Workshop Adrián Rodriguez - Van der Spoel, 12 april 2015

Adrián Rodriguez Van der Spoel

Gisteren hielden we in de Muziekschool Waterland de workshop Sefardische Muziek, onder leiding van Adrián Rodriguez - Van der Spoel. 

Ik kende Adrián van de televisie, zie het YouTube-filmpje hieronder. Ton en ik hadden hier met de Kerst naar zitten kijken en luisteren, helemaal aangedaan door zulke prachtige muziek.

Het Kerstprogramma waarin ik voor het eerst kennis maakte met Musica Temprana, waarvan Adrián de muzikale leider is.

Musica Temprana hier in het Muziekgebouw aan 't IJ 

 

Adrián in actie bij ons, in de Muziekschool; rechts onder het welkomstwoordje  door Björn

Ik schreef al eerder over Sefardische Muziek in het algemeen, zie mijn blog SEFARDISCHE MUZIEK.
Ter inleiding haalde Adrián ook een aantal zaken die ik aldaar noemde aan, bijvoorbeeld het fameuze (of eigenlijk: infameuze) jaar 1492, toen alle Joden en Moslims uit Spanje en Portugal verdreven werden. Dat was het resultaat van de Reconquista.

Wapen uit die tijd; met afgeslagen Morenhoofden.

Interessant was nog wel wat Adrián noemde, dat de Reconquista samenviel met de ontdekking door Columbus van Amerika. Daar was ik me niet van bewust.

Landing van Columbus in Amerika, ook 1492.

Adrián gaf nog wat extra aandacht aan het Ladino, de taal van de Sefarden. Het is een oud dialect van het Castiliaans. Het lijkt erg op het Spaans, maar dat heeft eigen ontwikkeling doorgemaakt. Een verschil in de uitspraak is bijvoorbeeld de letter j: die klinkt in het Spaans van nu als een g, mujer (=vrouw) spreek je uit als [moegèr]. In het Ladina evenwel was de j een [zj]-klank, mujer klinkt daar dus als [moezjèr]. M.m. klinkt hijo (zoon) niet als [hiego], maar als [hiezjo].
Verder is de huidige uitspraak van c en z in het Spaans als de Engelse th-klank; maar die ontwikkeling is vrij jong. In het Ladino klinken die c en z  gewoon als een s: [hermosa], [corason].

Het zal lastig zijn een echt verslag van de workshop te geven. Het is vergelijkbaar met het schrijven  van een recept: je weet pas hoe het smaakt als je het eet.
Ik ga een poging wagen, zonder de pretentie te hebben volledig te zijn; ook niet de woorden te kunnen geven voor het zoeken naar perfectie. Mijn nadruk zal liggen op Adriáns praktische aanwijzingen, en dat met name voor wat hij de alten te melden had. Bovendien ben ik gevoelig voor zijn soms poëtische taalgebruik, dus dat komt hier mee.

We begonnen met Het Yo m'enamori van Paul Ben Haím. Dit lied vertolkt een teleurstelling in de liefde: de zanger is verliefd geworden, eigenlijk door niks (d'un aire, van de lucht). En: het is in het donker gebeurd, bij het licht van de maan. De vrouw valt tegen. Als de maan hem niet zo misleid had, zou hij nu niet vastzitten aan deze liefde. De volgende keer moet het maar onder het licht van de zon ('con sol!') gebeuren!.

Sefardische liedjes gaan dikwijls over teleurstellingen die in de vorm van wiegeliedjes gebracht worden.

We zongen dit lied eerst unisono, alle partijen hetzelfde deel van  de sopraanpartij. De korte noten zijn lastig te intoneren, daarom moet dit niet te hard gebeuren; het gaat om de i, de m en de n.

Adrián wees op de 'echo' die er plaatsvindt tussen sopraan en tenor vanaf maat 26. Om dat goed uit te laten komen is het 'Linda de mi corazon' beter uit te voeren door naar elkaar te luisteren dan te tellen.
Om dit te oefenen deden beide groepen dit alleen sprekend.
Een volgend punt waar de gastdirigent op wees, was de kleur van het lied: sopranen zijn meer aanwezig 'in de lucht' , zei A.; tenoren kleuren donkerder. Zij moeten dit compenseren door heldere klinkers te vormen. Zij zongen tegelijk met de sopranen en deden hen na, actiever en scherper dan gewoonlijk.
Een aandachtspunt voor de alten is het horizontale zingen, van belang bij de kort achtste noten vanaf maat 79. Als de alten dat te kort zingen, bijten ze het af, het moet langer klinken.

(Foto van de Biografie van) Paul Ben Haïm, 1887-1984: Yo m'enamori

Het slotakkoord 'con sol' vroeg ook om speciale aandacht: Adrián liet horen, hoe je met het laatste woord een wereld van verschil kunt maken. Er moet power in dat 'sol' zitten, maar die mag  het lied niet '' dood' maken. We spraken ook dit stuk, op het ritme, ter in-oefening, samen met de piano. Vervolgens zongen we het, het 'con sol' vertolkten we  het beste omhoog kijkend (al was het maar in gedachten), om het gewenste krachtige, maar wel levende effect te bereiken.

Verliefd worden maar beter in het licht van de zon!

Na dit Sefardische (wiegen)lied een Romanza van Joaquin Rodrigo. In de Romanzas vinden we een vaste vorm van vier verzen met acht lettergrepen, alle coupletten hebben dezelfde muziek. Soms kent zo'n verhalend lied wel 60 coupletten. Van het lied Malato está el Hijo del Rey  van Joaquin Rodrígo is nog maar één couplet over. Typisch dat het over een Koning gaat, de Joden hadden helemaal geen koning. De geschiedenis van de Romanzas is heel oud en soms moeilijk te traceren.
De korte inhoud van het lied: De zoon van de Koning is ziek, de allerbeste artsen hebben naar hem gekeken, maar iedereen weet, dat hij niet zal genezen.(que non salva, non salvaba.)

Joaquin Rodrigo, 1901-1999: Malato esta el hijo del Rey  

Adrián pakte eerst dat Salva aan, uit de laatste maten, door de mannen gezongen. Het klinkt rauw, akelig, de klanken wringen. Je hoort dat de zoon niet zal genezen.
De mannen moesten op mm zingen, om de strofes 'warm' te krijgen, in plaats van erop te duwen.
Het 'Granada' van de sopranen kreeg aandacht: eerst de versiering weglaten, vervolgens invoegen. Zo gaat het goed met het ritme.

Over de uitspraak van salva en salvaba: de Spanjaard hoort geen verschil tussen een v en een b. Ze klinken ook ongeveer gelijk, als een b met licht geopende lippen.

Over het  Barekhu - een lied van lofprijzing) heb ik helaas geen opmerkingen genoteerd. Wel over het Odecha: (Psalm 118, Dank dat U mij geantwoord heeft.)
Hier moesten we leren modaal te zingen, d.w.z. alle noten bijna glissando verbinden; om contact te houden van noot tot noot.
De begin E van de sopranen moet niet het effect hebben van een kanonschot (!). Niet spookachtig gezongen zijn, maar licht.
De alten kunnen heel mooi ontspannen in maat 6 en 7, naar de gis toe. Dit klonk voor mij als een grote verbetering, wat een rust!
Adrián wees de alten erop, in die eerste maten goed naar de bassen te luisteren, ze mochten wel 50 % zachter zingen!

Afbeelding van Salomo Rossi, 1570-1630, beroemdste Joodse Barok-componist;

Odecah ki Anetani en Barekhu

De dalende lijnen dienen helder in plaats van donker te klinken. Aanwijzing bij maat 16 (een maat met vier korte nootjes bij de alten): laat elke noot klinken. A. deed een viool na, de strijkstok gaat heen en weer bij die 4 nootjes, niet in één haal over de snaren. Zo'n beeld werkte goed!
Ook deze; dat 'elk kruis  een zacht verschijnsel is in de Barok, altijd'. Er mag ontspanning zijn.
Wees bewuster op de cadensen en op de structuur. Ik denk, dat Adrián dit bedoelde, toen hij zei dat we 'in context' moesten zingen. Als de ene stem klaar is, komt de ander met een nieuw 'voorstel'. Dat moet je hoorbaar maken voor de luisteraar. En om dit weer te oefenen spraken we dit samen in, wat een prachtig leer-effect heeft. Je let meer op de andere stemmen en dat moet ook!

 

Adrían dirigeert heel rustig en doelbewust. Hij schept ook rust. Hij luistert scherp en kan goed overbrengen hoe hij het hebben wil. Soms waren zijn aanwijzingen moeilijk, en dat wist hij wel. Er waren stemoefeningen tussen - ik heb ze niet kunnen opschrijven, het meedoen en tegelijk noteren viel ook niet altijd mee! - waar hij expliciet bij zei, dát ze moeilijk waren en oefening vergden. Desalniettemin héél goed om ook eens aan de niveaus bóven die van het koor te kunnen snuffelen.

De workshop werd goed bezocht door mensen buiten het koor: er waren elf personen extra, van wie er één kwam om alleen te luisteren.
Alle koorleden hadden voor iets lekkers gezorgd, er kon in de pauzes heerlijk gesnoept en gerelaxed worden.

Relaxen met een hapje en een drankje

Het koor heeft een heel bijzondere middag gehad! Ik kon in veel opmerkingen van Adrián onze eigen dirigent, Hans Noyens herkennen. Toch werkt het goed als een ander het op zijn manier vertelt. Er is geen tegenstrijdigheid, maar aanvulling, verbetering, verdieping van inzicht. Adrián, onze hartelijk dank voor deze mooie ervaring!.
Hans, ook jij bedankt. Jij maakt elke keer een prima keus voor onze workshops, we zijn heel blij dat je ons in contact hebt gebracht met deze inspirerende dirigent. Dank, dank, het was hartstikke leuk!

 

We are the best! Lukas Moodysson, 2013.

Poster

Deze film zat in de cassette, die Ton van Dennis en Monique kreeg voor zijn verjaardag. Een Volkskrant-selectie.

Ik had geen idee wat we te zien zouden krijgen. Welnu: het bleek een film waarvan ik aanvankelijk dacht: wat moet ik hiermee? Maar al gauw schoot ik in de lach om die jonge grietjes, die zich op punk-wijze (het speelt in Stockholm in 1982) door het leven slaan. 

Regisseur Lukas Moodysson 

Coco Moodysson, die het stripboek schreef, waarnaar deze film gemaakt is. 

Plaatje uit dat boek.

De drie schattige meisjes die de hoofdrollen spelen.

Van links naar rechts: Liv LeMoyne, als Hedwig; Mira Barkhammar als Bobo, en Mira Grosin als Klara.

Aanvankelijk hebben we alleen van doen met Bobo en Klara, die zich bij elkaar beklagen over hun rare ouders. Hun overtuigingen over de wereld van de volwassenen zijn, zoals het hoort, erg stellig. Ze vermaken zich met het plagen van de band The Iron Fist, ze willen zelf ook gaan spelen en zullen ze wel even verbeteren. Ze kunnen er niks van, maar dat wordt anders als ze Hedwig voorstellen om mee te doen. Hedwig speelt elk jaar op school hetzelfde klassieke stukje muziek. Hedwig speelt met gemak ook andere muziekstukken, zo verloopt de aansluiting van een derde bij het pact wonderwel.

En hier besluit de doortastende Klara Hedwig te knippen, zodat ze meer past bij het punkstel. 

Het aardigste aan deze film is, dat er ongelooflijk naturel gespeeld wordt. Je vergeet dat je met actrices te maken hebt, je ziet  echt pubers, hun levensvisie, hun moeilijkheden.

Ze krijgen ook ruzie, nogal fiks. Bobo pikt Klara's vriendje een keertje in. Maar Klara is dan ook altijd haantje de voorste, die altijd de basgitaar inpikt en Bobo laat drummen. Die.waarheid gooit Bobo er dan ook maar uit. De christelijk opgevoede Hedwig weet de boel te sussen.

Een verrassende, innemende film!

Trailer

 

About Elly, Ashgar Farhadi, 20090

Het psychologische drama Darbâreye Eli

Weer met heel veel belangstelling gekeken naar een film van Farhadi, de Iraniër van wie ik laatst A Separation keek; ook al met zo veel bewondering.



De vriendengroep een weekend weg aan zee. En wat dan?

Dit is de jonge vrouw Elly, van wie de film de naam draagt.

Alle vrienden bij elkaar voor een spelletje 'hints'.

Shahab Hosseini; had ook een rol in A Separation. Is in deze film Ahmad, die een nieuwe vrouw zoekt.

Een van de vrienden, gespeeld door Peyman Moaadi; was in de Separation de echtgenoot.

De wanhoop en eenzaamheid van de verloofde.

Dit is het (spannende!) verhaal:

Een groep vrienden gaat vrolijk en wel met elkaar op weg naar een huisje om samen een weekendje eruit te zijn. De villa die ze op het oog hebben, blijkt bezet, maar er is nog wel een huis aan zee waar ze in kunnen. Het huis ligt prachtig, maar is wat bouwvallig, en lijkt nauwelijks geschikt voor bewoning. Maar ze doen het.

Heel geleidelijk aan merken we, dat er iets meer speelt dan een weekend samen: er is een nieuweling bij, Elly, die een beetje geplaagd wordt. Zij lijkt gekoppeld te moeten worden aan Ahmad, die uit Duitsland komt, en gescheiden is. We worden maar mondjesmaat ingelicht.

Elly en Ahmad vinden elkaar leuk. Maar Elly wil niet lang blijven, ze belt met haar moeder waarin ze zegt dat ze maar één nacht weg is. Ze vertelt haar niet de waarheid.

De algehele vrolijkheid van de film slaat om, als er een kind in het water ligt. Ze springen in het water om het te redden. Dat lukt, en het kind kan goddank gereanimeerd worden. Maar dan blijkt Elly vermist te zijn. Niemand heeft gezien wat er gebeurd is, het laatste wat wij als kijker van haar gezien hebben is dat ze aan het vliegeren was.

Nu komt er nog meer aan het licht: Sepideh (die van de poster) blijkt te weten, dat Elly ongelukkig was in haar verloving, en daarom toestemde in een soort koppelpoging met Ahmad. Verder weet niemand dat.

Intussen komt de verloofde erachter dat Elly vermist wordt. Hij komt woedend naar het huis, en slaat Ahmad, die zijn eer heeft aangetast, een bloedneus.

Ten slotte wordt het lichaam van Elly langs de  zee gevonden. De verloofde identificeert haar.

De film kan natuurlijk weer niet los gezien worden van de normen en waarden van Iran. Maar net als bij A Separation, is alles heel goed na te voelen met onze westerse ogen en normen en waarden. Fraai en subtiel. De film won een Zilveren  Beer in Berlijn.

Trailer

Ashgar Farhadi.

De Gouden Eeuw in de Weidevenne

 

Het boek van vandaag

De Gouden Eeuw van Maarten Prak kwam aan de orde op onze voorlaatste bespreking van dit seizoen, ten huize van Wim.

 

Maar eerst: Cuba, olé.... Hetty was net terug van haar fietsreis op Cuba. We moesten natuurlijk even over haar ervaringen horen. Op dat eiland,

...waar ze verplicht het mausoleum van Che Guevarra bezocht.....

.... Ze het verschil tussen stad en platteland vaststelde..... 

.... op aftandse fietsen tegen de bergen moest optornen.

 

Ja, en toen gingen we pas echt aan het werk:   

Hier hebben we de helft van de Gouden Soesjes die Wims vrouw Corrie voor ons had klaargezet al naar binnen gewerkt. Hmmmm!

Er bleef inmiddels weinig tijd voor de vragen van Senia over, want we waren het erover eens, dat we een beetje bijtijds wilden stoppen.

In een hoog tempo joegen we de vragen erdoorheen. (Nee hoor, grapje: we deden het goed, maar efficiënt.)

Ik heb hier nog wat opmerkingen genoteerd, die voor mij van belang, of nieuw waren. Voor de rest zie mijn eerdere blog: De Gouden Eeuw, Maarten Prak.

Zo hoorde ik het woord moedernegotie voor het eerst: het is de naam voor de handel die wij voeren op de Oostzee en de landen eromheen. Uit het boek hadden we natuurlijk kunnen lezen dat die Oostzeevaaart heel belangrijk was voor onze economie in die tijd, het woord moedernegotie telde ik bij mijn woordenschat op.

De landen die met de Oostzeehandel verbonden waren.  

Ook hier weer een mooi boek over te lezen. 

Schepen van toen.

Geheel in de stijl van Senia werd de piraterij van destijds vergeleken met die van de huidige tijd.

Gevangen genomen piraten in Bombay. 

Wrakke schuit onder schot, bij Somalië. 

Somalisch kaperscheepje wordt geënterd. 

Er worden in de vragen meer parallellen gezien met de huidige tijd: zo vraagt Cornelis Musch op bl. 200 van het boek aan de vrouw van een sollicitant bepaalde zaken aan te leveren, opdat haar man in een functie zal worden aangenomen. Zij levert 5 zijden tafelkleden en verschillende kussens, ter waarde van het jaarsalaris van de beoogde functie. Toch wordt haar man niet aangenomen!

Bijna in koor roepen wij 'Jos van Rey'! 

Smeergeldaffaire tegenwoordig

 

Smeergeldaffaire toen: kussens en kleden. Rechts  Cornelis Musch, de Van Rey van de Gouden Eeuw.

En weer een leuk weetje: dit boek van Van Lennep gaat over de vrouw van die geldwolf Musch; zij was een dochter van Vadertje Cats, en Van Lennep schreef een boek over haar.

 

 

We vonden het allemaal erg leuk om te lezen over de trekvaart van vroeger, en we begrepen opeens waar de uitdrukking 'de boot gemist hebben'  vandaan kwam.

Tegenwoordig neem je dan maar je brommertje, maar vroeger zat je er lelijk mee.

Naar de markt, Delft.

We hebben het nog even over de slavernij gehad, naar aanleiding van de vraag of dit vraagstuk voldoende aan de orde was gekomen in het boek. De Zwarte-Pietendiscussie werd nog even aangehaald.

Om van alles af te zijn bedacht Gouda de Stroopwafelpiet.

Wim vertelde van dit boek: het gaat over de slaven die wij als WIC verhandelden naar de Braziliaanse suikerplantages. Een stuk geschiedenis dat ik niet kende, en dat mij nog wel redelijk schokte. Dit boek onthoud ik.

En we besloten met de slaventoren Santa Clara op Cuba, als herinneringsmonument aan de slavernij. Zo was de cirkel voor deze middag rond.

 

Volgende bijeenkomst eind mei, met Duitse Wortels van Laura Starink, bij Anky in Monnickendam.

Tot ziens in Monnickendam, 28 mei a.s. Hopelijk kennen we dan al de nieuwe boekenlijst.



 

 

 



 



 

.