Zwarte Golf, Kim Ghattas, 2021. - EEN.

 

Ondertitel:

Hoe de rivaliteit tussen Saoedi-Arabië en Iran het leven in het Midden-Oosten heeft verwoest

(In dit deel EEN werk ik door de eerste acht hoofdstukken heen. In TWEE volgt de rest van het boek.)

Een basaal onderscheid voor een goed begrip van dit boek is het verschil tussen sjiieten en soennieten. Zie hiervoor bijvoorbeeld HISTORIANET.

In het kort:

De soennieten en de sjiieten raakten verdeeld toen de profeet Mohammed in 632 overleed. De soennieten meenden dat de meest bekwame man onder de volgelingen van Mohammed hen moest leiden, de sjiieten vonden dat zijn schoonzoon en neef Ali dat moest doen.

Enkele belangrijke figuren, plaatsen enzovoorts uit het boek:

Iran:

Portret van Ruhollah Khomeini (1902-1989)

door Mohammad Sayyad

Mohammad Reza Shah Pahlavi,

de laatste Sjah van Perzië/Iran

1919-1980.

Staatsieportret.

Reza regeerde van 1941 tot 1979; in dat laatste jaar werd de monarchie omvergeworpen door de Islamitische revolutie. Reza overleed in ballingschap in 1980 in Egypte.

De sjah en zijn familie kort na de kroning 1967.

Bij die gelegenheid nam hij de traditionele titel van Koning der Koningen (sjah-in-sjah) aan, die gelijkstaat aan de keizerstitel.

Musa al Sadr, 1928-1978.

Al Sadr was een in Iran geboren Libanese geleerde en politiek leider die de Amalbeweging oprichtte. Hij leidde het verzet tegen de sjah van Perzië vanuit Libanon. Hij wilde Iran moderniseren, maar op een andere manier dan de sjah. Hij sprak redevoeringen uit die naar Iran werden gesmokkeld per cassettebandjes. Hierin riep hij op tot opstand, maar maakte geen propaganda voor Khomeini. Diens ideeën vond hij 'de vrucht van een zieke geest.'
Musa al Sadr verdween spoorloos in Libië in 1978.

Aanhangers van de Amalbeweging houden de beeltenis omhoog van Musa al Sadr in Beiroet op 31 augustus 2018. 

Foto STR/AFP via Getty Images

De afkorting Amal betekent ook 'hoop'. Amal is een sjiitische organisatie in Libanon die streeft naar de emancipatie van de sjiieten in dat land.

Saoedi-Arabië:

De Al-Masjid al-Haram: grote moskee te Mekka.

Met Pelgrims die de Tawaf uitvoeren.

De Tawaf  is de zevenvoudige ommegang rond de kaäba in Mekka op de eerste dag van de hadj. Tijdens de tawaf, waarbij de pelgrims niet mogen stilstaan, roepen zij: 'Hier ben ik o God, tot Uw dienst. Hier ben ik.' Zij zijn gehuld in ongenaaide kledij, eenvoudige witte kleden die verschillen in status en welstand tussen de pelgrims ongedaan maken. De foto hierboven is gemaakt vanaf de poort van Abdul Aziz. (Aziz was de stichter van Saoedi-Arabië.)

Juhayman al-Otaybi; deed zich voor als de mahdi, de verwachte verlosser, onder de naam Mohammed Abdullah al-Qatani. Eerder een crimineel dan een ware gelovige, een gelovige zou nooit de moskee bezetten met geweld. De nep-mahdi kwam door een granaat om het leven in 1979. 

Zie voor de bezetting van de Grote Moskee in Mekka door islamitische revolutionairen (geleid door deze Juhayman) DEZE SITE.

De nep-mahdi om het leven gebracht. Uiteindelijk werd de moskee ontzet met behulp van Franse commando's. Een gruwelijk einde.  

Ayatollah Khomeini noemde zichzelf nooit de Mahdi, maar hij nam wel het messiaanse charisma van de Mahdi aan en liet zich graag 'imam' noemen. Er waren onder de gelovigen velen die dachten dat Khomeini de Mahdi zou zijn.

Tombe van Eva in 1894, tijdens de Ottomaanse periode

De graftombe is, evenals verscheidene andere, in 1975 door de Saoedische autoriteiten met beton afgedekt om te verhinderen dat het een bedevaartsoord voor pelgrims zou worden. Dit gebruik werd als ongewenst en afgoderij (shirk) gezien door de wahabistische stroming die in Saoedi-Arabië de dominante richting binnen de islam is.

Bestorming en verwoesting Amerikaanse Ambassade in Islamabad, Pakistan, nadat Khomeini de schuld voor de terreurdaad van de Grote Moskee bij de Amerikanen had gelegd. 1979.

Ontwikkelingen in islamitische landen:

Saoedische koninklijke familie loopt aan de leiband van wahabistische geestelijken. Vrouwen weg van de tv, bioscopen dicht, religieuze politie terroriseert bevolking.

Khomeini in Iran verbiedt muziek, alcohol en gemengd zwemmen. Verplicht stellen van sluiers voor vrouwen; duizenden politieke gevangenene worden geëxecuteerd. 

De betrekkingen tussen Iran en Saoedi-Arabië verslechteren; Kohmeini spreekt over Saoedi's als 'de kamelengrazers van Riyad... de meest eerloze en woeste leden van het menselijk geslacht. De Saoedi's op hun beurt spreken denigrerend over het sjiisme. Ze verbreiden systematisch hun wahabisme. 

1979 volgende conflicthaard: Afghanistan. De Sovjet-Unie komt de daar bevreinde communistische regering te hulp door het Rode Leger te sturen. 

Russische APC-pantserwagens in Afghanistan, 1979. 

Bron: wikimedia commons

De ingreep mislukt, er breekt een burgeroorlog uit, waarbij de rebellen steun krijgen van Saoed-Arabië, dat spreekt van de 'islamitische strijd tegen de goddeloze communisten'. Achter Saoed-Arabië zitten weer de VS. Die meteen maar weer (Koude Oorlog!) de Russen bevechten. 

Syrische president Hafez al-Assad; 1930-2000. Vader van de huidige president, Bashar Assad.

Officieel portret. 

Alawiet.

De alawieten geloven dat de Twaalf Imams de enige rechtvaardige opvolgers van Mohammed zijn, net als Mozes en Jezus ook hun twaalf apostelen gehad zouden hebben.

In Syrië zijn de alawieten in de minderheid, maar spelen wel de baas over de soennieten.

Intussen zoekt Khomeini toenadering tot president Assad van Syrië. Assads geloof, het alawisme, is verwant aan het sjiisme. Assad heeft veel te stellen met de soennitische meerderheid in zijn land. De soennitische Moslim Broederschap pleegt aanslagen. In 1982 rekent Assad met hen af, hij vermorzelt de Broederschap, ruim 15.000 mensen komen om. 

Een montage van het bloedbad van Hama, 1982. 

Samengesteld uit foto's die beschikbaar zijn op Wikimedia Commons. 

Het bloedbad werd uitgevoerd op last van Hafez al Assad. 

Kim Ghattas noemt een aantal van ruim 15.000 doden, maar die schattingen lopen uiteen. 

1979 (alweer!): 

Saddam Hoessein wordt president van Irak. Keert zich tegen de sjiieten, de Koerden en de linkse progressieven in eigen land. Gruwelijke Ba'ath-partij.  (De Ba'ath-partij is weg uit Irak sinds 2003, maar is nog steeds aanwezig in Syrië.)

Saddam Hoessein

1937-2006

Saddam is gewelddadig in eigen land; hij vermoordt onder vele anderen een Iraakse ayatollah. Khomeini roept daarna op tot afzetting Saddam. 

In 1980 verklaart Saddam de oorlog aan Iran (na een bezoek aan Saoedi-Arabië), 

Irak krijgt vliegtuigen van Rusland. Die bombarderen Iran. 

Steun vanuit Saoedi-Arabië wordt ontkend, maar dat land, Koeweit en andere Golfstaten geven Irak wel omvangrijke financiële steun. 

Syrië kiest de kant van Iran (de alawieten zijn verwant met de sjiieten). De overwinning gaat niet zo simpel als Saddam hoopte, de strijd gaat acht jaar duren. Grote delen van Iran worden verwoest. Khomeini vergroot zijn greep op de bevolking. dankzij de oorlog en de buitenlandse dreiging. 

Montage Iran-Irakoorlog. 

Het leger van Irak zette op grote schaal chemische en biologische wapens in. Onder de chemische wapens die gebruikt werden waren mosterdgas, sarin en tabun. 

Ontwikkeling Egypte, 1977-1981. 

President Sadat treedt aan in 1970, na het overlijden van Nasser. Sadat is Soenniet, hij voert een liberaal economisch beleid. 

Geeft ruimte aan het salafisme in zijn rijk. een fundamentalistisch-soennitsche stroming. 

Ondervindt weerstand tegen zijn beleid door zijn bezoek aan Israël in 1977. 

De Israelische premier Menachem Begin (R) en de Egyptische president Anwar Sadat;  King David Hotel, 19 november 1977. 

Foto (Ya'akov Sa'ar/GPO archive)

Arabieren beschuldigen Sadat van het verbreken van de Arabische eenheid. Hij doet ook niets voor de Palestijnse zaak. Arafat voelt zich verraden. 

Anwar Sadat, 1918-1981.

De 'gelovige president'

Een jonge Yasser Arafat;

1929-2004.

Egyptische diva Umm Kulthum, 1904-1975

'Ze heerste met haar stem over de Arabische wereld.'(Ghattas, p. 120)

Muziek (tenzij godsdienstig, met allerlei voorschriften) is voortaan verboden door fundamentalisten in alle moslimlanden.

In 1981 wordt Sadat vermoord. tijdens een militaire parade, door een jonge officier met banden met de fundamentalisten. De gehoopte fundamentalistische opstand in Egypte blijft echter uit.

De moordaanslag door militairen op de Egyptische president Anwar Sadat op 6 oktober 1981, tijdens een overwinningsparade in Cairo.

  (FOTO AFP)

'Ik heb de Farao gedood!'

Pakistan, 1978-1986.

Sinds de onafhankelijkheid van de staat in 1948 formeel een islamitische republiek, maar met grote seculiere invloed. De theoloog al-Maududi speelde een prominente rol in het debat. 

Abu al Maududi

Abu Ala Maududi is voor de 'politieke Islam' wat Karl Marx was voor het Communisme. Zie: DEZE SITE

Ghattas noemt Maududi 'de belangrijkste denker van het islamitisch reveil in de twintigste eeuw'.  Hij legde de basis voor de hedendaagse politieke islam, het radicale salafisme en het jihadisme. 

In 1977 treedt Zia, legerleider, aan. Hij zet premier Bhutto af. 

Ziaul Haq (L) en voormalig premier Zulfiqar Ali Bhutto.

 Foto van DEZE SITE.

Vrouwen die dupatta dragen

Vrouwen werden meteen onderdrukt na de omwenteling in Pakistan. Weg met de gekleurde dupatta, maar ook met werk, onderwijs, vreugde.... Ze worden gedegradeerd tot tweederangsburgers. Met dank aan Maududi en Ziaul Haq. En op de achtergrond de steun van Saoedi-Arabië. Daarvanuit pleit men voor 'opheffing van seculiere systemen hun vervanging door het sharia-recht.'

Bhutto wordt geëxecuteerd, ook Amerika steunt Zia...(!!) In ruil voor die steun mogen de Amerikanen vanuit Pakistan hulp bieden aan de Afghaanse rebellen in hun oorlog tegen de Russen....

Zie Historisch Nieuwsblad:

VS steunden Afghaanse moslimstrijders al voor de Russische inval

Premier Zulfikar Ali Khan Bhutto, 1928-1979; afgezet en vermoord door Zia.

Libanon: 1982-1988

Vanuit Zuid-Libanon vallen Palestijnen Israël aan. Hierdoor Burgeroorlog vanaf 1975, én door spanningen tussen christelijke, soennitische n sjiitische bevolkingsgroepen. 

1982: inval Israëlisch leger. 

Vervolgens: inval Iraanse Republikeinse garde via Syrië. Vestigen zich in Bekaa-vallei. 

De Bekaa-vallei was gedurende de Libanese Burgeroorlog (1975 -1990) een van de plekken waar hevig gevochten is.

Jongeren worden opgeleid tot zelfmoordterrorist. Ontstaan Hezbollah-beweging, ("Partij van God") die onder invloed van Iran tot stand kwam. Hezbollah bestrijdt zowel Israël als de internationale vredesmacht. 

1985 terugtrekking Israël uit zuid-Libanon. 

Markt Peshawar (plaats in het noorden van Pakistan)

Sinds de jaren tachtig werd Peshawar het zenuwcentrum van de anti-Sovjet-mujahideen die in het nabijgelegen Afghanistan vochten tegen de Sovjet-Unie. 

Door de instabiliteit in Afghanistan en de poreuze grens is Peshawar het slachtoffer geweest van talrijke aanvallen van de Taliban. In 2010 waren er meer dan 100 terroristische aanslagen. In 2014 was Peshawar getuige van een gruwelijke terroristische aanslag op een school waarbij 149 mensen werden gedood. 

Iran (Khomeini) steunt de sjiieten, de Saoedi's steunen Zia en de Afghanen die tegen de Russen strijden. Amerika doet mee.

Osama bin Laden financiert het 'servicebureau' voor Afghaanse vluchtelingn; hieruit komt later Al-Qaida voort. 

Osama, rond 1997. 

Het Afghaans Service Bureau werd in 1984 opgericht om fondsen te werven en buitenlandse moedjahedien te rekruteren voor de oorlog tegen de Sovjets in Afghanistan. 

Madrassa (Koranschool) in een moskee. 

In de fundamentalistische soennitische Koranscholen krijgen Afghaanse leerlingen een opleiding, en in hun midden ontstaat de Taliban.  

Ehsan Elahi Zaheer; 1945-1987.

Islamitisch soennitisch geestelijke. Keerde zich tegen Iraanse revolutie. Gedood door bomaanslag. 

De Broers Karamazov, Fjodor M. Dostojevski, 1878-1880 (2020).

Boekomslag, uitgave 2020. 

Wat van deze uitgave onmiddellijk opvalt is de andere titel: niet De Gebroeders Karamazov (zoals voorheen), maar De Broers K. 

Deze vertaling is van Arthur Langeveld, die er ook de Martinus Nijhoff-prijs voor vertalen voor kreeg. De taal oogt zeer eigentijds. 

Langeveld vertelt wat meer over zijn vertaling in dit artikel in De Gids. Hij legt uit, dat Dostojevski een groot taalkunstenaar is, die al zijn personages, al zijn hoofdstukken een eigen taal geeft, en dat ook consequent volhoudt. Zo is het hoofdstuk over de starets Zosima geschreven als een hagiografie, "met veel archaïsche vormen, gebruik van Oudkerkslavische woorden en een vrij simpele syntaxis."

Langeveld vertelt ook, dat De Broers Karamazov gaat over extreme personages. "Pas dan krijg je de mooiste botsingen. Die extremen weerspiegelen zich - en hier wordt het voor de vertaler interessant - ook in de taal, om niet te zeggen hoofdzakelijk in de taal. Dostojevski is eigenlijk meer een taalkunstenaar dan een denker of filosoof."

Voor de inhoud van het boek ben ik te rade gegaan bij WIKIPEDIA.

Wikipedia is zeer uitvoerig. De online encyclopedie karakteriseert het boek als 

"een filosofische en psychologische roman die zich afspeelt in het 19e-eeuwse Rusland, en die diep ingaat op debatten over God, de vrije wil en de ethiek. De plot draait rond het thema van oudermoord. Sinds de publicatie wordt het geprezen als een van de belangrijkste boeken uit de wereldliteratuur." 

Behalve de plot, geeft Wikipedia een karakterisering van de belangrijkste personages, hij vertelt iets van de vertelinstantie van de roman; vat de rechtszaak samen tegen Dimitri - wat door de vertaler een gerechtelijke dwaling genoemd wordt - het laatste woord van Aljosja, en de theologische beschouwingen.

Hier een Engelse editie van  De Groot-Inquisiteur

Voor een goed begrip van het boek (én vooral om te genieten!) is het ook zeer aan te raden het deel De Grootinquisiteur van Sevilla. te lezen. Niet alleen de samenvatting en de uitleg onder de laatste link, maar het hele stuk in het boek. Dat is prachtig, en het lezen en herlezen waard. Waarom is het gebod van Naastenliefde te moeilijk voor de mens? Dat is de eis die de inquisiteur aan Jezus stelt. 

De Grootinquisiteur is ook als afzonderlijk boekje verschenen. 

Er is nog een ander stuk met een transcendentale persoonlijkheid: Ivan, de tweede Karmazov-zoon, ontmoet de duivel. De duivel confronteert Ivan Karamazov met zijn eigen geschrift De geologische omwenteling. 

Ik parafraseer: 

Daar zijn nieuwe mensen! Ze zijn van plan om alles te vernietigen en een nieuw begin te maken met menseneterij. 'Stommelingen, ze hebben mij er niet eens in gekend! Volgens mij hoef je niets te verwoesten, of het moest de godsidee van het mensdom zijn, want dat is het punt waar je beginnen moet! Als de mensen stuk voor stuk God verworpen zullen hebben (en ik geloof dat er zo'n tijd gaat komen, net zo goed als de geologische tijden elkaar afwisselen), dan zal automatisch de hele vroegere wereldbeschouwing in elkaar storten, evenals de daarbij behorende moraal en dan zal er iets volkomen nieuws komen, en dat zonder menseneterij. De mensen zullen zich verenigen om alles te genieten wat het leven te bieden heeft, maar uitsluitend voor het geluk en de vreugde van de wereld waarin ze leven. In de geest zal de mens zich verheffen tot een goddelijke, titanische rots en de mens-god zal verschijnen. Zo dacht mijn jeugdige denker. De nieuwe mens, de mens-god, mag luchthartig heenspringen over alle morele belemmeringen van de vroegere slaaf-mens, als dat zo uitkomt. Voor een god bestaan er geen wetten!

Verdere achtergronden bij het religieuze denken van Dosjoveski zijn onder andere te vinden bij Jasper de Jaeger. Ook bij het THIJMGENOOTSCHAP.

Fjodor Dostojevski, 1821-1881

Dostojevski stierf vlak na de publicatie van De Broers Karamazov. De bedoeling was nog wel een vervolg op de roman te schrijven, eigenlijk het hoofddeel van het werk. Met Aljosja als hoofdpersoon.  Jammer dat dat er niet meer van kon komen!

Arthur Langeveld, vertaler. 

De Gebroeders Karamazov is verfilmd in 1958, met onder anderen Yul Brynner.

De reis naar Sachalin, Anton Tsjechov, 2010 (1895)

De Reis naar Sachalin, Anton Tsjechov, 1895 (2010)

Ligging Sachalin, geheel oostelijk, in de nabijheid van Japan. 

Anton Tsjechov was nog heel jong toen hij deze reis maakte; het was 1890, Tsjechov is geboren in 1860.

Sachalin was een strafkolonie, met gevangenissen. Tsjechov geeft een beschrijving van die hele samenleving daar. Hij maakt om te beginnen een volkstelling. Daarbij onderscheidt hij kolonisten, gevangenen, bewakers, bestuurders, dwangarbeiders, vrijwillige kolonisten et cetera. Er wonen opvallend meer mannen dan vrouwen op Sachalin. Wat niet betekent dat er geen vrouwelijke misdadigers waren, ik herinner me enkele vrouwen die ook gemoord hadden.

Wie 'vrij' is, na zijn strafperiode, kan terug, óf daar blijven. Beide komen voor. 

Geketende dwangarbeiders, Sachalin.

Maar het is niet alleen wie er wonen; ook hoe, leef- werk, woonomstandigheden. Voeding, kleding, ziektes, werk, vrijheid. Tsjechov gaat nauwkeurig, en opsommenderwijs te werk. Zo vertelt hij welk voedsel er wordt verbouwd, wat er zoal gegeten wordt, welke vis er wordt gevangen. In het algemeen gesproken is er  veel te weinig voedsel, en wat er is, is van een verschrikkelijke kwaliteit. Het klimaat en de bodem staan een goede landbouw niet toe. De schrijnende armoede maakt dat mensen smerig voedsel moeten eten, ik herinner me een vieze, inferieure kwaliteit zalm. Maar andere eiwitten zijn er nauwelijks. 

Groep dwangarbeiders aan het werk.

Hij vertelt waaraan mensen sterven, ik noem als voorbeelden ziekte aan de luchtwegen (1/3 van het aantal sterfgevallen, waarvan weer een deel tuberculose) tyfus, syfillus enzovoorts. 

De wreedheid, de hardheid zijn ten hemel schreiend; zie bij voorbeeld de straffen die worden uitgedeeld (zweepslagen!). Criminaliteit viert er hoogtij, en het aantal vluchtpogingen is hoog maar niet succesvol. 

Dwangarbeiders bij gedolven steenkool. 

Hij maakt onderscheid naar de plaatsen op het eiland, de ene plaats kan nét iets gunstiger omstandigheden hebben dan de andere. We komen ook te weten wie de oorspronkelijke bewoners van het eiland waren, de Giljaken.

Het opsommende karakter maakt het lezen van het boek af en toe moeilijk. Toch treft je elke keer hoe verschrikkelijk mensen het in die samenleving hadden.

We zien als het ware statistisch alle kenmerken van een rechteloze, slecht georganiseerde, brute maatschappij: niet alleen die van Sachalin, maar ook die van Rusland. We lezen hoe dat land destijds omging met zijn gestraften. In hoeverre speelde dit door in de strafkampen van Stalin, vraag ik me af? Die had al een hele historie om op voort te bouwen! 

Ik ken Tsjechov inmiddels wat beter uit zijn verhalen. Hij schrijft vaker over mensen aan de onderkant van de samenleving. Trouwens, ook Dosjojevski laat die kant zien, zie bij voorbeeld Misdaad en Straf. 

Na het lezen van dit boek begrijp ik nog eens te beter hoe Tsjechov aan zijn wereldbeeld kwam. Armoede en onwetendheid, ziekte en misdaad: in dit boek vind je alle gegevens hoe dat er destijds uitzag. 

Gevangenis Vojevodsk

Ik citeer nog een stukje uit De Groene: (Jacq Vogelaar)

"Ik zei al dat de misdadigers hem (Tsjechov)  minder interesseerden dan het systeem van dwangarbeid en de mens onterende omstandigheden. Er is in het boek een voorbeeld dat dit kan illustreren. Hoofdstuk VI heet Jegors verhaal en het lijkt het levensverhaal van een voormalige dwang arbeider die ooit veroordeeld werd vanwege moord. Hij vertelt het zelf en laat zich niet door de onderzoeker van de wijs brengen; hij kletst maar raak en er is geen touw aan vast te knopen. Een staaltje sociaal-realisme, zou je kunnen denken, uit de school van Victor Hugo. In een van de beste hoofdstukken, over Doeé, de vroegere hoofdstad van de Sachalinse strafkolonie, staat er dan opeens over de levenslang gestraften: «Hun misdaden zijn bijna allemaal vreselijk oninteressant, alledaags, althans voor buitenstaanders, en met opzet heb ik Jegors verhaal genoteerd, opdat de lezer zelf kan oordelen over de kleurloosheid en de karige inhoud van de honderden verhalen, autobiografieën en anekdotes die ik te horen kreeg van arrestanten en andere mensen die bij het strafkamp betrokken zijn.» De grap is dat Tsjechov het verhaal van Jegor ook nog eens door een ander had laten optekenen, een lokale ambtenaar; dubbel authentiek dus  maar voor Tsjechov het bewijs dat er voor een echt interessant verhaal meer nodig was dan stenograferen wat het volk vertelt."

Sayan taiga. Stroom Uy, een zijrivier van de Yenisei. Khakassia. Siberië.

Over de ruwe schoonheid van het landschap waar Tsjechov in Siberié doorheen reist, haal ik ook nog een mooie opmerking uit ditzelfde artikel in De Groene: 
"Van de taiga, voorbij de geweldige rivier de Jenisej, geeft Tsjechov schitterende beschrijvingen: de pracht zit 'm niet in de grote bomen, ook niet in de stilte, «maar in het feit dat hoogstens de trekvogels weten waar zij eindigt». Daar voldoen menselijke maatstaven niet meer. Dat er ergens een ontsnapte gevangene doodvalt is niet raadselachtiger of afschuwelijker dan de dood van een mug, aldus Tsjechov."

Tsjechov voor zijn vertrek naar Sachalin met familie en vrienden op het achtererf van het huis in Moskou, dat ze van dokter Kornejev huurden, april 1890.

Rechts vooraan is Anton.

Tsjechov leefde van 1860-1904

Tsjechov was in 1890 al arts, en maakte zich vrij van die taak voor deze reis; zo documenteerde hij zich voor zijn latere schrijfwerk. 

De reis ging per paard en wagen door Siberië. Dit was een spannend stuk om te lezen, dat hele lange stuk, in een rot klimaat, over onbegaanbare wegen, met koetsen die het af en toe begaven, een gebroken as e.d.; een rivier die niet overgestoken kon worden. Onvoorstelbaar zo zwaar als dat geweest moet zijn!

In het nawoord van het boek vertelt Frank Westerman, dat vlak ná Tsjechovs reis de Transsiberië-spoorlijn werd aangelegd... De reis werd vanaf toen vele malen gemakkelijker. 

Aanleg Trans-Siberische spoorlijn, met dwangarbeiders. Rond 1901.

Dit fenomeen noemt Tsjechov ook: gevangenen geketend aan een kruiwagen. 

Ik heb in dit blog diverse foto's opgenomen van het Sachalin uit de strafkamp-tijd. De foto's zijn van Wiwkiwand. Daarmee kon ik me een goed beeld vormen van hoe het eruit zag op Sachalin. 

 Teruggehaalde ontsnapte delinquent, half kaalgeschoren. Herinner ik me niet uit Tsjechov. 

Tegenwoordige tijd, brug over de Perm, Trans-Siberische Spoorlijn.

Op de Trans-Siberische spoorweg ten westen van Chilok in oblast Tsjita (1903).

Straat in Aleksandrovsk

Gevangenis Rykovskoje

Slepen van een boomstam

Straat in Rykovskoje

Mijnbouw

Begrafenis

Gevangenis Aleksandrovsk

Huidige economie:

De economie van Sachalin in deze tijd is grotendeels gebaseerd op export, vooral van aardolie, aardgas, kolen, hout en vis.  Olie en gas maakten in 2000 57,5% uit van de industriële productie en voor 2006 werd dat geschat op 80%. Er is ook wat landbouw, maar het groeiseizoen is te kort (100 dagen) om een grote rol te spelen. De werkloosheid is slechts 2% (2002).

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie maakte Sachalin een olieboom mee. Er bevinden zich naar verwachting 2,2 km³ olie en 2.700 km³ gas in de bodem en daar wordt flink in geïnvesteerd door olie-multinationals.

Er zijn flink wat protesten uit de milieubeweging tegen de exploitatie daar van olie en gas. 

SAKHALIN-2: ONE OF THE WORLD’S LARGEST INTEGRATED OIL AND GAS PROJECTS; foto en tekst van Shell-website. 

Ten slotte vermeld ik dat de vertaling is van Anita Roeland.  

Drie of vier werelden met evenveel talen? Plato, Popper en Polanyi. 2021

Uit dit boek van Popper komt het denkbeeld van de drie werelden; 

Objective Knowledge, 1972. 

Met dank aan Wikipedia en Jos Kessels:

Objectieve kennis
Sinds de jaren zestig publiceerde Popper verdere ideeën over menselijke kennis in het algemeen, en van wetenschappelijke kennis in het bijzonder. In zijn boek Objective Knowledge (1972) presenteert hij zijn uitgangspunt van de drie 'werelden': de wereld van fysische objecten; de mentale wereld van bewustzijnstoestanden; en de wereld van ideeën in objectieve zin. Elk van die werelden bevat allerlei objecten of zijnden. Deze werelden bestaan alle drie even echt, vooral omdat ze effect op elkaar kunnen hebben. De eerste wereld en de derde wereld beïnvloeden elkaar via de tweede wereld. De werelden zijn altijd van elkaar te scheiden, en moeten dus ook niet door elkaar gehaald worden.

Schematische voorstelling

van DEZE SITE.

De eerste wereld is die van de materiële dingen, van alles waar de natuurwetenschappen zich mee bezighouden. Deze wereld wordt meestal als de "echte", objectieve buitenwereld gezien en is ook eigenlijk de normaalste. Ieder mens maakt, als lichaam, deel uit van en leeft in een deel van deze wereld; niet ieder mens leeft in dezelfde plaatsen en streken van deze wereld.
De tweede wereld is die van de ervaringen, gewaarwordingen, belevingen, emoties en gedachten; de binnenwereld van alles wat subjectief is. Deze wereld bestaat eigenlijk net zo echt als de buitenwereld; mensen kunnen net zomin negeren dat ze ervaren en voelen en denken als dat ze handen hebben of in een huis wonen. Ook hier geldt dat ieder mens in een deel van deze wereld leeft en dat niet ieder mens in dezelfde streken van deze wereld leeft.
De derde wereld is die van de concepten en van de inhouden van opvattingen, ideeën en abstracties: de wereld van de theoretische zijnden. Ook deze bestaat echt.
Deze 'derde wereld' is door de mens geschapen, maar tegelijkertijd vrijwel onafhankelijk van de mens. Tot deze derde wereld behoort bijvoorbeeld de taal en de wiskunde, maar daarnaast ook wetenschappelijke theorieën. De relativiteitstheorie van Einsteinis een voorbeeld van zo'n theorie: het is mogelijk min of meer objectief te omschrijven wat deze theorie inhoudt, en de inhoud van deze theorie staat los van de bewustzijnstoestanden van de persoon Einstein. Popper spreekt in dit verband van de 'objectieve geest', als tegengesteld aan de 'subjectieve geest': de 'subjectieve geest' is die van de bewustzijnstoestanden van het individu, de 'objectieve geest' omvat kennis die onafhankelijk van het individu bestaat.

Karl Popper, 1902-1994. 

Subjectieve kennis

Bij Popper ontbreekt 'het kennend subject', daarin was hij niet geïnteresseerd. Toch is de mens juist bij Plato heel essentieel in zijn kennisleer. 

Zijn epistomologie is onlosmakelijk verbonden met zijn ethiek, omdat hij denkt dat om bijvoorbeeld rechtvaardig te zijn, het noodzakelijk is om te weten wat "rechtvaardigheid" is. Om kennis van dergelijke begrippen te kunnen funderen, introduceert Plato zijn ideeënleer, waarin hij stelt dat onze ziel voor de geboorte in de Ideeënwereld was en daar volmaakte kennis van de Ideeën heeft opgedaan. Bij onze geboorte zijn we deze kennis echter weer vergeten. Het komt er nu op aan om via de dialectische en socratische methode deze kennis, die ergens diep in de mens zit, terug naar boven te halen. Het vermogen tot kennis van de noodzakelijke en universele principes is volgens Plato in iedere mens aanwezig, men moet het zich echter weer herinneren (anamnese). 

Volgens Plato situeert kennis zich op het snijvlak van waarheid en geloof. 

De filosoof Michael Polanyi baseert zich op Plato. Polanyi was een tijdgenoot van  Popper, en diens tegenpool.

Polanyi, Michael, 1891-1076. Hongaars-Brits joodse wetenschapper en filosoof.

Schreef in 1958 het boek Personal Knowledge.

Zie de tegenstelling Objective en Personal knowledge. Klassiek is dus Plato's opvatting, dat het subject juist allesbepalend is. Anders dan bij Popper, bestaat daar nog een vierde wereld, van ideeën of vormen, de beginselen van kennis, de hoogste inzichten. Die zijn zuiver persoonlijk. 

In onze tijd werd het belang daarvan nog altijd verdedigd door onder anderen de filosoof Michael Polanyi (1891-1976), tijdgenoot en opponent van Popper. Hij liet in zijn werk zien dat al ons weten, hoe geformaliseerd ook, berust op persoonlijke betrokkenheid. Heel het spel van de filosoof is er op gericht om vanuit betrokkenheid door te dringen tot deze vierde wereld, die Polanyi (in navolging van Plato) ‘de stilzwijgende dimensie’  (de 'tacit dimension') noemde. 

Plato, detail schilder Raphaël.

Zelf heeft Plato op verschillende plekken aangegeven dat de kennis uit dat domein zeer persoonlijk is en vaak niet eens in woorden weer te geven. Nergens geeft hij een directe beschrijving van dit niveau. In plaats daarvan zoekt hij zijn toevlucht in vergelijkingen en metaforen om er iets van duidelijk te maken: het klimmen uit de grot naar het licht van de zon, of de vonk die plotseling overspringt en dan zichzelf voedt, of de ziel die vleugels krijgt en in het spoor van de goden opstijgt, of het beklimmen van de ladder van liefde, en dergelijke.

Plato's grot, van DEZE SITE.

'Het klimmen uit de grot naar het licht.' 

Evenzo hebben veel denkers hebben, in aansluiting op Plato en Polanyi, betoogd dat kennis op dit niveau een aparte, eigen taal heeft, namelijk die van poëzie, beeldende kunst en muziek. Dat zijn symbolische weergaves van een boven-rationeel weten, gericht op schoonheid en waarheid, dat je uittilt boven je dagelijkse beperktheid. Het is een weten dat een harmonische balans creëert waarin denken, willen en voelen op elkaar zijn afgestemd en je een beeld krijgt van floreren, hoe het is om in vorm te zijn. Het veronderstelt zowel zelfinzicht als creativiteit, scheppende verbeelding. Zonder die twee, in de wereld van nuchtere zakelijkheid en louter externe, aardse gerichtheid, doet de sensatie zich niet voor. 

Zie verder nog: https://eidoskoop.nl/wp-content/uploads/2020/10/05-Kunst-is-kennis.pdf