zondag 17 mei 2015

Het Heilige Vuur, Goya en zijn tijd, Lion Feuchtwanger, 1952, deel 2.

In deel 2 van Goya, oder der arge Weg der Erkenntnis, vervolgt Feuchtwanger het leven van de grote Spaanse kunstenaar.
Het boek is ook verfilmd; de ondertitel 'the hard way to enlightenment' bleef behouden. Een iets andere betekenis dan ik in mijn blog van deel 1 aannam.
Opnieuw draait het vooral om de verhouding tot de hertogin van Alba, Cayetana. In dit deel van zijn leven sterft zij, vrij jong: 1762-1802, ze is dus maar 40 jaar geworden. (Goya zelf leefde van 1746 tot 1828.)
Goya, zelfportret
Goya verliest helemaal zijn gehoor na een ziekte; hij heeft dus dezelfde handicap als Beethoven. Voor een schilder moet dat nog iets anders zijn dan voor een musicus, maar rampzalig blijft het.
Goya verliest ook zijn zeer goede vriend Martin en zijn vrouw Josefa.
Artistiek zijn in deze periode de Maja vestida en de Maja desnuda van belang. Van beide beweert Feuchtwanger dat het de hertogin van Alba is. Een naakt schilderen was genoeg om voor de Inquisitie te moeten verschijnen.
Dat moet Goya ook, maar niet voor dit naakt, wel voor zijn Caprichos. Een list voorkomt zijn veroordeling: de koninklijke familie koopt de etsen. Daarmee verdienen zij er ook al het geld aan, maar zo beschermen zij de schilder.
In de Caprichos levert Goya kritiek op zijn tijdgenoten, het vorstenhuis en op de Inquisitie.
Op de achtergrond speelt nog steeds de oorlog met Napoleon. Het boek eindigt met de vrede van Amiens.
Officieel zou het met de invloed van Napoleon  gedaan moeten zijn met de Inquisitie, aangezien het voor Napoleon natuurlijk uitgesloten was dat de kerk zo'n zwarte invloed had op zijn verlichtingsdenken.
Toch is dat niet het geval, en ik weet uit andere bronnen dat Goya ten slotte ook Spanje ontvlucht is. Hij is uiteindelijk gestorven in Bordeaux. Maar dat vermeldt Feuchtwanger niet.
Zelfportret Goya
Ik vind deze roman van Feuchtwanger beduidend minder goed dan Jud Süss. Toch is het een roman uit zijn laatste levenshelft. Maar dat zegt wat mij betreft dus niks over de kwaliteit.
Sommige delen zijn spannend en lezen weg als een trein, ik denk aan de stukken over de Inquisitie. Ook vind ik, dat Feuchtwanger de kunst van Goya mooi beschrijft, ik denk nu aan de Stierenvechtersstukken, bepaalde portretten, en vooral de Caprichos.
Een vreemde trek in het boek is, dat Feuchtwanger elk hoofdstuk afsluit met een soort gedicht. Ik zie daar helemaal de zin niet van in; misschien verhoogt het een enkele keer de dramatiek.
Een enkele keer kan ik de geschiedenis moeilijk geloven, en wordt het verhaal opeens met een paar stappen snel afgedaan. Zo is de verhouding met zijn vrouw Josefa wat raadselachtig, omdat zijn huwelijk buiten elke liefdesverhouding staat. Opeens gaat zij dood, en zijn er toch tranen. Maar ze heeft nooit een rol gespeeld in dit boek. Nu ja.
Nieuwsgierig ben ik inmiddels wel naar een recenter werk, een echte biografie. Er is er een van Robert Hughes, uit 2006. Inderdaad, geen roman.
Er is ook een boek van Stephanie Loeb Stepanek, van € 57,99 uit 2014. Getiteld: Order and Disorder. Het hoort bij een Goya-tentoonstelling die eind vorig-begin dit jaar in Boston is gehouden onder dezelfde titel.
Ik zit me hier vreselijk lekker te maken!
Hier volgen een paar Caprichos:
Monsters tijdens de slaap 
Wat een mooie gouden snavel! 
Zo verging het zijn vader ook.
Goya zelf verzon de onderschriften erbij.
Kronos verslindt zijn kind; met dit werk besluit Feuchtwanger.
Hier ten slotte een klein stukje uit de film met dezelfde titel uit 1971. Op YouTube circuleert het volledige exemplaar, nagesynchroniseerd in het Russisch. (!)
Zelfportret Goya

zaterdag 16 mei 2015

Le Havre, Aki Kaurismaki, 2011.

Marcel Marx, Inspecteur Monet, Idrissa en de hond Laika: de hoofdfiguren bij de haven van Le Havre.
Ongelooflijk leuke film van deze Finse regisseur. Het gaat over het Franse havenplaatsje Le Havre, waar een schip met een container vol vluchtelingen aankomt. De politie zet hen gevangen, maar één jongen ontsnapt. Hij komt terecht bij de schoenpoetser Marcel Marx.
Hier Marcel Marx en Idrissa. Gespeeld door André Wilms en Blondin Miguel.
Hier Marcel met zijn dodelijk zieke vrouw Arletty; gespeeld door Kati Outinen, een favoriete actrice van de regisseur.
Terwijl Arletty in het ziekenhuis ligt, begint er een klopjacht op de ontsnapte vluchteling. Hoofd recherche is inspecteur Monet. Hier zit hij in een cafeetje, met een cadeau gekregen ananas.
Inspecteur Monet, gespeeld door Jean Pierre Darrousin.
Het is inmiddels al lang duidelijk dat dit verhaal een prachtig sprookje is. Marcel, zijn vrouw Arletty, de buren Claire en Yvette, zij allemaal helpen mee om de zwarte jongen te helpen uit handen van de politie te blijven. Marcel biedt hem onderdak, maar moet ook nog geld inzamelen om de overtocht van Idrissa naar Engeland te betalen. De plaatselijke rockster Little Bob geeft een concert.
Little Bob schijnt echt een plaatselijke held te zijn in Le Havre.
Hier zien we het afscheid van Marx en Idrissa. Dank zij de lieve inspecteur en de vele lieve anderen ontkomt de jongen op een vissersbootje naar Engeland, waar zijn moeder al woont.
Idrissa met de hond van Marcel en Arletty, Laika. Laika heeft voor zijn rol ook een prijs gewonnen. Van de Hondenjury.
Kati Outinen als zichzelf
Hier komt de dokter vertellen dat Arletty ongeneeslijk ziek is. Maar aan het eind is er toch een wonder gebeurd, ze blijft in leven.
Hier de boze/helemaal niet boze inspecteur met Claire (of was het Yvette?)
Helpende groentenman
Laika en Idrissa
Zo ontmoet Marcel Idrissa voor het eerst. Marcel eet een broodje op een bankje aan het water.
Een ander plaatje van de havenstad.
Marcel hier met de andere helpende buurvrouw, Claire of Yvette.
De regisseur, de Fin Aaki Kaurismaki
Trailer
Het verhaal/ de film is een sprookje! Hij doet denken aan films van Alex van Warmerdam, en ook bijvoorbeeld aan Amélie. Alles is lief, droogkomisch, en loopt goed af. Een verademing, zeker gezien het zware onderwerp.
De film haalde diverse prijzen. Opmerkelijk is, dat Kaurismaki een zeer sombere man is, die aan één stuk door drinkt en rookt. Hij weet zeker 'dat hij ooit zelfmoord pleegt, alleen nog niet wanneer.'
De namen in de film zijn niet zonder betekenis: inspecteur Monet is geïnspireerd op Misdaad en Straf van Dostojevski (Porfiri Petrofitsch, de detective);  Marcel is geïnspireerd op Karl Marx, Little Bob is de Elvis Presley van le Havre, enzovoorts.
Op Engelse sites worden de dialogen en personages geprezen als 'deadpan and drollery'. Deadpan wil zeggen uitgestreken, met een pokergezicht. Ik vind de grappen (denk aan de ananas) geweldig, ze komen elke keer heel onverwachts.
Kaurismaki was van plan een trilogie te maken over havensteden, waarvan dit de eerste was. Tot nu toe is er nog geen vervolg gekomen.

 

 

vrijdag 15 mei 2015

Foto's van Tonnis Post, 1913. Trouw, woensdag 13 mei 2015

Een indrukwekkend artikel in de bovengenoemde Trouw over armoede in Vlagtwedde rond 1913.
De huisarts aldaar, Pieter Bloemers Middendorp trok met fotograaf Tonnis Post over het platteland van Groningen, en samen deden ze daar nauwkeurig verslag van de woonomstandigheden van de allerarmsten.
De foto's van Post beklijfden het meeste.
Ik geef hier de foto's die in de Trouw stonden afgedrukt:
'Slaapgelegenheid boven een kelder achter de afdakskamer, uitkomende in de schuur daarachter van Derk Louis. '(Foto Openluchtmuseum)
'Woning van Albertus Kruizinga in Vogelenzang te Vlagtwedde'.
'Interieur even bouwvallig, vuil en slordig als het exterieur.'
'Plaggenhut in Tange, Onstwedde. Hut zonder zijmuren, gedeeltelijk in de grond uitgegraven.
'Bedstede in de schuur bij Freerk Smit in de Lete, uitgebouwd van schollen planken.'
(Schollen planken zijn planken gemaakt van de boom met het bast er nog op.)

De tekst onder de foto's is van dokter Middendorp. Hij zelf woonde in betere omstandigheden:
Huis van de dokter in Vlagtwedde.
Wij kennen Vlagtwedde trouwens als het landschap met de prachtige boerderijen van de herenboeren.
De andere kant van Vlagtwedde, de rijke herenboeren.
Sociaal gezien haalde het werk van Middendorp en Post weinig uit, pas ver na de Tweede Wereldoorlog waren de plaggenhutten echt verdwenen.
Ik heb overigens voor mijn blog gebruik gemaakt van Foto's Streekhistorie Vlagtwedde, inclusief de schrijnende onderschriften. Daar komen ook de volgende foto's nog vandaan: 
De woning van Hiske Stel, Rhederweg, Bellingwolde, oktober 1913. Een lekkende en tochtende bouwval, bewoond door 2 volwassenen en 5 kinderen (de oudste 23, de jongste 3). De 'woning' bestond uit één kamer van 3 bij 3 meter, 2 meter hoog. Er was geen vloer, geen behang, geen gordijnen, geen kalk in de voegen, geen dokken onder de pannen. Er waren twee bedsteden, ze zagen er "haveloos en ellendig" uit. 's Winters werd een laag turf tegen de wanden opgezet om het tochten te verminderen. Het huis werd gebouwd in 1895 en onbewoonbaar verklaard in 1912: het bord hangt tegen het hout dat voorheen een van de zijkanten van het portaal vormde (het werd ooit weggebroken omdat men er niet rechtop door naar binnen kon). "Vele dieren hebben beter onderdak" schreef Middendorp achterop de foto. Maar ook: "Stel heeft alle moeite gedaan overal geld te krijgen, doch zonder succes. En wat blijkt nu; hij heeft voldoende geld om materialen, al zijn deze ook van de tweede soort, te betalen, en ook het timmerloon contant te voldoen. Naar men zegt had hij 800 gulden in een 'hole' in de grond begraven". Het huis werd kort na het maken van de foto afgebroken. 
Privaat achter het 'werkhuis' te Bellingwolde, juli 1915. Onder de gaten (drie voor volwassenen en één, de linker, voor kinderen) zat een reservoir van circa 10 kubieke meter. In het werkhuis, gebouwd in 1865, waren gemiddeld zo'n 20 mensen gehuisvest. De slaapplaatsen waren ingericht in voormalige koestallen.  
De achterzijde van de woningen in het Kazerne Kwartier te Oude schans, 1912 (zie plattegrond). De huizen, alle één kamer groot, dateerden uit de 17de eeuw. Ze waren zeer vochtig: de vloeren lagen direct op het maaiveld. In de uitbouwsels zat het privaat; een ton met een deksel. De hokken werden ook gebruikt voor het houden van schapen en geiten. 
 
De uit plaggen opgetrokken hut van J. van Dijk, Onstwedder Holte, oktober 1913. De scheefhangende deur werd door palen gestut opdat het geheel niet uiteen zou vallen. Naar verluid werd de hut vanwege de bultige vorm van het dak wel 'de dromedaris' genoemd. Het gat voor de deur was de mestvaalt. Aan de achterzijde van de woning was een waterput gegraven.  
Houten hut van Fr. Smit bij het Lieske Meer, Bellingwolde. Het dak stond direct op het maaiveld, de afstand van de grond tot de nok bedroeg 3 meter. Op ongeveer 2 meter was een zoldering aangebracht waarop twee bedsteden waren afgetimmerd. 
Boven: de woonwagen van Jacob Keizer, Veele, november 1915. Middendorp: "Het geheel maakt een armzalige indruk. Binnen in de wagen allerlei rommel - kleren, touw, beddengoed, alles even stoffig en vuil." De wagen was 1,33 meter hoog, 2,55 lang en 1,15 breed. Er zaten geen ruiten in, de deur kierde en werd op z'n plaats gehouden door een stoel. Het dak was slecht afgedekt met asfalt en stenen. De wagen werd bewoond door Jacob Keizer, 48 jaar, en zijn 10-järige dochter (twee oudere kinderen "dienden"). "Keizer riekt naar jenever" noteerde Middendorp.

Er is - ik kan niet meer nagaan in welk jaar - een tentoonstelling geweest, onder de titel: Versche Lucht en Zonlicht in onze woningen. Met een selectie uit de Middendorp-Post collectie.
Middendorp en Post
Vermeldenswaard is nog, dat er nóg een fotograaf uit die tijd het leven van de allerarmsten heeft vastgelegd. Het is Jacob Riss, van wie ik hier twee foto's  weergeef:

The Tramp, van Jacob Riss.                            Kinderen slapend op straat, New York, 1988.
Riss trok door de sloppenwijken van New York, in zijn eentje. Hij schreef erover en fotografeerde. Het kwam allemaal terecht in zijn boek How the other half lives. Het boek had groot succes en werd gevolgd door een tweede, Children of the Poor. Hoewel Riss ook kritiek kreeg, opende zijn werk bij velen de ogen voor de armoede.  

Jacob Riis
En oh ja: het interessante artikel in de Trouw was van Paul van der Steen.
Schrijver van het artikel in Trouw.



vrijdag 8 mei 2015

De Hallen, Amsterdam, vanaf 2014

 
De film Atlantic die ik gisteren beschreef, keken wij in de Filmhallen, in de nieuwe Hallen in Amsterdam. Ik had er al veel over gehoord, over deze verbouwde oude tramremise. Gisteren was het dan zo ver, en combineerden wij ons bioscoopbezoek aan de bezichtiging van dit nieuwe culturele centrum. Hieronder een aantal plaatjes, van vroeger en van nu.
Ik vond het heel erg leuk om met dit project kennis te maken. We gaan er beslist nog eens heen, omdat je zo van een eenvoudig filmpje een leuk uitje kunt maken.
Een van de bioscoopzalen; bij ons in zaal 5 hingen Perzische tapijtjes aan de wand.
Werkplaats uit vroeger jaren. De tramremise is ongeveer 100 jaar oud. De Stichting TROM heeft zich ingezet voor hergebruik. Het resultaat is erg mooi!
Mooie, heel hoge deuren
Maquette
Nog een plan
Dit is het officiële adres; een nieuwe naam tussen Ten Cate, Tollens, Kinker. Voor meer informatie over deze vrouw zie dit artikel in de Trouw.

Er is een hotel...
Een prachtige passage 
De Belccampo-leeszaal
Een bibliotheek
Alle bordjes met verwijzingen: Foodhallen, fietsenmakerij, kledingmakerij, dure winkeltjes, kunstuitleen.... 
En dan hier nog wat plaatjes uit het verleden. Leuk dat de constructie van het gebouw nog zo goed te zien is. Hier en daar zelfs nog de tramrails.

 
Het heeft een aantal jaren er zo bij gestaan. 
Dit zijn de mooiste plaatjes: je kunt je die rommel nog zo goed voorstellen!
Dit is van langer geleden: voor mij echt geschiedenis. 
Zo alleen zaten wij er nou ook weer niet; we waren wel met z'n.... VIEREN! 
 

Tegenwoordige entrees.
Hier volgen wat plaatjes uit de gezellige Foodhallen: je kunt hier allerlei heerlijke hapjes kopen, en aan tafeltjes nuttigen. Doet wat uitheems aan. Wel wat aan de dure kant, maar je bent wel echt uit! Hotspots, heet dat....
 


Hier hebben wij een heerlijk broodje Iberico gekocht en opgesmuld, met verse olijven, en een glas witte wijn, hhhmmmm!
Oude filmprojector aan het begin van de Bioscoop (met 9 zalen!)
En dit alles grenst aan de oude Ten Catemarkt, die er nog steeds is. Toen Geert nog leefde, ging ik hier altijd over om even een bloemetje voor haar te kopen.
Ten slotte nog een filmpje dat een leuke indruk geeft, en iets meer zegt over het project Recycle.