zaterdag 5 september 2015

Detachment, Tony Kaye, 2012.

Poster
Deze film stond niet vermeld op de filmpagina van de VPRO, hij werd op Canvas vertoond gisteravond. Niet de moeite, of wat?
Ik heb hem helemaal uitgekeken, met belangstelling, hier en daar met bewondering, maar ook met ergernis en hier en daar misprijzen.
Eerst maar vertellen waar het over gaat: de lotgevallen van een maand van een inval-leraar op een middelbare school, waar alles maar dan ook alles fout zit: de schoolleider wordt ontslagen door een vervelende inspecteur, de leraren en decanen zijn de school en de ouders allemaal beu, terwijl ze zelf ook nog eens de grootste problemen van thuis mee torsen; ze houden zich amper, of met pillen staande; de ouders tonen zich ongeïnteresseerd of onredelijk en de leerlingen zijn volslagen onverschillig of agressief.
Onze inval-leraar presenteert zich als 'onthecht', en weerstaat meteen de eerste les al de grootste problemen. Hij krijgt de leerlingen aan zijn voeten.
Intussen vernemen we via flashbacks dat hij zelf lijdt aan een groot jeugdtrauma: de zelfmoord van zijn moeder, die vermoedelijk is misbruikt door haar vader - Henry Barthes' opa dus.
Onze invalleraar - hij wordt in een recensie vergeleken met Jezus Christus, hartstikke heilig, maar 'met een halo van lijden om zijn hoofd ' - probeert de leerlingen de liefde voor literatuur bij te brengen. 'One man with a mission can make a difference', is de gedachte die een paar keer terugkomt.
Drie vrouwen komen dichterbij hem op zijn pad: het tienerhoertje Erica, een artistiek begaafd, maar dik meisje in de klas, Meredith, en een vrouwelijke collega Sarah Madison.
De meester en het hoertje
Over het hoertje ontfermt hij zich, hij neemt haar in huis en bezorgt haar zo een normaal leven; het meisje Meredith heeft hij al heel erg geraakt met zijn citaat over double-think, uit 1984, van George Orwell. Dit is een heel mooi deel in de film, en je denkt 'nu gebeurt er wat'. De vrouwelijke collega zoekt nader contact met een leuke collega.
Maar hij faalt in alle drie de contacten. Schrijnend vond ik, hoe hij zomaar het hoertje het huis uitzette. Weliswaar terug naar haar ouders, maar volkomen onvoorbereid. Haar gehuil om bij hem te mogen blijven was aangrijpend. Het haalde die mooie leraar voor mij van zijn voetstuk.
Het meisje Meredith zoekt liefde bij hem; hij duwt haar weg, omdat hij die liefde niet geven kan. Die  'worsteling' wordt waargenomen door verliefde collega Sarah, die meent te zien dat haar leuke leraar een leerling aanrandt. Hij raakt zo háár aandacht kwijt, maar dramatischer is, dat Meredith zelfmoord pleegt.
Zo vertrekt hij van school, één en al ellende achterlatend.
Het liet voor mij ook weinig heel van zijn boeddha-achtige detachment.
Enfin. Alles bijeen genomen was er zo wel héél erg veel ellende bij elkaar gegooid op één school.
Toch blijven me scenes bij, zoals de foto's die Meredith maakte; de zorg van Henry Barthes voor zijn opa, en die voor het hoertje. En misschien nog het meeste door de literaire verwijzingen.
Ik raakte uiteraard geïnteresseerd in de vergelijking die Barthes maakt met The Fall of the House of Usher, van Poe. Dat komt ongetwijfeld nog wel eens terug in mijn lees-geschiedenis. Het beeld van de schoolgang vol met weggegooide papieren (verwijzing naar House of Usher?) ontroerde me.
De desintegratie van de school, net zo als in de geschiedenis van Edgar Alan Poe. 
Ook de citaten over double-think vond ik mooi; waarmee 1984 van George Orwell weer eens in mijn aandacht terugkwam. 
Ademloos luistert de klas toe als Barthes (Adrien Brody) Poe citeert.  
De talentvolle, maar gepeste tiener Meredith; dochter van regisseur Tony Kaye. 
Hier het citaat over Doublethink, dat vooral Meredith zo aanspreekt. 
Meredith heeft taartjes gebakken. Er zit één zwarte bij, een vergiftigde, voor haarzelf.  
Verkracht tienerhoertje. 
Een andere leraar van de school. Ook een wanhopige. Het is maar een zijlijn, maar alles duidt op ellende. 
De regisseur Tony Kaye. 
Trailer
 

donderdag 3 september 2015

Ik begon zo hoopvol....

.... met te schrijven over het vluchtelingenvraagstuk. Ik dacht, als ik alle voorstellen en ideeën bestudeer, zal zich misschien wel uitkristalliseren waar de oplossing ligt.
Het bracht me in elk geval een wat preciezere definiëring van het probleem.
Maar intussen ben ik verder weg dan ooit van het idee waar de oplossing moet liggen. Nog erger:  ik kan niet eens goed mijn eigen plaats bepalen.
Vanmorgen stond op de voorpagina het aangespoelde lijkje van de driejarige Aylan Kurdi.
Een peuter, precies zoals een peuter slapen kan. Maar dit kind is dood. Iedereen is hierdoor aangegrepen, zelfs de sterkste tegenstanders van toelating. 'Ze hadden hier ook niet naar toe moeten komen,' hoorde ik iemand uit dat 'kamp' zeggen.
'Maar wat als je land geteisterd wordt door oorlog?' bracht ik er tegenin.
Maar ik weet ook, dat iedere vluchteling nu beweert uit Syrië afkomstig te zijn, terwijl dat maar de vraag is.
En wat als de angst van Ephimenco - en niet alleen van hem - waar is, dat we een invasie krijgen van moslims. Een groep mensen die een cultuur en een traditie hebben van haat tegen alles wat westers en modern is. Onze beschaving zal veranderen, kunnen wij dat aan?
Weer een ander tegengeluid: ik beschreef hier, hoe de 'denker des Vaderlands' betoogde, dat particulieren niet het initiatief moeten gaan nemen. Laat dit bij de overheid, die er de middelen en de deskundigheid voor heeft. Het verleden (negentiger jaren, Bosniërs) bewijst, dat er van alles mis ging met goedwillende burgers die kamers over hadden voor vluchtelingen.
Maar nee, de Christen Unie propageert, geheel in strijd met dit verstandige idee, samen met een  groep in Apeldoorn, het opnemen van vluchtelingen in eigen huis.
Of neem Hongarije: hoe zit het precies met de chaos van de treinen vanuit Boedapest naar Oostenrijk en Hongarije?
Hoe zit het überhaupt met de 'plicht tot registratie', waarvan ik steeds lees dat die in Hongarije ligt? Volgens de akkoorden van Dublin moest het eerste land waar de vluchtelingen aankwamen de mensen toch registreren? Dat is dan toch Griekenland?
En dan hoor ik vandaag premier Orbán zeggen, dat de vluchtelingenstroom het probleem van Duitsland is, niet van Hongarije.
En oh ja: als er regels komen voor opvang, dan zou dat in landen als Polen of de Baltische staten betekenen dat die kosten die van de pensioentjes van de plaatselijke bevolking te boven gaan.
En hoe moet het met mensen die al lang (ik heb het nu weer over Nederland) wachten op een sociale huurwoning, en die zich nu voorbijgestreefd zien door een vluchteling? Met andere woorden: de vluchteling gaat voor? Ik kan me de woede van de wachtende Nederlander eerlijk gezegd wel een beetje voorstellen.
De premier van Tsjechië heeft gezegd, dat hij gewoon geen moslims in huis wil, de eigenheid van de bevolking mag er niet aan gaan. IS het niet beter om een grens te trekken, te zeggen: we willen onze eigen cultuur zomaar niet offeren? Ik zie opeens een oase voor me, van een plek waar alles bij het oude gebleven is.
Ik schrijf opeens met grote aarzeling, nu ik DEZE zin heb opgeschreven.... 'Een plek waar alles bij het oude gebleven is.' Zit ik nu niet zelf middenin de vreemdelingenangst?
Bang ben ik zeker. De druk van de vluchtelingenstroom is heel erg groot. Ik zag op het journaal op het treinstation in Boedapest een man die zich met zijn vrouw en kleine baby op de rails gooide. Hij sloeg zich in wanhoop op zijn eigen hoofd, en schreeuwde. (De schreeuwen en kreten gaan me sowieso door merg en been nu en dan.) Ik stel me de verschrikkelijke reis voor die de mensen achter de rug hebben, hun hoop nu eindelijk het doel bijna bereikt te hebben, en dan nu gedwarsboomd te worden. Want de trein gaat niet weg. Opeens ook neemt Hongarije zijn taak wél serieus, en gaat mensen registreren. (Eerder lieten ze ze maar door, om er vanaf te zijn.)
Nog iets: Sybrand Buma pleitte voor Safe Havens. Ik heb er geen commentaar bij gegeven, maar ik dacht, net als vele anderen, aan Srebenica. Safe Havens, tegenover Islamitische Staat...? Wat denkt Sybrand wel?
Dan wordt er ook nog gepraat over het Schengenverdrag: het zou kunnen, dat dat geen stand meer houdt. Dat de grenzen dicht gaan, dat er weer als vroeger controles komen. Is dat erg? Het schijnt niet goed voor de economie te zijn. Maar verhelp je er wel de 'overstroom' aan mensen mee?
Ik heb het nog niet eens over de criminelen gehad, de mensensmokkelaars. Die steeds betere wegen vinden. Inspelen op actuele ontwikkelingen. Alternatieve routes aanbieden als er iets gevonden wordt tegen hun misdadige werkzaamheden. Hoe pakken we die lui? Wáár pakken we ze?
Ik zal de discussie en de ontwikkeling blijven volgen, maar met een steeds zwaarder hart.
Syrische vluchtelingen steken de grens naar Irak over bij het Peshkhabour-grenspunt, nabij Dahuk
 
 

woensdag 2 september 2015

Diego en Frida, De geschiedenis van een legendarisch paar, J.M.G. Le Clézio, 1993

Boekomslag
Ik trof dit boek aan in een uitverkoopbak in Dalfsen. Ik had nog nooit van J.M.G. Le Clézio gehoord, de Nobelprijswinnaar voor de literatuur in 2008. Frida Kahlo kende ik natuurlijk wel een beetje, maar de naam Diego Rivera (haar echtgenoot) was ook nieuw voor mij.
Le Clézio is een Fransman die tevens de Mauritiaanse nationaliteit heeft. Hij wordt beschouwd als een moderne nomade, en werkt en reist tussen Mexico, Marokko en Europa. Er zijn al meerdere boeken van hem vertaald in het Nederlands, o.a. Het Proces-Verbaal, vertaald door Thérèse Cornips. Zijn thematiek is grensoverschrijdend, hij schrijft in een kosmopolitische sfeer.
Ik heb wel een zekere fascinatie voor Mexico, en dus trok deze biografie van twee Mexicaanse schilders me wel aan. Het boek dateert van 1993.
Frida koos Rivera uit om mee samen te leven; toen ze trouwden zei haar vader dat dit een huwelijk werd tussen 'een olifant en een duif'. Diego was bijna twee keer zo oud, en twee keer zo zwaar. 'De reus', noemt Le Clézio hem.
Hun huwelijk en hun artistieke werk speelt zich geheel af in de sfeer van de Revolutie. Diego (1886-1957) bracht de jaren 1907 tot 1921 door in Parijs, waar hij de nieuwe kunststromingen leerden kennen. Door de Russische Revolutie en de gebeurtenissen in Mexico werd hij een overtuigd Marxist, en als zodanig tegen kerk, wettelijk gezag, geld. In de jaren dertig bracht hij negen maanden door in de Sovjet-Unie. Zijn huwelijk met Frida was zijn derde; hij trouwde trouwens twee keer met haar, met tussendoor een periode van scheiding. Rivera was absoluut ontrouw, Frida leed daaronder, vooral toen hij haar bedroog met haar eigen zuster Christine. (Andere bronnen vermeldden overigens dat ook zij minnaars had.) Na Frida's dood in 1952 trouwde hij nog een keer.
Zijn werken waren grote muurschilderingen, fresco's; Rivera was 'muralist'. Ik laat er hier enkele zien die geschilderd zijn in het Palacio Nacional in Mexico City:
Het maken van goud 

De markt in Tlatelolco, het leven in de tijd der Azteken. 
De stad Tenochtitlan, ook Azteekse tijd.
Frida Kahlo (1907-1954) geldt als een surrealistisch schilderes. De begrippen Revolutie en Indiaanse cultuur verbinden haar met Rivera. Ze had op jonge leeftijd een zeer ernstig tramongeluk, dat haar ruggegraat brak en maakte dat ze kinderloos bleef. Haar geslachtsorgaan was beschadigd.
Ze heeft een grote invloed op Rivera uitgeoefend, die op zijn beurt haar heel hard nodig had. Le Clézio vergelijkt hen met de Mexicaanse Ometecuhtli en Omecihuatl.
Godin van de Dualiteit Omecihuatl, met echtgenoot Ometecuhtli.
Kahlo heeft haar leven lang erg geleden, veel operaties moeten ondergaan, en ook miskramen gehad. Ze was bovendien erg eenzaam met Diego. Toch koos ze welbewust om bij hem te blijven, zelfs terug te keren na de scheiding. Ze sloot zich vrijwillig op in haar Blauwe Huis.
Veel van haar schilderijen drukken de pijn en de wanhoop uit, ze zijn niet allemaal even prettig om naar te kijken.
Ze had kenmerkende wenkbrauwen, was klein en tenger.
Kahlo, My Birth
 

Diego Rivera

 
De twee Frida's: verschil tussen haar droom-identiteit en haar sociale identiteit.
Verbeelding van de verbondenheid Kahlo-Rivera


Sueño de una tarde dominical, Rivera:  Droomgezicht van een zondagmiddag.


Diego
J.M.G. Le Clézio
De stijl die Le Clézio toepast is helemaal nieuw voor mij. Hij leeft zich helemaal in in zijn personen. Ik kon hem niet altijd goed volgen. Bij voorbeeld:
 
'Als Frida in 1929 met Diego trouwt draagt ze een Tehuanajurk, om een ander uiterlijk aan te nemen, om afstand te doen van haar kleding als militant lid van de communistische partij: de rechte rok en de rode overhemdbloes die ze droeg in navolging van Tina Modotti. En ze kiest niet voor niets de klederdracht waar Diego zo van houdt. In die tijd is de vrouw uit Tehuantepec of Juchitán de belichaming geworden van het inheemse verzet en bovendien het symbool van het feminisme - een wezenlijk feminisme, de triomf van de vrijheid van de indiaanse vrouw. De mythe van het matriarchaat in Tehuantepec fascineert alle intellectuelen in het interbellum, dichters, essayisten en vooral schilders.'
Ik vind dit een moeilijk soort teksten; ik weet niet waarop hij zich baseert. In elk geval lees ik in zijn woorden óók hoe zich een innerlijke revolutie voltrekt. Le Clézio beschrijft naast de uiterlijke gebeurtenissen ook heel vaak het innerlijk. Hij doet dat beeldend en vol overtuiging, haast als een alwetende romanschrijver. Dat maakt het interessant, maar soms vraag ik me wel eens af 'waar haal je het vandaan;' of: 'zou dat nou echt?'
Maar dan: Le Clézio geeft achterin een indrukwekkend notenapparaat. Hij zal het dus niet uit zijn duim gezogen hebben. Ik heb nog nooit eerder een biografie gelezen die op deze persoonlijke manier geschreven is.
Dit vind ik één van de imponerendste (en akeligste) schilderijen van Kahlo: De Gebroken Zuil. Bij het tramongeluk werd haar romp doorboord door een stang.

dinsdag 1 september 2015

Migratie, Nederland, Frankrijk (Calais)

Sybrand Buma
Sybrand Buma van het CDA wil Safe Havens ingesteld hebben in Syrië; op die plekken moet IS verdreven zijn, en er kunnen vluchtelingen direct in het gebied zelf worden opgevangen. Met dat doel moet Europa, maar ook Nederland, bereid zijn grondtroepen te sturen naar Syrië.
 
Daarnaast wil Buma een aanpassing van het VN-vluchtelingenverdrag zodat vluchtelingen een status van 'ontheemde' zou kunnen krijgen. Zo is direct duidelijk dat hun opvang tijdelijk is. "We moeten vluchtelingen sneller duidelijkheid bieden."
Nederlandse militairen langs de Syrische grens
Kerken zoeken asielzoekers actief op om hen te helpen, bijvoorbeeld de interkerkelijke werkgroep AZC uit Hoogeveen. Vrijwilligers daar zoeken de mensen op in het AZC, organiseren voetbaltoernooitjes of knutselmiddagen.
Kerken in plaatsen waar AZC's staan, kunnen hulp krijgen van GAVE, een christelijke stichting voor werk onder vluchtelingen en asielzoekers. Zij motiveert kerken, biedt cursussen aan voor mensen die zich vanuit de kerk voor vluchtelingen wil inzetten. Zo kunnen vrijwilligers helpen om mensen de weg te laten vinden naar kerkdiensten. De taal is daarbij een probleem, alle kerken die met asielzoekers te maken krijgen moeten zorgen dat de diensten vertaald worden. Er op zijn minst moeite voor doen.

In de Trouw van vandaag werd nog eens benadrukt, dat het niet de bedoeling en ook niet wenselijk is dat mensen zelf vluchtelingen in huis opnemen. In het verleden heeft dat heel vaak tot problemen geleid: gevluchte mensen waren getraumatiseerd, er is een grote inbreuk op je privacy, cultuurverschillen, de taalbarrière. Dus nee, hoe goed bedoeld ook: de huisvesting is een taak van de overheid.
In mei schreef de Raad van Kerken een brief aan de Staatssecretaris, met een aansporing meer te doen, onder andere door gebruik te maken van de kennis uit het veld. De Pauluskerk werd genoemd als voorbeeld van hoe om te gaan met ongedocumenteerden.
In Calais gaat er toch iets veranderen. eerder las ik, dat de Franse overheid daar niets wilde verbeteren aan de huisvesting, vanwege een aanzuigende werking, maar ook omdat het niet netjes was tegenover Groot-Brittannië om mensen die zeker weten economische vluchteling zijn, te faciliteren.
Frans Timmermans gisteren op bezoek in Calais. De Eurocommissaris bracht 5 miljoen mee voor een tentenkamp van 1500 personen.
Er komt nu geld vrij voor 120 tenten van 12 personen; het nieuwe kamp moet begin 2016 open zijn. Het is bedoeld om een einde te maken aan de 'jungle'; het wordt een humanitair kamp.
Vluchtelingen in Calais lopen over de rails door de Kanaaltunnel naar Engeland. In de 'jungle' (het illegale tentenkamp) heerst schurft, en het is er onveilig, vooral voor vrouwen.

Grensland, Een Geschiedenis van Oekraïne, Marc Jansen, herzien 2014.

Een zeer verhelderend boek over de geschiedenis van Oekraïne, vanaf de jongste tijd, 4800 tot 3000 voor Christus. Als je dit gelezen hebt, begrijp je een stuk beter wat er nu allemaal aan de hand is. Niet, dat het allemaal te onthouden is, daarvoor geeft het boek veel te veel informatie. Maar het is in ieder geval een goed naslagwerk. Ik zal hier het een en ander aanstippen, voor de rest ben ik benieuwd wat we erover gaan zeggen in onze Senia-leesgroep.
 Kaart Oekraïne
Nogmaals de kaart, nu met reisadviezen van de Rijksoverheid.
Verhelderend vond ik bijvoorbeeld te weten de veelheid aan volken die zich in de loop der tijden in het land gevestigd hebben. Hoe kleurrijk daarmee de bevolking werd. Ik noem er maar een paar: Kozakken, Tataren, Joden, Hongaren, Polen, Roemenen, Duitsers. Ook het streven naar Oekraïnisering vond ik een eye-opener, het bevorderen van de eigen taal, stichting van scholen en universiteiten. Waartegenover dan weer de Sovjetisering stond, die helemaal niets met het nationalisme van doen wilde hebben. Geen eigenheid, maar onderwerping aan Moskou.
De geschiedenis is helaas erg destructief geweest voor dit land. Heel veel Joden zijn vermoord in de Tweede Wereldoorlog en onder Stalin. Hitler had  het plan, de Slaven - die voor hem 'Untermenschen' waren - uit te roeien, zodat er 'Lebensraum'  voor de superieure Ariërs kwam. Als 'graanschuur van Europa' was de Oekraïne een begeerd land! Gelukkig is dit plan niet helemaal ten uitvoer gebracht, maar er zijn miljoenen mensen omgekomen. Volgens Marc Jansen is er geen land dat zó geleden heeft onder de Tweede Wereldoorlog als juist Oekraïne. 5,3 miljoen mensen vonden de dood.
Onder Stalin is er de verschrikkelijke hongersnood geweest in 1932 en 1933. De boeren in het vruchtbare westen van de Oekraïne werden verplicht hun graan naar de steden te brengen. Bovendien was de tarwe bedoeld voor de export, omdat Stalin met de opbrengst ervan zijn Vijfjarenplan wilde realiseren. Boerderijen moesten worden samengevoegd tot kolchozen en sovchozen, zodat arbeidskracht vrij kwam voor industrialisatie. Boeren saboteerden dit massaal. Voor straf werden de verplichte graanleveranties verhoogd. Zelfs toen de oogst mislukte in 1932. De gevolgen waren catastrofaal, ook omdat er geen ontkomen aan was: huizen, schuren, varkensstallen werden doorzocht, zelfs een hoeveelheid die bij wijze van spreken net genoeg was voor de kippen werd de boeren ontnomen. Boeren werden als 'koelakken' (rijke boeren; maar als je alleen je hoofd maar boven water kon houden was je al een koelak!) naar Siberië verbannen. Miljoenen kwamen om, getallen variëren van 2,5 tot 3,9 miljoen. De hongersnood wordt aangeduid als Holodomor. Er is een gelijkenis met het woord Holocaust, omdat er geschiedschrijvers zijn die denken dat Stalin met opzet boeren heeft uitgemoord. Het zou een straf zijn geweest voor hun opstandigheid.
In 1947 was er nog een keer zo'n verschrikkelijke hongersnood, dit keer door een catastrofale droogte.

Het is een aangrijpend, zeer rijk boek. De geschiedenis is keihard. Ik vond het bijvoorbeeld ook verschrikkelijk om te lezen, dat de geschiedenis van de Joden haast gewist is. Zo zijn er in 1941 in Babi Jar, een ravijn nabij Kiev, 100.000 (sommige bronnen spreken van 250.000) mensen vermoord, meest Joden. Maar deze plaats wordt niet als zodanig in het land bewaard noch herdacht. Het ravijn is dichtgegooid; het heeft dienst gedaan als zandgroeve voor een steenfabriek in de buurt; gelukzoekers hebben er gezocht naar gouden kiezen en ringen van de Joden; er is een schietterrein op geweest, enzovoort. Tegenwoordig herinnert niets nog aan de massamoord. Dit geldt voor méér historie. Er zijn wel veel monumenten geplaatst, met soms twijfelachtige helden. Allemaal Russisch of Sovjet.
=========
Zonder de aantekeningen achterin zijn het 223 bladzijden om te lezen, en dan ook nog eens in kleine letters. Het is voor mij onmogelijk om alles te onthouden, laat staan hier een samenvatting te geven. Maar dat geldt voor meer historische boeken, waarin een groot aantal feiten en ontwikkelingen beschreven worden. De ontwikkeling is bovendien niet rechtlijnig: zo strijden bijvoorbeeld in de Tweede Wereldoorlog Oekraïners zowel aan de kant van de Duitsers als aan de kant van het Rode Leger.
Wat ik wel heb gedaan, is een aantal begrippen uitleggen. De lijst is zeker niet volledig, maar ik heb zo voor mijzelf toch wat moeilijke begrippen bij elkaar gebracht.

Uitleg van namen en begrippen:
ROES: zo noemt Oleh in 882 het gebied waarover hij regeerde; 'de steden van Roes'. De Oekraïners noemden zichzelf lange tijd Roethenen, hetgeen afgeleid is van Roes. Volgens de Oekraïners hebben de Russen zich die naam wederrechtelijk toegeëigend.
KOZAKKEN: Het woord kozak is afkomstig van het Turkse 'kazak' en betekent 'vrij man' of 'vrijbuiter'. Met ingang van de vijftiende eeuw vestigden zich kleine groepje jagers of vissers - vaak weggelopen lijfeigenen - langs de grote rivieren in het gevaarlijke niemandsland van het zuidelijk steppegebied. (...) Dit gebied zou men 'Het Wilde Zuiden'  van Europa kunnen noemen. Ze werden op den duur een geduchte militaire macht. Vooral zijn ze bekend als ruiters in het Russische leger, met hun grote rijvaardigheden.


Kozak te paard in actie 
KOZAKKENHETMANAAT: de kozakken kozen hun eigen leiders, de hetmannen; afgeleid van Hauptmann; vielen o.a. op door één lange haarstreng (tsjoeb) op een overigens kaal hoofd, en grote hangsnorren.
TATAREN: nakomelingen van de Mongolen; stichtten in de 15e eeuw hun eigen staat, na het uiteenvallen van De Gouden Horde. Vermengden zich met andere volken, vooral de Turken. Maakten het 'wilde veld'  onveilig. Gevaar voor hun plundertochten bleef tot in de 17e eeuw bestaan.
GOUDEN HORDE: Leger van zowel Tataren als Mongolen, maar ook naam voor hun staat, gesticht in 1236 door een kleinzoon van Djengiz Khan. Besloeg grote delen van Oekraïne en Rusland.
Het rijk van de Mongolen werd medio XIIIde eeuw gesticht en omvatte het grootste gedeelte van Rusland. In de XIVde eeuw verzwakte het rijk en in de XVde eeuw viel het uiteen.
CHAN: leider van de Tataren; een eigengereide vazal van de Ottomaanse sultan. Sinds 1453 kwamen deze chans uit één familie, de Girej-familie.
CHANAAT: staat geregeerd door chan; in het gebied ten noorden van de Zwarte Zee domineerden niet de Girejs, maar de Nogajs, onafhankelijk opererend en nomadisch.
HADJAMAK: komt ook uit het Turks, betekent ook iets als vrijbuiter, rover. De hadjamaks waren een soort Robin Hoods, die de rijkdom van de rijken stalen ten behoeve van de armen. Dit speelde in de 18e eeuw.
POTJOMKINDORPEN: Potjomkin was een gunsteling van Catharina de Grote. Hij zou haar bij een reis door Oekraïne in 1787 om de tuin hebben willen leiden, en zogenaamd hebben willen laten zien hoe ver de kolonisatie van de steppen al gevorderd was. Te dien einde liet hij houten gevels langs de route plaatsen, die Catharina moesten imponeren. Ze werden steeds verplaatst, waardoor de Tsarina een paar keer door dezelfde 'dorpen'  reed. Zulk nep-decor wordt sindsdien potjomkindorp genoemd.
NOVOROSSIA, Nieuw-Rusland, heroverde gebieden, de steppen, veroverd op de Tataren. Gesticht in 1774. Het land moest nu zo snel mogelijk geïntegreerd worden in Rusland. Potjomkin is door Catharina benoemd tot gouverneur-generaal.
HET PAALGEBIED: In 1794 door Catharina II ingestelde tsjerta osedlosti, oftewel grens van vestiging. Dit gebied is bekend geworden als De Paal, (in de betekenis van grens). Het was een gebied waarbuiten de Joden zich niet mochten vestigen.
Er woonden zeer veel Joden in het Russische Rijk, ook door de territoriale expansies. Aanvankelijk gunde Catharina II hen gelimiteerde godsdienstvrijheid en nog andere rechten. Maar in 1793 en 1794 kwamen er nog veel meer Joden bij, toen werd het Paalgebied ingesteld. Het was op de westoever van de Dnjepr, het vormde het kerngebied van de Chassidim, de vromen.
ROETHENEN: Van eind 18e eeuw tot begin 20e eeuw woonden de Oekraïners verdeeld over twee rijken. 80% in het Russische Rijk, de overigen als Roethenen aan de overkant van de grensrivier de Zrbjoetsj in het Habsburgse rijk.
NATIONALITÄTENSTAAT: staat waarin niet één volk het voor het zeggen heeft; het Habsburgse Rijk was zo'n staat, i.t.t. het Russische rijk.
NATIESTAAT: deze term wordt wel gebruikt om aan te geven dat binnen een staat slechts één natie (zeer dominant) aanwezig is en dient om een soeverein territorium te bieden aan een bepaalde natie (een culturele identiteit). Binnen deze staat leven geen of zeer weinig mensen van een andere natie, en buiten haar grenzen wonen geen of zeer weinig mensen van de eigen natie.
GEÜNIEERDEN: Oosters-katholieke kerken die het gezag van de Paus en de dogma's van Rome erkennen; het oosters karakter komt tot uiting in de kerkstructuur en de liturgie. Ze staan net als de meeste orthodoxe kerken onder leiding van een patriarch. Ze werden sinds ongeveer 1781 Grieks-katholieken genoemd, en Keizer Jozef II gaf hen dezelfde rechten als de katholieken.
LEMBERG: hoofdstad Gallicië, Pools: Lwów,  Oekraïens Lviv.
SZLACHTA: Poolse landadel in Gallicië; golden als despotisch.
CHLOP en POP: twee soorten mensen die de Polen onderscheiden onder de Oekraïeners; chlop betekent boer, pop priester.
CHLOPOMANY: letterlijk Boerenliefhebbers; stelden zich ten doel de Oekraïense cultuur te bevorderen, de boeren te bevrijden en het volk te verheffen. Deze mensen zaten in de clandestiene
HROMADA'S: clandestiene genootschappen met bovenstaand doel.
KARPATSKA ROES: Oostenrijks Transkarpatië, men was het er niet over eens of dit gebied  Oekraïens was of een aparte Roetheense nationaliteit vormde. Bestond uit Hongaren, Roemenen en Joden.
DOEMY: heldendichten van Kozakken.
KLEIN-RUSLAND: oude benaming voor Oekraïne; er werd in tot uiting gebracht dat het land onderdeel was van Groot-Rusland. Kiev tegenover Rusland. De term is in onbruik geraakt.
VROEGE SLAVEN:  de Slavische Volkeren van de prehistorie tot het uiteenvallen in Oostelijke, Westelijke en Zuidelijke Slaven aan het einde van de 6e eeuw. Tot de Vroege Slaven rekenen wij de Scythen, Sarmaten, Hunnen en Goten.
OOSTELIJKE, WESTELIJKE EN ZUIDELIJKE SLAVEN: Oostelijk: Russen, Wit-Russen, Oekraïners (waaronder Roethenen); Westelijke: Polen, Kasjoeben, Tsjechen, Slowaken, Sorben; Zuidelijke: Slovenen, Kroaten, Bosniakken (Moslims), Serviërs, Montenegrijnen, Macedoniërs, Bulgaren (inclusief Pomaken).
TARAS SJEVTSJENKO: 'vader' van de Oekraïense natie, schrijver van de dichtbundel Kobzar, waarmee hij een eigen literaire Oekraïense taal schiep.
NAROD: volk;
NARODOVTSI: aanhangers van het volk; ontstonden in de 19e eeuw; bevorderden het Oekraïen nationalisme.
KOELAKKEN: rijke boeren; gold ook al als je het hoofd boven water kon houden. Oekraïne was de graanschuur van Europa. Het platteland was in de 19e eeuw echter overbevolkt, velen trokken weg, de meesten die bleven leefden in armoede.
Ansichtkaart uit 1931; Stalin spreekt de Koelakken toe.
BELANGRIJKE STEDEN: Kiev, Charkov, Odessa, Lemberg.
BELANGRIJKE POLITIEKE STROMINGEN: in 19e eeuw, naast Nationalisme, het Marxisme.
MAZEPISME: verraderlijk separatisme, vernoemd naar de vroegere hetman Mazepa die zich van Peter de Grote had afgekeerd. Bestond in de 19e eeuw, het zou in dienst van Duitsland en Oostenrijk staan.
ENTENTE: losse bondgenootschappen, begin 20e eeuw; stonden tegenover de Centralen in de Eerste Wereldoorlog. Leden van de Entente waren: Canada, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland, Verenigde Staten, Italië, België, Portugal, Servië, Montenegro en Andorra.
CENTRALEN: streden aan de andere kant; Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, het Ottomaanse Rijk.
Koeban-Kozakken uit de Eerste Wereldoorlog. 

Schilderij van Ilja Repin, Kozakken sturen een antwoord aan de Sultan. (1891) De sultan zou de Kozakken hier (in 1676) overwonnen hebben en stuurde een ultimatum. Maar de Kozakken vermaakten zich kostelijk met een brutaal en beledigend antwoord. 
Tataarse vrouwen in de Kaukasus, ca 1895.
Maart 2014, een Krim-Tataar in een Moskee, uit NRC-Handelsblad
Grigori Potjomkin, prins van Tauride
BOJAAR: Russische edelman.
BROEDERSCHAP: opgericht in 1845,  schutspatronen de heilige Cirilius en Methodius; opgericht door Sjevtsjenko en Kostomarov; de broederschap was een ondergrondse beweging en was tegen horigheid en onderdrukking.
Taras Sjevtsjenko, 1814-1861. Zijn literaire nalatenschap wordt als het begin van de moderne Oekraïense literatuur beschouwd.
OBLAST: een bestuurlijke provincie/regio binnen de Russische federatie.
Ik neem hier de vrijheid de naam te noemen van Micheil Saakasjvili. Hij was van 2004-2013 president van Georgië, Hij is getrouwd met de Nederlandse Sandra Roelofs. Hij was oppositieleider tijdens de zogenaamde Rozenrevolutie, die begon in november 2003.
Saakasjvili is sinds 30 mei 2015 gouverneur van het oblast Odessa, in het zuiden van Oekraïne. Hij verkreeg hiermee meteen het Oekraïens staatsburgerschap.
ORANJEREVOLUTIE: hiermee wordt een aaneensluiting van protesten, demonstraties, stakingen en bezettingen bedoeld, die begonnen op 22 november 2004.  Leider was Viktor Joesjtsjenko, die na de tweede ronde presidentsverkiezingen de uitslag aanvocht. Hij had die nipt verloren.
VIJFDE COLONNE:  is een term die gebruikt wordt om aan te geven dat er in een land of een andere eenheid bepaalde krachten aanwezig zijn die voor de vijand werken. De term suggereert een georganiseerde samenzwering die op instigatie van de vijand van binnenuit de weerstand probeert uit te hollen.
OPERATIE BARBAROSSA: Codenaam voor de Duitse inval in de Sovjet-Unie die begon op 22 juni 1941. Naam was ontleend aan een van de keizers van het Heilige Roomse Rijk uit de 12e eeuw. Was een der leiders van de Derde Kruistocht.
ONTMENGING, eigenlijk ethnische zuivering. Na de Tweede wereldoorlog werd overeengekomen tot een gigantische volksverhuizing tussen Polen en de Sovjetregering. Polen en Oekraïners werden onderling weggestuurd naar het andere land.

Marc Jansen, historicus, auteur (1946) Als Rusland-kenner is hij sinds 2008 verantwoordelijk voor het actualiseren van Bezemers standaardwerk Een Geschiedenis van Rusland.
Er gebeuren nog steeds afschuwelijke dingen: hier wat de dioxine-vergiftiging aanrichtte bij Viktor Joestsjenko.
Nikita Chroestjov, stamde uit Oekraïense boerenfamilie; volgde Stalin op.
In 1986 vond de gruwelijke kernramp in Tsjernobyl plaats. Tsjernobyl ligt nu in het noorden van Oekraïne, toen in de Sovjet-Unie.
De beschamende onthulling van de zelfverrijking van Janoekovitsj. Hier één van die 17 foto's.
Collage van de massale protestbeweging in 2013 tegen Janoekovitsj, op het Euro-Majdan, letterlijk: het Euro-Plein, ook wel Plein van de Onafhankelijkheid
Gazprom, grootste I(Russische) aardgasproducent ter wereld. De aardgasprijs en het vervoer van aardgas worden voortdurend politiek ingezet om landen naar de pijpen van Moskou te laten dansen.
Ik besluit met te vermelden dat het boek achterin een handige Tijdtafel heeft.