrukwekkende boek. Hopkins was raadsman van Roosevelt, mede-onderhandelaar, minister van buitenlandse zaken. 

Harry Hopkins, 1890-1946

(Foto zonder jaartal.)

Niet alleen het leven van Hopkins maakt het boek zo interessant, voor ons leverde het ook veel meer inzicht op in de geschiedenis van voor, en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wij zijn als Nederlanders opgevoed met kennis van de Wereldoorlog die zich eigenlijk beperkt tot de vaderlandse geschiedenis, en ook veel van de Holocaust. Natuurlijk weten we ook van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, en zo zijn er wel meer deelgebieden te vinden waar we iets van weten.

Niet dat dit boek pretendeert compleet te zijn, maar het feit dat de Amerikaanse president centraal staat, mét de 'wisselwachter' als zijn rechterhand, maakt dat we veel meer  oorlogsgebieden de revue zien passeren. 

Én:  het perspectief ligt anders. 

Voorbeeld van een serie foto's die Adolf Hitler (1889-1945) door Heinrich Hoffmann had laten maken. Hitler besteedde veel aandacht aan de indruk die hij tijdens toespraken op zijn toehoorders maakte.

Ik was bij voorbeeld geschokt door de oorlog die Hitler tegen Groot Brittannië heeft gevoerd. Zo veel bommen, ook op Londen. 

We zien ook de aandachtsgebieden Italië, Griekenland, Afrika voorbij komen. De onderhandelingen tegen het eind van de oorlog, met Roosevelt, Churchill, Stalin én met Harry Hopkins maken heel veel indruk. Harry Hopkins is ongelooflijk knap in het snel denken, en weet moeilijke karakters voor zich in te nemen, én voor dat moment te verzoenen: Stalin, Churchill, Roosevelt zelf (tot een bepaald moment) praten graag met hem, en hij weet veel te bereiken. 

Hopkins pleegt trouwens enorme roofbouw op zichzelf. Hij heeft al niet zo'n geweldige gezondheid, maar hij doet ook niets om zichzelf te ontzien. Hij rookt en drinkt, vooral met Churchill, maar ook met Roosevelt méé; slaapt weinig, negeert doktersvoorschriften. Talloze malen ligt hij in het ziekenhuis, maar hij is in staat om doodziek op te staan en toch weer mee te reizen naaar een belangrijke onderhandelingstafel. 

In zijn manier van doen is hij een sloddervos, creëert chaos om zich heen en kleedt zich slecht. Hij eindigt broodmager en ziek. 

Aan Missy Lehand is een biografie gewijd die haar haar plaats in de geschiedenis geeft. 

Het boek laat ook veel persoonlijke geschiedenisssen zien. Het huwelijk van Hopkins met Barbara loopt stuk, hij ontmoet een nieuwe vrouw, Louise; we lezen het verdere verloop van de levens van zijn kinderen.

Hetzelfde geldt voor Roosevelt, die veel getrouwen om zich heen had, naast Hopkins. Ook een aantal vrouwen, die een grote rol spelen in het Witte Huis. Een erg aardige man was Roosevelt niet in het persoonlijke vlak: aangrijpend vond ik het verhaal van Missy Lehand, de vrouw die een herseninfarct kreeg, en daarna verdween uit het Witte Huis, maar ook uit de aandacht van Roosevelt. Haar belangrijke plaats in het Witte Huis werd vrijwel onmiddellijk ingenomen door Lucy Mercer, een oude liefde van FDR. Die daarmee trouwens ook Roosevelts echtgenote 'verdreef', Eleanor Roosevelt. 

Hopkins dochter Diana komt veelvuldig voor in het boek, zij woonde ook in het Witte Huis. 

Geen idee had ik trouwens dat het Witte Huis zo veel kamers herbergde, Hopkins woonde daar ook lang. Churchill had er een eigen suite. 

Eleanor Roosevelt, 1884-1962 .

The New Deal krijgt veel aandacht, dat vond ik ook interessant. Die speelde vóór de Tweede Wereldoorlog, en was voor mij een ongekend staaltje van indealisme. Prachtig! Helaas mislukte die New Deal, wat samenviel met de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, toen er een oorlogseconomie moest komen. Binnen heel korte tijd moesten er tanks, bommenwerpers, jeeps, allerlei oorlogstuig gemaakt worden. Deze New Deal slaagde wél. Toen de Geallieerden aan de invasie begonnen, was er volop materieel, dat over de oceaan naar Groot Brittannië was overgebracht. Ongelooflijk!

Gruwelijk zijn de verhalen van de bevrijdingsoorlog die de Geallieerden voerden. Want de policy was zo veel mogelijk mensen (Duitsers) te doden, die anders mogelijk maar mee konden vechten met Hitler. Haast niet te verteren bij het lezen.

Door brandbommen veroorzaakte branden in Dresden tijdens de tweede aanvalsgolf door de britse luchtmacht. Filmstill 13-14 februari 1945.

Fotocollectie Imperial War Museums

Lees hierover: Het Stenen Bruidsbed, Harry Mulisch. 

Stalin speelde een geweldig belangrijke rol, omdat hij erin slaagde de Duitsers te stoppen. Zonder Stalin was het beëindigen van de oorlog wellicht niet mogelijk geweest, en Stalin was zich dat goed bewust. De Amerikanen en Britten (en in mindere mate: de Fransen) konden niet om hem heen. Stalin deed zich sluw voor als een eerlijk onderhandelaar, die overigens wel veel als tegenprestatie opeiste. Terecht trouwens, met wat de Russen hadden bereikt. Maar intussen had hij een giga spionage-netwerk, waardoor hij altijd al lang op de hoogte was van wat er achter de schermen speelde. 

Ook interessant is het inkijkje in de geschiedenis met De Gaule. De Gaule was van 'de goede kant' van de Fransen, hij wilde Frankrijk ook losworstelen van de Duitse overheersing. Maar het was wel een heel moeilijke man, nauwelijks voor rede vatbaar, en erg hautain. Heel erg veel hebben de Fransen niet bijgedragen aan het geallieerde offensief tegen de Duitsers. 

Charles de Gaule (1890-1970) in 1945.

Al snel na de oorlog bleek dat er met de Russen niet echt viel samen te werken. Ze verbraken overeenkomsten, en pikten het oosten van Europa in, dat achter 'het ijzeren gordijn' verdween. 

De holocaust krijgt ook aandacht, en daarbij is opvallend dat de Joden voor Roosevelt niet zo'n rol van betekenis hebben gespeeld. Hij was bezig met de oorlog, met het Manhattan Project (de ontwikkeling en de toepassing van de atoombom) en met de binnenlandse politiek: hij moest ervoor zorgen dat hij wel gekozen werd, want binnen Amerika was niet iedereen een voorstander van het deelnemen van de Amerikanen aan de oorlog. De isolationisten vonden dat Europa het maar zelf moesten utizoeken met Hitler. Pas na Pearl Harbor beseften de Amerikanen dat ze wel mee moesten vechten, ze lagen nu ook zelf onder vuur. 

Josef Stalin (1878-1953), in 1943

Roosevelt is vier maal tot president gekozen. Zijn laatste termijn heeft hij niet af kunnen maken, hij stierf in 1945. Hij was ook op, misschien niet zo erg als Hopkins, maar toch. Roosevelt kon niet lopen, zat in een rolstoel. Allerlei aanpassingen aan voer- en vliegrtuigen maakten dat hij deel kon nemen aan allerlei conferenties overal ter wereld.  

Hij wordt door Mak aan het eind van zijn boek als een groot staatsman omschreven, wat ik goed snap... Maar een heel erg aardige man was hij niet. Hij nam het Hopkins bij voorbeeld kwalijk als die voor een enkele keer eens 'nee' zei. Hopkins zei dat alleen waneer hij half dood was, bij wijze van spreken! 

Ik noemde ook de geschiedenis met Missy Lehand al. Waaraan ik trouwens moet toevoegen dat Roosevelt weliswaar nooit erg liet merken dat hij haar miste, maar bij haar dood vermaakte hij toch een grote rente-opbrenst aan haar: alle medische kosten zouden door hem worden betaald. 

Franklin Delano Roosevelt 1882-1945

Foto gemaakt in 1944.

Ook opmerkelijk is de geschiedenis van Eleanor Roosevelt. Zij was een heel bijzondere vrouw van wie ik graag nog wel meer zou willen weten. Het huwelijk tussen haar en haar man was al lang stuk. Hij vond haar geloof ik ook te streng. Pijnlijk was het, dat bij de dood van haar man niet zij, maar zijn minnares het eerste werd geïnformeerd. Zij reageerde daar fel, maar met waardigheid op. 

Ik ken haar ook uit haar contact met ik meen Juliana, voor wie zij ook veel betekend heeft. In de epiloog komen haar verdiensten voor de wereld nog eens aan de orde. Met name voor de mensenrechten was zij een groot activiste. 

Ik noem hier de biografie van Ingrid Baraitre: Eleanor Roosevelt - First Lady van de twintigste eeuw. 2012: Witsand, Tielt.

Winston Churchill, in 1941.

1874-1965

Churchill speelde uiteraard ook een hoofdrol in dit boek. Hopkins kon heel goed met hem overweg, vergaderen, besluiten nemen en.... roken en drinken. 

Duidelijk wordt ook, dat Churchills gewenste aanpak van het beëindigen van de oorlog anders was dan die van Roosevelt: Churchill was uit op het behoud van het Britse Gemenebest. Anderen beseften dat die tijd voorbij was. Het zorgde voor veel controverse bij de aanpak van de bevrijding. 

Schrijver en journalist Geert Mak, geboren in 1946

De foto is van 2025

Uiteraard spelen er nog veel meer mensen een rol in dit boek. Mak geeft in zijn epiloog aan wat er van iedereen geworden is. 

Conclusie: net als de andere boeken van Mak, met name die over Europa, vond ik dit een heel prettig leesbaar, zeer informatief boek. We hebben ons er geen moment bij verveeld, ondanks dat het lang duurde voordat we het samen uit hadden!

The Descendants, Alexander Paine, 2011.

Filmposter, met hoofdrolspeker George Clooney.

Wij zijn natuurlijk laat, deze film nog te ontdekken; 14 jaar oud is hij inmiddels.

Maar wat een genoegen was het!

De film speelt op Hawaï, maar was niet oppervlakkig. Heerlijk was bij voorbeeld dat de filmmuziek heel onverwacht interessant was.  

Soundtrackalbum van verschillende kunstenaars; uitgegeven 15 november 2011

Genre: Hawaiiaans, reggae, rock-'n-roll, jazz.

Producent Alexander Payne, Amy Driscoll, Dondi Bastone

Ik ken Hawaiiaans muziek alleen maar als een beetje lullige muziek met ukelele, maar dit was héél anders. Ik citeer Alexander Paine:

"Voor zo'n klein gebied (Hawaï ) is er een intimiderende hoeveelheid te leren over hun enorme muzikale erfgoed. Muziekbegeleider Dondi Bastone had naar "bergen muziek" geluisterd om de liedjes te selecteren die bij de film pasten. Bastone en Payne kregen les van Jay Junker, professor aan de etnomusicologieopleiding van de Universiteit van Hawaï, die inzicht kreeg in het vertalen van verwijzingen, metaforen en dubbelzinnige betekenissen van die liedjes...."

Maar er is veel meer over de film te zeggen. Het verhaal liet een prachtige combinatie van drama en humor zien. Voor een samenvatting van het plot verwijs ik naar WIKIPEDIA. 

Terwijl Matts vrouw Elizabeht in coma ligt en zal sterven, Matt zich geconfronteerd ziet met twee opgroeiende meiden, een van tien en een van zeventien, en ook nog verwikkeld zit in een ingewikkelde financiële transactie, schiet je als toeschouwer regelmatig in de lach. Aan de hand van deze film kun je heel goed uitleggen hoe humor niet kan bestaan zonder tragiek!

Matt begint als nogal een onaardige vader, maar hij eindigt als een man die oprecht rouwt om het verlies van zijn vrouw, en die opeens wél betrokken is bij zijn gezin, en zijn kinderen bijeen houdt. 

Wat een opmerkelijk feit was, dat de vriend van Alex (de 17-jarige) zomaar opeens onthulde dat zijn vader kort geleden overleden was. Opeens kreeg je als toeschouwer - en kreeg Matt, als vader van Alex - een totaal ander beeld van deze jongen Sid. 

Matt en Sid; het matcht aanvankelijk helemaal niet, maar dat is één van de dingen die wel veranderen. 

Vader met twee dochters. 

Het aanvankelijke cynisme en de boosheid om hete vreemdgaan van zijn vrouw maakt uiteindelijk plaats voor gewoon verdriet. Noemt haar toch 'vriendin'. 

Dochter Alex, nog maar net geconfronteerd met het bericht van de coma van haar moeder. 'Je zwembad is smerig.'

Lachen als hij het huis van de minnaar van  zijn vrouw bespioneert. 

Geïrriteerd omkijken naar Sid op de achterbank. 

Matt, Alex en Scotty

Dit is de minnaar van Matts vrouw, Brian Speers, die Matt opgespoord heeft. Met zijn vrouw. 

De hoofdrolspelers met de regisseur, Alexander Paine. 

Als een vernieuwd gezin op pad, aan het werk. 

Hier beseft Matt dat hij zojuist zijn rivaal Brian Speers als joggende tegenligger heeft gespot. 

Baai Hawaï. 

Behalve de prachtige Hawaiiaanse muziek waren er af en toe ook prachtige beelden van de natuur van het land. En nog meer: Matt stamde af van rijke voorouders die landgoederen op Hawaï al jaren lang beheerden. Matt wil daarin doorgaan, en verkoopt zijn bezit niet - tegen alle wensen van neven in. Zo hervindt hij zichzelf ook als de persoon die hij werkelijk is, en niet langer alleen de geldwolf. 

The Desendants, roman geschreven door Kaui Hart Hemmings (2007).

Het boek is zelfs in vertaling beschikbaar!

De schrijfster Kaui Hart Hemmings; Amerikaanse; geboren 1975. 

Ik vond het natuurlijk leuk om te lezen dat er een roman aan de film ten grondslag lag. Dit feit kwam niet een-twee-drie naar boven, maar de Engelse Wikipedia gaf dit wel. 

Bij de info aldaar vond ik ook nog dat er een analoge werkelijkheid was.

Ik citeer:

"Bernice Pauahi Bishop was een prinses van het koninkrijk Hawaï die trouwde met de rijke vastelander Charles Reed Bishop . Haar landgoed, het Bernice P. Bishop Estate, is nu een van Amerika's rijkste particuliere grootgrondbezitters."

Trailer

Oceaan van een zee, Alessandro Baricco, 1995 (1993)

"Het leven is niet nep, het leven is niet echt. Het is tijd. Tijd die verstrijkt. Meer niet." 

Boekomslag. 

De illustratie is een schilderij van James Draper (1864-1920), getiteld The foam sprite.

Terzijde: Een sprite is een geest, een mythisch, feeëriek wezen dat aan het water woont. Sprites zijn bovennatuurlijk en soms listig.
Sprites komen vooral veel voor in West-Europese volksverhalen, en een van de beroemdste literaire sprites is Ariël uit Shakespeares De Storm . Elfen en feeën kunnen als sprites worden omschreven, net als de waternimfen uit de oude Griekse mythologie. Sprite komt van het Oudfranse esprit , of "geest", en de Latijnse wortel spiritus . Een oudere, inmiddels verouderde, alternatieve spelling was spright , wat leidde tot het bijvoeglijk naamwoord sprightly , "bezield of levendig".

In welke tijd speelt dit verhaal?
Je kunt een aantal indicatoren aanwijzen voor de tijd. De belangrijkste is het verhaal in het Tweede boek: De buik van de zee. De horror-story die we daar lezen van de wederwaardigheden van schipbreukelingen, aan hun lot overgelaten midden op de oceaan, gaan terug op een waargebeurde geschiedenis, de schipbreuk in 1816 van het fregat de Medusa. De schilder was Théodore Géricault (1791-1824). Het schilderij is te zien in het Louvre in Parijs. Het heet 'Het vlot van de Medusa', en is geschilderd tussen 1818 en 1819.

Het vlot van de Medusa, 1816-1818, Théodore Géricault. 

Een andere tijdsindicator is het rijden per koets. 

Er is nog een verwijzing naar een ander kunstwerk, namelijk de naam van de herberg Almayer. Joseph Conrad schreef een boek, getiteld Almayer's Folly, in 1895. Het is vertaald als Almayer's Luchtkasteel. 

Origineel en vertaling.

Het zou interessant kunnen zijn om uit te zoeken waarom Baricco deze naam gebruikt voor zijn herberg aan zee, maar dat onderzoek heb ik niet verricht. 

De personages in het boek:

In het eerste en laatste hoofdstuk komen de personages voor om wie het verhaal draait: 

het zijn professor Bartleboom, de schilder Plasson, Pater Pluche, Madame Deverià, het meisje Elisewin, het meisje Dira, de overige kinderen, onder wie Doot, Ditz,  enzovoorts.

In het middenstuk lezen we het gruwelverhaal van de mensen op het vlot, die tot moord en  kannibalisme vervallen. 

In het laatste hoofdstuk vinden de verhaallijnen hun voltooiing. We lezen de beschrijvingen van de talrijke spierwitte schilderijen van Plasson. Plasson stierf rustig. Bartleboom heeft zijn Encyclopedie van de limieten voltooid, en heeft zijn liefde niet gevonden. Zijn zoektocht is dus geëindigd in een mislukking, waarna hij in lachen uitbarst en ten slotte volkomen in zijn lot berust. Elisewin is genezen in de zee, en in de liefde van Thomas. De herberg ten slotte barst in stukken, die in de lucht vliegen. 

0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0

Citaat: 

"Hoe mooi (zou het zijn) als er voor elke zee die ons wacht, een rivier zou zijn, voor ons. En iemand, - een vader, een geliefde, iemand - om ons bij de hand te nemen en die rivier te vinden - te verzinnen, bedenken - en ons op de stroom te zetten met de lichtheid van een enkel woord, vaarwel. Dat zou werkelijk fantastisch zijn. Het leven zou lieflijk zijn, ieder leven. En de dingen zouden geen pijn doen, maar je zou ze benaderen, gedragen door de stroom, je zou ze eerst kunnen beroeren en daarna aanraken en pas aan het eind zou je je door hen laten aanraken. Laten verwonden, ook. Eraan sterven. Doet er niet toe. Maar eindelijk zou alles menselijk zijn. Het enige wat ervoor nodig is, is de fantasie van iemand - een vader, een geliefde, iemand. Hij zou een weg kunnen bedenken, hier, midden in deze stilte, in dit land dat niet wil praten. Een zaschtaardige weg, en mooi. Een weg van hier naar de zee."

0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0=0

Ik vond het een interessant boek, omdat het helemaal niet meteen duidelijk is waar het over gaat. 

Ik heb het twee keer gelezen, omdat er wel een duidelijk begin- midden en eindstuk in het verhaal zit. Het boek is cyclisch, dat wilde ik graag begrijpen. 

Ik kon niet anders mee-voelen, dan dat 'de oceaan van een zee' stond voor 'het leven'. Hoe verhoudt ieder mens zich daartoe? 

Duidelijk was, dat de zee zowel zegenrijk kon zijn, maar 'in de buik van de zee' was ze dat juist helemaal niet. En alleen wie daar vertoefd hadden, wisten de werkelijke waarheid, de gruwelijke waarheid dat we elkaar zullen uitmoorden als we in een dergeleijke situatie terecht komen. Alleen voor degenen die daar niet zijn geweest, is er een vorm van heil mogelijk. 

Foto van DEZE SITE

Op een bepaald moment werd de zee zelfs gelijkgesteld met God, er wordt een hosanna-gebed daangeheven: 

"... HOSANNA want van haar is de horizon, en duizelingwekkend is haar schoot, diep en onpeilbaar, en GLORIA, GLORIA, GLORIA  in de hoogte van de hemelen omdat er geen hemel is waarin Zij zich niet spiegelt en zich verliest, en omdat er geen land is dat zich niet aan Haar overgeeft. (...) Voor haar knielen alle mensen en verheffen ze het gezang HOSANNA EN VAN GLORIA omdat zij in hen is, en in hen groeit,en omdat ze in Haar leven en sterven is (...) zij is voor hen het geheim en het doel van de waarheid (...) en de enige weg naar de eeuwigheid (....) Zij, de Heilige, de Enige en de Enkele, de Oceaan van een Zee.... p. 116.  

Ik citeer nu een recensie uit het Italiaans, te vinden onder DEZE LINK:


"Oceaan van een zee is ongetwijfeld een van Alessandro Baricco's bekendste en meest gewaardeerde romans, misschien wel de meest poëtische en dromerige. Het is verdeeld in drie delen: Herberg Almayer, De buik van de zee, en De gezangen van de terugkeer. Het onderscheidende kenmerk van deze roman, dat ook in Baricco's andere werken terug te vinden is, zij het in mindere mate, is de stijl: Ocean van een zee is in feite een mix van emoties en sensaties, onderbroken door dialogen, scenario's en beelden die zich bijna in de geest van degenen projecteren die zich in deze boeiende lectuur verdiepen.

De tekst biedt, als een soort surrealistisch schilderij, inzicht in alle aspecten en nuances van een denkbeeldige realiteit die aan het verhaal ten grondslag ligt, dankzij de gedetailleerde en toespelingen makende beschrijvingen van plaatsen en personages. Er is geen sprake van een lineaire, vastomlijnde plot; het verhaal is een voortdurende verweving van de verhalen van zeer verschillende mensen, verenigd door een zoektocht naar zichzelf – aanvankelijk uitgedrukt in angsten, aspiraties, te boeten straffen, wraak en schuldgevoel. Dit alles speelt zich af in een omgeving die ronduit surrealistisch en magisch is: de herberg Almayer, gelegen aan een fictief strand op een steenworp afstand van de zee, de ware hoofdpersoon en auteur van het verhaal.

In de herberg, een hostel gerund door zeer bijzondere kinderen met een immense empathie, ontmoeten we verschillende personages: Plasson, een ambitieuze schilder die uitsluitend met zout water schildert en hele dagen aan de kust doorbrengt, met het penseel in de hand, op zoek naar de ogen van de zee: schepen; Professor Bartleboom, bedenker van een encyclopedie van limieten, die de grenzen van de zee graag bestudeert om zijn werk te verrijken. Hij schrijft ook regelmatig liefdesbrieven waarin hij zijn dagen beschrijft, die hij vervolgens in een mahoniehouten kistje stopt om te geven aan de vrouw die ooit zijn hart zal veroveren, zodat hij plechtig de noodlottige woorden kan uitspreken die hij al jaren repeteert: "Ik heb op je gewacht"; Elisewin, een overgevoelig aristocratisch meisje, dat in de zee haar laatste hoop op genezing van haar talloze angsten vindt.

Uiteindelijk zal ze die angsten dankzij haar liefde kunnen weerstaan. Ze wordt vergezeld door haar voogd, Pater Pluche, een bizarre priester die voortdurend twijfelt aan zijn roeping en de auteur is van vreemde gebeden; Ann Deverià, een ontrouwe vrouw die door haar man naar de herberg is gestuurd om 'genezen' te worden van overspel; en Adams, een man 'met de ogen van een jagend dier', wiens echte naam Thomas is, een zeeman die wraak wil nemen voor de dood van zijn geliefde.

Hij heeft een dramatische ervaring meegemaakt: hij is namelijk een overlevende van de schipbreuk van de Alliance, waarvan slechts vijftien mannen werden gered, op een vlot vol verschrikkingen. Verder is er Savigny, een dokter die de schipbreuk eveneens overleefde en die, verrassend genoeg, de geliefde van Madame Devarià blijkt te zijn en de moordenaar van Térèse, de verloofde van Thomas. Tot slot is er een anonieme gast die nooit zijn kamer verlaat, wiens identiteit niemand kent en die blijkbaar de schrijver zelf is, of diens alter ego.
Het verhaal eindigt met een aantal sensationele en onverwachte wendingen, en met de hoofdpersonen, die nu zelfbewuster zijn geworden en terugkeren naar hun realiteit, terwijl herberg Almayer in het niets oplost alsof het nooit heeft bestaan, en de avonturen van de mannen, zonen en martelaren van de zee met zich meesleept. Een zee die uiteindelijk, ten goede of ten kwade, heeft teruggegeven wat ze heeft genomen en heeft teruggegeven wat ze nog niet heeft geschonken."

Dit citaat blijft me het meeste bij (bladzijde 40):

"Ann Deveriá keek naar haar - maar dan met een blik waarvoor kijken al een te sterk woord is - zo'n wonderlijke blik die zien is zonder zich iets af te vragen, alleen maar zien - zoiets als twee dingen die elkaar raken - de ogen en het beeld - een blik die niet iets neemt maar iets ontvangt, in de meest absolute stilte van de geest, de enige blik die ons werkelijk zou kunnen redden - ongerept door vragen, nog niet geschonden door de ondeugd van het weten - alleen de onschuld zou de verwondingen van de dingen kunnen voorkomen wanneer ze van buitenaf binnenkomen in de cirkel van ons voelen - zien - voelen - omdat het niet meer zou zijn dan een wonderlijk tegenover elkaar staan, van ons en de dingen, en de hele wereld ontvangen in de ogen - ontvangen - zonder vragen, zelfs zonder verwondering - de wereld - in de ogen - ontvangen - - alleen maar - ontvangen."

Ik geef tot slot nog deze Letterario, met mooie inzichten. Ook weer in het Italiaans, maar met google gemakkelijk te vertalen.

De Nederlandse vertaling  van Oceano Mare is van Manon Smits (geboren 1967); zij werkt bij het Expertisecentrum Literair Vertalen. 

De Schrijver in 2010.

Baricco werd geboren in 1958

Baricco schreef nog veel meer, veel van hem is in het Nederlands vertaald. Zijn laatste boek heet Abel, van 2024.

Baricco studeerde muziek en filosofie, en werkte een tijdlang als muziekcriticus. Hij schreef veel over opera en o.a. een essay over Rossini,  Il genuo in fuga. 

Essay over Rossini, Het genie op de vlucht. 

(niet vertaald in het Nederlands)

Verder is opmerkelijk zijn essay "Elite en Volk":

Dit verscheen op 11 januari 2019  in de progressieve Italiaanse krant la Repubblica, en bevat een kritische analyse over hoe de maatschappelijke bovenlaag omgaat met oorzaak en opkomst van het populisme. Het artikel maakte een stortvloed van voornamelijk gekwetste reacties los in de media bij de (linkse) Italiaanse elite, intelligentsia en opiniemakers. Er waren maar schaarse positieve uitzonderingen daarop.

Een Nederlandse vertzaling verscheen in De Groene Amsterdammer. Ik hoop daarop terug te komen. 

The Farewell, Lulu Wang, 2019.

 "Based on an actual lie."

Foto uit The Farewell

Opvallend is dat iedereen treurig kijkt, met uitzondering van Oma NaiNai, die blij, gelukkig lachend, in het midden zit.

Zomaar een heel leuke film, Amerikaans, maar van iemand afkomstig uit de Chinese cultuur.  De botsing tussen die twee culturen ligt dan ook ten grondslag aan het verhaal:

Nadat ze te weten komt dat haar grootmoeder longkanker heeft en terminaal ziek is, reist de Chinees-Amerikaanse Billi naar China om haar voor een laatste keer te zien. 

Hoofdrolspeelster  die Billi vertolkt, 

Awkwafina, geboren 1988

Haar grootmoeder weet van niks en de familie is niet van plan om het haar te vertellen. Onder het mom van een haastig gepland huwelijk van Billi’s neef komt de familie bijeen om zo onopvallend een laatste groet aan de grootmoeder te brengen.

Billi met haar fitte oma

Ze vertrekken uiteindelijk zonder dat iemand haar iets van de waarheid heeft verteld. Bij de aftiteling zien we, dat de grootmoeder zes jaar na dato nog steeds leeft, en van niks weet! 

Wat ik een mooie zin vond, was deze: door de grootmoeder haar diagnose te onthouden, draagt de familie de emotionele lasten van het naderende afscheid. En dus niet de patiënt zelf. 

Deze houding, las ik, hoort bij het collectivisme: dat is een fundamentele waarde in de Chinese cultuur, waarbij de belangen van de groep, zoals de familie of de gemeenschap, voorrang hebben boven die van het individu. Dit uit zich in sterke familiebanden, eerbied voor ouderen, wederzijdse afhankelijkheid, en een focus op plicht en sociale harmonie. 

Terzijde: historisch gezien was het collectivisme ook zichtbaar in de collectivisering van landbouw door middel van volkscommunes. Dit speelt in de film geen rol. 

Toch mooi, op dit emotionele vlak vind ik dit een heel mooie waarde!

Intussen worstel je als kijker ook voortdurend met het dilemma van de hoofdpersoon, de veramerikaanste Billi, die een bijzondere band heeft met haar oma. Als 'westerlinge' denkt zij eigenlijk wel dat haar oma de waarheid moet kennen. Toch houdt zij de waarheid voor zich, met alle pijn en moeite die het haar kost!

Verrassende film!

Lulu Wang, de regisseur, geboren in 1983 in Beijing; thans woonachtig in Amerika.

Lulu Wang, de schrijfster, geboren in 1960, en woonachtig in Amsterdam; bekende titel: Het Lelietheater. 

Overigens was ik door de naam van de regisseur wel even op het verkeerde been gezet: Lulu Wang ken ik immers ook als schrijfster. Maar de schrijfster is geboren in 1960, en woonachtig in Amsterdam. De Lulu Wang, regisseur en scenarioschrijfster is geboren in 1983, en is Chinees-Amerikaans.

Trailer